evidence based dentistry

ostatnia aktualizacja: 04/04/2017

Stomatologia Łabno

Dentopedia Diagnostyka Profilaktyka Protetyka Chirurgia Endodoncja Zachowawcza Ortodoncja Periodontologia Ratownictwo Farmakologia
Stomatologia Łabno
lek. dent. Paweł Łabno
stomatologia@labno.pl
http://www.stomatologialabno.pl
ul. Narutowicza 25 ; 33-100 Tarnów
https://www.facebook.com/stomatologialabno/
paweł łabno licówki tarnów


Cukrzyca

cukrzyca, hiperglikemia

Wprowadzenie: cukrzyca jest chorobą metaboliczną spowodowaną niedoborem insuliny obniżającej poziom cukru we krwi i/lub opornością receptorów w tkankach wywołując niewydolność serca, nerek, naczyń, nerwów i oczu. W kontroli krótkoterminowej stężenie cukru we krwi powinno wynosić na czczo i przed posiłkami 70-110 mg/dl (3,9-6,1 mmol/l), a 2 godziny po posiłku cukrzycę, znacząco poprawia poziom badanego cukru. Zapalenie przyzębia wywołuje również odpowiedź immunologiczną w tkance tłuszczowej i może w ten sposób przyczyniać się do powstawania zawałów serca i udarów mózgu u osób otyłych.

Cukrzyca typu 1 insulinozależna, 150.000 chorych w Polsce, jest najczęstszą chorobą przewlekłą wieku dziecięcego, spowodowana niedoborem insuliny, dotyczy najczęściej dzieci i młodzieży, jest wywołana uszkodzeniem komórek beta wysp trzustki uniemożliwiając prawidłową przemianę glukozy. Poziom cukru przekracza możliwości filtrowania przez nerki i pojawia się w moczu, występuje zwiększone pragnienie (polidypsja) i zwiększone oddawanie moczu (poliuria), zaburzony metabolizm węglowodanów powoduje równocześnie zaburzenie metabolizmu tłuszczy prowadząc do wytwarzania ciał ketonowych, kwiasicy metabolicznej, spłycenia oddechu, senności i śpiączki ketonowej. Leczenie polega na podawaniu insuliny.

Cukrzyca typu 2 insulinoniezależna, 1.150.000 chorych w Polsce, dorośli, otyłość, spowodowana opornością receptorów w tkankach, leczenie: doustne leki przeciwcukrzycowe, większa podatność na infekcje wywołana zaburzeniami procesów immunologicznych, zwiększona aktywność kolagenazy, mikroangiopatia.

Objawy: spadek masy ciała, zwiększone pragnienie, oddawanie moczu, ropne zmiany skórne, zapach owoców z jamy ustnej, wysychanie błon śluzowych (kserostomia), zapalenie przyzębia, zwiększona resorpcja kości, zmniejszona mineralizacja zębów, spowolniona remineralizacja, podatność na próchnicę, mikroangiopatia tkanek miękkich, podatność na zakażenia, zwiększone ryzyko posocznicy, utrudnione gojenie ran, zwiększone ryzyko wystąpienia zakrzepicy i zatorowości.

Postępowanie: niewyrównana cukrzyca stanowi przeciwwskazanie do przeprowadzania zabiegu chirurgicznego, pacjenci wymagają konsultacji z diabetologiem w celu jej wyrównania i dalszego prowadzenia. Podczas zabiegu należy monitorować podstawowe czynności życiowe, utrzymać kontakt słowny z pacjentem. Ponieważ stres zwiększa wydzielanie insuliny należy go ograniczyć. Przed wykonaniem bardziej rozległych lub długo trwających zabiegów stomatologicznych niezbędne jest przeprowadzenie badań labolatoryjnych umożliwiających określenie stopnia wyrównania cukrzycy: profil dobowy glikemii, morfologia krwi z liczbą płytek, czas APTT, oznaczanie stężenia kreatyniny, badanie EKG, ocena wydolności nerek przy długotrwałej cukrzycy, szczególnie przy konieczności wprowadzenia antybiotykoterapii. Łagodna lub umiarkowana cukrzyca utrzymująca się krótki czas nie stanowi istotnego obciążenia, bezpieczniejsze są nawet nieznacznie podwyższone wartości cukru we krwi, nie jest konieczne zwiększanie dawki insuliny przed zabiegiem, jednak glukoza powinna być na wszelki wypadek przygotowana do podania, najlepiej jest przyjmować pacjenta rano, na czczo po przyjęciu zwykłej dawki insuliny krótko działającej oraz połowy dawki insuliny długo działającej. Ze względu na obniżone wydzielanie śliny wskazane jest polecenie pacjentowi korzystania z substytutów śliny. Ze względu na utrudnione gojenie ran, zaburzenia krzepnięcia krwi nie należy stosować leczenia biologicznego (przykrycie bezpośrednie, amputacja miazgi). W cukrzycy występują częstsze i bardziej zaawansowane zapalenie przyzębia, powstawanie ropni przyzębnych, istnieje zwiększona skłonność do odkładania się kamienia nazębnego, zmniejszone wydzielanie śliny (kserostomia). Stosowanie adrenaliny może wywołać hiperglikemię. Podczas zabiegów wymagana jest osłona antybiotykowa. Jeżeli podczas zabiegu wystąpią objawy takie jak spadek ciśnienia, uczucie głodu, nudności, senność, potliwość, tachykardia, zmiany nastroju, należy jak najszybciej podać pacjentowi 10-20 g glukozy w postaci słodkiego napoju lub cukierka, który podnosi stężenie cukru we krwi w ciągu 10-20 minut, jednak ze względu na możliwy nawrót, zalecane jest spożycie posiłku z węglowodanów złożonych. Jeżeli doustne podanie glukozy nie jest możliwe, należy ją podać domięśniowo lub podskórnie w postaci 1 mg glukagonu (dzieci poniżej 6 roku życia 0,5 mg glukagonu), przy braku poprawy po 10 minutach ponawia się dawkę.


Cukrzyca typu 1 Konsultacja z lekarzem prowadzącym Odroczenie zabiegu chirurgicznego do momentu wyrównania poziomu glukozy we krwi Przeprowadzenie zabiegu w godzinach rannych Zastosowanie protokołu redukcji stresu Monitorowanie czynności życiowych Utrzymywanie słownego kontaktu z pacjentem Jeśli pacjent powinien być na czczo przed zabiegiem i będzie miał trudności ze spożywaniem pokarmów po zabiegu – poinformowanie go by nie przyjmował ustalonej dawki insuliny krótko i długo działającej, dożylne podawanie glukozy Jeżeli pacjent może spożyć posiłek przed zabiegiem – pełna dawka insuliny krótko działającej, ½ dawki insuliny długo działającej Zwrócenie uwagi na możliwość wystąpienia hipoglikemii Intensywne leczenie stanów zapalnych
Cukrzyca typu 2 Konsultacja z lekarzem prowadzącym Odroczenie zabiegu chirurgicznego do momentu wyrównania poziomu glukozy we krwi Przeprowadzenie zabiegu w godzinach rannych Zastosowanie protokołu redukcji stresu Monitorowanie czynności życiowych Utrzymywanie słownego kontaktu z pacjentem Jeśli pacjent powinien być na czczo przed zabiegiem i będzie miał trudności ze spożywaniem pokarmów po zabiegu – poinformowanie go by nie przyjmował w tym dniu leków przeciwcukrzycowych Jeżeli pacjent może spożyć posiłek przed zabiegiem – poinformowanie go by zażył leki przeciwcukrzycowe Zwrócenie uwagi na możliwość wystąpienia hipoglikemii Intensywne leczenie stanów zapalnych

Bibliografia:

  1. Teeuw W.J. , Gerdes V.E. , Loos B.G. ; Diabetes care ; Effect of periodontal treatment on glycemic control of diabetic patients: a systematic review and meta-analysis ; 2010.
  2. Levine R.S. ; British Dental Journal ; Obesity, diabetes and periodontitis - a triangular relationship? ; 2013.
  3. Hujoel P.P. ; Journal of the American Dental Association ; Does chronic periodontitis cause coronary heart disease? A review of the literature ; 2002. Tatoń J. ; Wpływ cukrzycy na jamę ustną i uzębienie ; Diabetologia ; 2001.
  4. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
  5. Scannapieco F.A. , Bush R.B., Paju S. ; Annals of Periodontology ; Periodontal disease as a risk factor for adverse pregnancy outcomes: A systematic review ; 2003.
  6. Scannapieco F.A., Bush R.B., Paju S. ; Annals of Periodontology ; Associations between periodontal disease and risk for atherosclerosis: A systematic review ; 2003.
  7. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  8. Wierusz-Wysocka B., Zozulińska D. ; Zabiegi operacyjne u chorego na cukrzycę ; Cukrzyca ; 2006.
  9. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę ; Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego ; 2009.
  10. Wolff L.F. ; American Journal of Dentistry ; Diabetes and periodontal disease ; 2014.
  11. Simpson T.C., Needleman I., Wild S.H., Moles D.R., Mills E.J. ; The Cochrane Database of Systematic Reviews ; Treatment of periodontal disease for glycaemic control in people with diabetes ; 2010.
  12. Górska R. ; Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej ; 2011.

Wargi

słowa klucze: wargi, badanie

Wprowadzenie: Badając wargi należy zwrócić uwagę na ich barwę, kształt, wielkość, symetrię, ale również zaburzenia powierzchni jak pęknięcia, owrzodzenia, obrzęki, oparzenia, przygryzienia, opryszczka, przetoki, przemieszczenie gruczołów ślinowych do strefy przejściowej Kleina, stany zapalne. Zabarwienie blade może świadczyć o anemia, sine o niewydolności krążenia natomiast żywoczerwone o czerwienicy, jasno-brunatne plamy na powierzchni warg występują w zespole Peutz-Jaghersa, zmiany barwnikowe koloru brunatnego w okolicy kącików ust i na błonach śluzowych jamy ustnej towarzyszą zmianom w przewodzie pokarmowym jak polipowatość jelit czy niedrożność jelit. Powiększenie warg może występować na tle alergicznym (obrzęk Quinckego, z powodu przewlekłego powiększenia warg /heilitis granulomatosa/, którego etiologia jest nieznana (dochodzi do rozrostu ziarniny okołonaczyniowej). Powiększenie warg występuje także w przebiegu przewlekłego nieswoistego zakażenia oraz w kile III-rzędowej, gruźlicy, trądzie, róży, skazie krwotocznej, gruczolaka przedniego płata przysadki, akromegalii. Pęknięcia warg występują również w przypadku stanów zapalnych na podłożu awitaminozy (głównie z grupy B: B2, PP) oraz Fe (sideropenia). zespół Stevens-Johnsona objawia się zmianami na wargach,spojówkach oraz wokół otworów nosowych, zespół Oslera-Webera czyli naczyniakowatość wrodzona charakteryzują jasnoczerwone lub fioletowe zmiany.


Język

słowa klucze: język, badanie

Wprowadzenie: Badanie języka istotne jest zarówno u pacjentów młodych jak i starszych, nie powinno więc być pomijane. Nieprawidłowa ruchomość świadczyć może o zbyt wysokim przyczepie wędzidełka języka, porażeniu języka spowodowanym chorobami OUN, krwotokami mózgowymi, złamaniami podstawy czaszki, błonicznym porażeniu nerwów obwodowych. Zmiana wielkości i kształtu może występować w zaburzeniach neurologicznych, pomniejszeniu języka /microglossis/, niedoborze wit.H /zanik brodawek/, powiększenie języka /macroglossis/, niedoczynności tarczycy, zespole Downa, akromegalii. Ocenie powinny podlegać zabarwienie, brodawki, naloty, owrzodzenia, powierzchnia boczna, wędzidełka, przygryzanie języka zębami, linia biała, ruchomość. Odczuwanie zaburzenia odczuwania smaku – uszkodzenie nerwu językowego (zaburzenia odczuwania smaku 2/3 przednie języka), Stwardnienie Rozsiane, Kiła bóle języka – glossodynia może towarzyszyć różnym stanom zapalnym, ma charakter piekący bóle na końcu języka – zaburzenia nerwicowe pieczenie – niedokrwistość Addisona-Biermera Zabarwienie bladość – niedokrwistość czerwony, „polakierowany” – też przy niedokrwistości przy niedoborze Fe purpurowy – przewlekłe choroby wątroby, marskość zasinienie języka – przy niewydolności krążenia zaczerwienie, sinica – nadkrwistość (widoczne drobne naczynia, krwotoki z nosa) nalot (zrogowaciałe szczyty brodawek) – w chorobach układu pokarmowego, u pacjentów osłabionych, przy zapaleniach ropnych migdałków podniebiennych podsychający, wysuszony – po wymiotach, biegunkach, po dużej utracie płynów, cukrzycowa kwasica silnie obłożony – przy płonicy „malinowy język płoniczy” ciemnoczerwony, gładki, bez brodawek – niedobór C (szkorbut, obrzęk i zaczerwienienie ziarninującej śluzówki, przerostowe zapalenie dziąseł w miejscach drażnienia język geograficzny – zanik brodawek nitkowatych; przyczyna nieznana, nie jest stanem patologicznym; język posiekany, pobrużdżony (lingua …) zespół Melkersa = lingua plikata + zapalenie nerwów czaszkowych wygładzenie języka – niedobór witaminy B12 język pomniejszony, zaczerwieniony (glossitis Hunteri) – zmiany zapalno-zanikowe: niedokrwistość Addisona-Biermera (tu śluzówki blade, z lekko żółtawym zabarwieniem esp.na podniebieniu język może być wygładzony – przy awitaminozie B2, kwasu nikotynowego, po resekcji żołądka, u pijaków, uszkodzenie wątroby, w niedokrwistości z niedoboru Fe (też czerwony) gładki język – w przewlekłej niewydolności krążenia czarny nalot – w chorobach zakaźnych wirusowych górnych dróg oddechowych nalot też po zastosowaniu antybiotyków owrzodzenia na języku – zakażenia wirusowe; większe owrzodzenia w chorobach układu krwiotwórczego, w białaczkach, w zaniku szpiku kostnego martwicze zmiany i owrzodzenia (w całej jamie ustnej) – agranulocytoza zapalenie błony śluzowej języka (obrzęknięty, wiśniowoczerwony, z odciskami zębów na brzegach, bolesny – niedobór B2 język Huntera-Móllera i objaw Arndta przy niedokrwistości Addisona-Biermera (w pierwszym przypadku grzbiet języka blady, koniec żywoczerwony, w drugim przy wysuniętym języku widoczne anemiczne smugi biegnące w poprzek języka). Język truskawkowy i kardynalski występuje przy niedoborze wit. PP. Choroby układu pokarmowego mogą być przyczyną nalotu na języku. Badając zaburzenia ruchomości języka, poleca się pacjentowi wysunięcie języka do przodu i ku obu bokom. Mogą one być wywołane zmianami w układzie nerwowym, ale także zbyt krótkim więzadłem języka.Dno jamy ustnej ogląda się polecając choremu uniesienie języka ku górze. Dotykiem wyczuwa się ewentualne odchylenia od normy, zwłaszcza ślinianek podjęzykowych i podżuchwowych, a wzrokiem drożność ich przewodów wyprowadzających. Przewód ślinianki podżuchwowej (ductus Whartoni) uchodzi nieraz samodzielnie, przeważnie jednak wspólnie z przewodem większym ślinianki podjęzykowej na brodawce albo tzw. mięsku podjęzykowym na dnie jamy ustnej ku tyłowi od przyśrodkowego zęba siecznego dolnego a przewody ślinianek podjęzykowych wzdłuż wolnego brzegu fałdu podjęzykowego.


Ślinianki

słowa klucze: ślinianki, badanie

Wprowadzenie: Można zauważyć nieprawidłowy kształt i wymiary ślinianki przyusznej i podżuchwowej. Przy oburęcznym badaniu (ślinianki podżuchwowej i podjęzykowej) określa się spoistość ślinianki, wielkość, kształt i ruchomość. Badanie jest połączone z oceną drożności ujść przez ucisk lub masaż gruczołu. Jeżeli nie stwierdzi się obecności wydzieliny, drożność można zbadać tępym zgłębnikiem.

ślina produkowana jest przez 6 dużych gruczołów ślinowych /glandulae salivares/ produkujących 90% śliny i 200-400 małych znajdujących się w całej jamie ustnej za wyjątkiem przedniej części podniebienia twardego i dziąseł, Przyuszna /glandula parotis/ ślina surowicza,rzadka,bogata w enzymy, przewód wyprowadzający Stenona /ductus Stenoni/ /ductus parotideus/ długość 5-6cm, średnica 2-4mm, uchodzi na brodawce przyuszniczej /papilla parotidea/ na wysokości drugiego zęba trzonowego górnego, jest największa, 20-30g, leży w dole zażuchwowym i jest odgraniczona od przodu przez przednią krawędź gałęzi żuchwy, od góry przez przewód słuchowy zewnętrzny, od tyłu przez przedni brzeg mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, przyśrodkowo przez przestrzeń przygardłową. ślinianka przyuszna jest otoczona torebką łącznotkankową. część powierzchowna i głęboka przedzielone są gałęziami nerwu twarzowego. przez śliniankę przyuszną przechodzą: nerw twarzowy,tętnica szyjna zewnętrzna /tętnica szyjna tylnia,tętnica szczękowa, tętnica skroniowa powierzchowna/,żyła zażuchwowa, Podżuchwowa /glandula submandibularis/ ślina mieszana z przewagą surowiczej, przewód wyprowadzający Whartona /ductus Whartoni/ 10-15g, Podjęzykowa /glandula sublingualis/ ślina mieszana z przewagą śluzowej, przewód wyprowadzający Bartholina /ductus Bartholini/ sd Jama ustna zwilżana jest przez wydzielinę zarówno niewielkich gruczołów zlokalizowanych w błonie podśluzowej (tzw. małych gruczołów ślinowych), jak i dużych gruczołów ślinowych (ślinianek) umiejscowionych poza jej obrębem i połączonych z nią jedynie za pośrednictwem głównych przewodów wyprowadzających. Ślina zawiera – oprócz wody i jonów – enzymy trawienne, substancje bakteriobójcze, obronne oraz czynniki wzrostu pobudzające regenerację uszkodzeń nabłonka jamy ustnej i wspomagające odnowę wyściółki nabłonkowej przełyku i żołądka (Tab. 1). Gruczoły ślinowe są typowymi gruczołami zewnątrzwydzielniczymi, posiadającymi odcinki wydzielnicze o charakterze surowiczym i/lub śluzowym oraz system przewodów wyprowadzających. Wydzielają na drodze egzocytozy regulowanej, pod wpływem bodźców płynących z autonomicznego układu nerwowego. Duże ślinianki mają budowę zrazikową. Tabela 1. Główne składniki śliny Woda Jony K+, Na+, Cl-, HCO3-, PO43-, rodanki Substancje proste glukoza, mocznik, cholesterol Enzymy amylaza rozkłada wielocukrowce lipaza w śladowych ilościach, rozkłada lipidy peroksydaza wykazuje aktywność bakteriobójczą Mucyny MG1, MG2 wysokocząsteczkowe glikoproteidy (0,25-1,0 MDa) z bardzo dużą ilością krótkich łańcuchów cukrowcowych (50-80%), główny składnik wydzieliny śluzowej Białka lizozym własności przeciwbakteryjne przeciwbakteryjne, laktoferryna własności przeciwbakteryjne przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe histatyny białka bogate w histydynę, własności przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne cystatyny inhibitory niektórych peptydaz, własności przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe białka bogate w prolinę własności przeciwbakteryjne, gromadzą jony wapniowe i stymulują remineralizację szkliwa katelcydyny peptydy o własnościach przeciwbakteryjnych i przeciwwirusowych defenzyny własności bakteriobójcze Immunoglobuliny IgA Czynniki wzrostowe EGF, TGFα pobudzają wzrost i regenerację nabłonków 14.1. Odcinki wydzielnicze gruczołów ślinowych 14.1.1. Pęcherzyk surowiczy Odcinek wydzielniczy produkujący wydzielinę surowiczą - pęcherzyk surowiczy - ma kształt kulisty lub owoidalny, wąskie światło i wielkość od 50 do 100 mm. Wyścielają go piramidowe komórki surowicze o kulistym jądrze umieszczonym bliżej podstawy i zasadochłonnej cytoplazmie. Komórki te mają dobrze rozwiniętą szorstką siateczkę śródplazmatyczną, zlokalizowaną głównie w części przypodstawnej, ponadjądrowy aparat Golgiego i liczne ziarna wydzielnicze w rejonach bocznych i przyszczytowych. Ich stykające się z sobą boczne błony komórkowe wpuklają się rynienkowato, tworząc kanaliki międzykomórkowe komunikujące się ze światłem pęcherzyka, do których również uwalniana jest wydzielina. Komórki surowicze produkują enzymy zawarte w ślinie, białka przeciwbakteryjne, czynniki wzrostowe, a także wydzielają pobrane uprzednio z otoczenia immunoglobuliny, po przekształceniu ich w formę wydzielniczą IgA. Komórki surowicze tworzące pęcherzyk oplecione są od zewnątrz pojedynczą warstwą gwiaździstych lub wydłużonych komórek mioepitelialnych (komórki koszyczkowe, tworzące tzw. koszyczek Bolla). Skurcz tych komórek powoduje mechaniczne wyciśnięcie wydzieliny ze światła pęcherzyka. Cały pęcherzyk otoczony jest od zewnątrz blaszką podstawną i opleciony siecią naczyń włosowatych. Do obwodu pęcherzyka docierają włókna nerwowe, które tworzą tam zakończenia dwóch typów: nadblaszkowe czyli epilemmalne (na zewnętrznej powierzchni blaszki podstawnej) i podblaszkowe czyli hypolemmalne (pomiędzy blaszką podstawną a przypodstawnym rejonem komórek surowiczych lub mioepitelialnych). Wydzielone na tych zakończeniach neuroprzekaźniki docierają na drodze parakrynowej (p. rozdz. 7.5.5) do receptorów zlokalizowanych w błonie komórek surowiczych i mioepitelialnych. 14.1.2. Cewka śluzowa Śluzowy odcinek wydzielniczy ma kształt krótkiej, ślepo zakończonej rurki, niekiedy rozwidlonej. Wyścielają ją sześcienne lub piramidowe komórki śluzowe o ciemnym, spłaszczonym i nieregularnym jądrze umieszczonym przypodstawnie i charakterystycznej, prawie zupełnie jasnej cytoplazmie (ten wygląd jest wynikiem słabego powinowactwa śluzu do rutynowo stosowanych barwników). Komórki śluzowe mają mniej szorstkiej siateczki śródplazmatycznej niż komórki surowicze, bardzo dobrze rozwinięty aparat Golgiego umieszczony ponad jądrem, a prawie całą ponadjądrową cytoplazmę wypełniają liczne ziarna wydzielnicze zawierające głównie mucyny. W mikroskopie elektronowym ziarna te są również znacznie jaśniejsze, niż ziarna wydzielnicze komórek surowiczych. Charakterystyczną strukturą występującą w cytoplazmie komórek śluzowych są tzw. ciałka włókienkowe – wydłużone, otoczone błoną ciałka zawierające równolegle ułożone, cienkie włókienka. Ich zawartość i funkcja nie jest znana. Kanaliki międzykomórkowe są słabiej rozwinięte niż pomiędzy komórkami surowiczymi. Wydzielina śluzowa zawierająca przede wszystkim mucyny pełni kilka istotnych funkcji: • nadaje ślinie własności poślizgowe, co ułatwia przesuwanie porcji pokarmu podczas żucia i przełykania, • tworzy na powierzchni błony śluzowej cienką warstwę, chroniącą przed wysychaniem, inwazją mikroorganizmów i uszkadzającym działaniem czynników chemicznych • tworzy ochronną warstewkę na powierzchni szkliwa zębów, zapobiegającą jego demineralizacji (np. pod wpływem kwasów zawartych w pokarmie) i gromadzeniu się bakterii. Na końcu cewki śluzowej często spotyka się grupę kilku lub kilkunastu komórek surowiczych tworzących “czapeczkę”. Ma ona na przekroju kształt półksiężyca, określanego mianem półksiężyca surowiczego (Gianuzziego). Półksiężyce surowicze są pozostałością morfogenezy cewek śluzowych: na wczesnych etapach rozwoju w śliniankach tworzą się jako pierwsze pęcherzyki surowicze. Dopiero wtórnie rozwijają się cewki śluzowe, poprzez przekształcenie początkowych odcinków przewodów wyprowadzających (wstawek, p. dalej), odchodzących od pęcherzyków. W wyniku tego procesu pierwotny pęcherzyk surowiczy pozostaje na końcu cewki śluzowej, zmieniając swój wygląd i staje się półksiężycem surowiczym. A zatem, nawet w gruczole składającym się wyłącznie z cewek śluzowych i definiowanym jako śluzowy zachowana jest pewna ilość komórek surowiczych. Komórki surowicze tworzące półksiężyc komunikują się ze światłem cewki śluzowej za pośrednictwem wąskich kanalików międzykomórkowych. Produkują one białka typowe dla komórek surowiczych, w tym szczególnie dużo lizozymu oraz EGF. Ostatnio komórki półksiężyca surowiczego, a także niektórych pęcherzyków surowiczych zalicza się do nowej kategorii, komórek surowiczo-śluzowych. Są one podobne do komórek surowiczych, ale ich ziarna wydzielnicze wykazują obecność zarówno białek produkowanych przez komórki surowicze, jak i pewnej ilości mucyn, a w mikroskopie elektronowym charakteryzują się zróżnicowaną gęstością. Komórki wydzielnicze cewki śluzowej otaczają komórki mioepitelialne i blaszka podstawna, do której docierają zakończenia nerwowe. 14.2. Przewody wyprowadzające ślinianek Przewody wyprowadzające dużych ślinianek dzielimy na śródzrazikowe (wstawka i przewód prążkowany), czyli przebiegające w obrębie zrazika, międzyzrazikowe, biegnące w tkance łącznej międzyzrazikowej oraz przewód główny. 14.2.1. Wstawka Wstawka odchodzi bezpośrednio od pęcherzyka surowiczego lub cewki śluzowej – jest to wąski przewód, wyścielony niskimi komórkami sześciennymi, stosunkowo ubogimi w organelle. W początkowym odcinku wstawka może być otoczona mankietem z komórek mioepitelialnych. Komórki wstawki produkują i wydzielają EGF, lizozym, laktoferrynę i niewielkie ilości histatyn; wykazują również aktywność anhydrazy węglanowej i uczestniczą w transporcie jonów węglanowych i chlorkowych. 14.2.2. Przewód prążkowany Przewód prążkowany (cewka prążkowana, ślinowa, Pflügera) jest większym przewodem o nieregularnych konturach i zmiennej średnicy: w swym przebiegu wykazuje zwężenia i rozszerzenia, co zaburza przepływ wydzieliny i powoduje jej mieszanie się. Wyścielony jest jedną warstwą niskich walcowatych komórek o centralnie położonym jądrze i kwasochłonnej cytoplazmie zawierającej nieliczne ziarna wydzielnicze. W części podstawnej komórki te ujawniają pod dużym powiększeniem mikroskopu optycznego wyraźne pionowe prążki, sięgające 1/3 wysokości komórki, tzw. prążkowanie przypodstawne (p. rozdz. 2.5). Struktura ta jest charakterystyczna dla komórek prowadzących bardzo nasilony aktywny transport jonów. W przypadku komórek przewodu prążkowanego do światła wydzielane są jony potasowe i węglanowe, a reabsorbowane jony sodowe i chlorkowe. Ponadto do śliny mogą być w tym miejscu wydzielane jony niektórych metali ciężkich (ołów), jony rodankowe oraz IgA. Komórki przewodów prążkowanych produkują także znaczne ilości EGF i laktoferrynę. Ślina wyprodukowana przez komórki wydzielnicze (tzw. ślina pierwotna) jest izotoniczna w stosunku do osocza. W trakcie przepływu przez wstawki i przewody prążkowane jej skład jonowy ulega znacznym modyfikacjom (ślina staje się hypotoniczna, a jony potasowe przeważają nad sodowymi), a ponadto jej zawartość uzupełniana jest o dodatkowe substancje produkowane przez komórki przewodów. W ten sposób powstaje ślina wtórna (ostateczna). W fizjologii wyodrębnia się tzw. saliwon – czynnościową podjednostkę ślinianek, odpowiedzialną za ostateczne ustalenie zawartości śliny; w skład saliwonu wchodzi odcinek wydzielniczy, wstawka i przewód prążkowany. 14.2.3. Przewody międzyzrazikowe i przewód główny Przewody międzyzrazikowe wyścielone są nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym, którego wysokość stopniowo się zwiększa, przechodząc w nabłonek wieloszeregowy. W przewodzie głównym spotykamy kolejno nabłonek wieloszeregowy, dwuwarstwowy walcowaty, a w odcinku końcowym wielowarstwowy walcowaty, przechodzący w obrębie ujścia w nabłonek wielowarstwowy płaski jamy ustnej. Te odcinki przewodów wyprowadzających pełnią wyłącznie funkcję transportową dla śliny, nie zmieniając już jej składu. 14.3. Małe gruczoły ślinowe Małe gruczoły ślinowe to niewielkie (1–3 mm), przeważnie złożone (posiadające rozgałęziony system przewodów wyprowadzających) gruczoły, zlokalizowane w błonie podśluzowej, a niekiedy w głębszych rejonach blaszki właściwej śluzówki jamy ustnej. Mogą mieć charakter surowiczy, śluzowy, lub mieszany (w gruczole obecne są zarówno pęcherzyki surowicze, jak i cewki śluzowe). Gruczoły te nie mają własnej torebki ani budowy zrazikowej, a zbiorcze przewody wyprowadzające uchodzą na powierzchnię nabłonka. Od odcinków wydzielniczych odchodzą krótkie wstawki, które łączą się w szersze przewody wyścielone nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym – nie wykazują one jednak zazwyczaj prążkowania przypodstawnego i są stosunkowo ubogie w mitochondria. Tylko sporadycznie można w takich przewodach spotkać małe fragmenty o budowie cewki prążkowanej. Warto podkreślić, iż opisana poniżej budowa histologiczna odnosi się zarówno do małych gruczołów ślinowych, jak i do małych gruczołów rozsianych w ścianie przełyku czy dróg oddechowych. Gruczoły brodawek okolonych (von Ebnera) mają charakter surowiczy, gruczoły wargowe i policzkowe mieszany, a gruczoły językowe i podniebienne śluzowy. 14.4. Duże gruczoły ślinowe (ślinianki) Ślinianki leżą poza obrębem błony śluzowej jako odrębne twory otoczone łącznotkankowymi torebkami. Wyróżniamy 3 pary dużych ślinianek: ślinianki przyuszne, podżuchwowe i podjęzykowe. Są to typowe gruczoły złożone, o budowie zrazikowej. Ich miąższ zbudowany jest ze ściśle ułożonych odcinków wydzielniczych o charakterze surowiczym i/lub śluzowym oraz z drzewkowatego układu przewodów wyprowadzających. W łącznotkankowych przegrodach międzyzrazikowych przebiegają większe naczynia krwionośne, pęczki nerwowe i międzyzrazikowe przewody wyprowadzające. Zarówno w przegrodach, jak i w przestrzeniach pomiędzy odcinkami wydzielniczymi można spotkać dość liczne limfocyty i plazmocyty, będące źródłem immunoglobulin, które są pochłaniane, modyfikowane i wydzielane do śliny przez komórki surowicze. Wszystkie ślinianki mają podobną architektonikę i układ odcinków wyprowadzających, a różnią się przede wszystkim strukturą obszarów wydzielniczych i charakterem produkowanej wydzieliny. Ślinianki przyuszne mają charakter surowiczy – ich odcinki wydzielnicze to wyłącznie pęcherzyki surowicze. W obrębie miąższu można spotkać również wysepki tkanki tłuszczowej, której ilość zwiększa się z wiekiem. W tych śliniankach obserwuje się najdłuższe wstawki. Ślinianki podżuchwowe mają charakter mieszany z przewagą komponenty surowiczej: przeważają pęcherzyki surowicze (80%), podczas gdy cewki śluzowe są nie tylko mniej liczne, ale także wykazują obecność dobrze wykształconych półksiężyców surowiczych. W zależności od rodzaju pobudzenia (odcinki surowicze i śluzowe posiadają odrębne unerwienie sympatyczne i parasympatyczne) zmienia się charakter śliny: od wodnistej i bogatej w enzymy wydzieliny surowiczej po gęstą i lepką wydzielinę śluzową. W śliniankach podżuchwowych spotykamy najdłuższe przewody prążkowane i, podobnie jak w przyusznych, wysepki tkanki tłuszczowej. Ślinianki podjęzykowe mają charakter śluzowy: odcinki wydzielnicze to cewki śluzowe, tylko wyjątkowo zdarzają się wykształcone pęcherzyki surowicze. Jednak z uwagi na obecność półksiężyców surowiczych, komórki śluzowe stanowią ok. 70%, a surowicze ok. 30% wszystkich komórek wydzielniczych. Szczególną cechą tych ślinianek jest brak typowych przewodów prążkowanych – odpowiadające im przewody wewnątrzzrazikowe zbudowane są z walcowatych komórek, które w częściach przypodstawnych mają mniej mitochondriów i brak tam charakterystycznych wpukleń błony komórkowej. Wydzielana przez te gruczoły ślina charakteryzuje się wyższym stężeniem jonów sodowych. Pojedyncza ślinianka podjęzykowa składa się z jednego dużego gruczołu (ślinianki podjęzykowej większej), którego przewód wyprowadzający łączy się z przewodem głównym ślinianki podżuchwowej, oraz z 5-20 mniejszych gruczołów (ślinianek podjęzykowych mniejszych), których przewody uchodzą oddzielnie na dnie jamy ustnej, wzdłuż przebiegu grzebienia fałdu podjęzykowego. Ślinianki Why do humans get parotitis? Infection of viral or bacterial origin is the most common cause of parotitis in humans. Viruses causing parotitis are mumps, Coxsackie, and influenza. Staphylococcus aureus, the most common bacterial cause of parotitis, results in the production of pus within the gland. Other bac teria, such as actinomyces, streptococci, and gram-negative bacilli, also may cause suppurative parotitis. Which systemic diseases have been associated with alterations in salivary gland function? 1. Cystic fibrosis 2. HIV infection 3. Diabetes mellitus 4. Affective disorder 5. Metabolic disturbances (malnutrition, dehydration, vitamin deficiency) 6. Renal disease 7. Cirrhosis 8. Thyroid disease 9. Autoimmune disease (Sjogren’s syndrome,myasthenia gravis, graft-vs.-host disease) 10. Sarcoidosis 11. Autonomic dysfunction 12. Alzheimer’s disease 13. Cancer 14. Gruczoły ślinowe (ilustracje w Kompendium histologii) Jama ustna zwilżana jest przez wydzielinę zarówno niewielkich gruczołów zlokalizowanych w błonie podśluzowej (tzw. małych gruczołów ślinowych), jak i dużych gruczołów ślinowych (ślinianek) umiejscowionych poza jej obrębem i połączonych z nią jedynie za pośrednictwem głównych przewodów wyprowadzających. Ślina zawiera – oprócz wody i jonów – enzymy trawienne, substancje bakteriobójcze, obronne oraz czynniki wzrostu pobudzające regenerację uszkodzeń nabłonka jamy ustnej i wspomagające odnowę wyściółki nabłonkowej przełyku i żołądka (Tab. 1). Gruczoły ślinowe są typowymi gruczołami zewnątrzwydzielniczymi, posiadającymi odcinki wydzielnicze o charakterze surowiczym i/lub śluzowym oraz system przewodów wyprowadzających. Wydzielają na drodze egzocytozy regulowanej, pod wpływem bodźców płynących z autonomicznego układu nerwowego. Duże ślinianki mają budowę zrazikową. Tabela 1. Główne składniki śliny Woda Jony K+, Na+, Cl-, HCO3-, PO43-, rodanki Substancje proste glukoza, mocznik, cholesterol Enzymy amylaza rozkłada wielocukrowce lipaza w śladowych ilościach, rozkłada lipidy peroksydaza wykazuje aktywność bakteriobójczą Mucyny MG1, MG2 wysokocząsteczkowe glikoproteidy (0,25-1,0 MDa) z bardzo dużą ilością krótkich łańcuchów cukrowcowych (50-80%), główny składnik wydzieliny śluzowej Białka lizozym własności przeciwbakteryjne przeciwbakteryjne, laktoferryna własności przeciwbakteryjne przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe histatyny białka bogate w histydynę, własności przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne cystatyny inhibitory niektórych peptydaz, własności przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe białka bogate w prolinę własności przeciwbakteryjne, gromadzą jony wapniowe i stymulują remineralizację szkliwa katelcydyny peptydy o własnościach przeciwbakteryjnych i przeciwwirusowych defenzyny własności bakteriobójcze Immunoglobuliny IgA Czynniki wzrostowe EGF, TGFα pobudzają wzrost i regenerację nabłonków 14.1. Odcinki wydzielnicze gruczołów ślinowych 14.1.1. Pęcherzyk surowiczy Odcinek wydzielniczy produkujący wydzielinę surowiczą - pęcherzyk surowiczy - ma kształt kulisty lub owoidalny, wąskie światło i wielkość od 50 do 100 mm. Wyścielają go piramidowe komórki surowicze o kulistym jądrze umieszczonym bliżej podstawy i zasadochłonnej cytoplazmie. Komórki te mają dobrze rozwiniętą szorstką siateczkę śródplazmatyczną, zlokalizowaną głównie w części przypodstawnej, ponadjądrowy aparat Golgiego i liczne ziarna wydzielnicze w rejonach bocznych i przyszczytowych. Ich stykające się z sobą boczne błony komórkowe wpuklają się rynienkowato, tworząc kanaliki międzykomórkowe komunikujące się ze światłem pęcherzyka, do których również uwalniana jest wydzielina. Komórki surowicze produkują enzymy zawarte w ślinie, białka przeciwbakteryjne, czynniki wzrostowe, a także wydzielają pobrane uprzednio z otoczenia immunoglobuliny, po przekształceniu ich w formę wydzielniczą IgA. Komórki surowicze tworzące pęcherzyk oplecione są od zewnątrz pojedynczą warstwą gwiaździstych lub wydłużonych komórek mioepitelialnych (komórki koszyczkowe, tworzące tzw. koszyczek Bolla). Skurcz tych komórek powoduje mechaniczne wyciśnięcie wydzieliny ze światła pęcherzyka. Cały pęcherzyk otoczony jest od zewnątrz blaszką podstawną i opleciony siecią naczyń włosowatych. Do obwodu pęcherzyka docierają włókna nerwowe, które tworzą tam zakończenia dwóch typów: nadblaszkowe czyli epilemmalne (na zewnętrznej powierzchni blaszki podstawnej) i podblaszkowe czyli hypolemmalne (pomiędzy blaszką podstawną a przypodstawnym rejonem komórek surowiczych lub mioepitelialnych). Wydzielone na tych zakończeniach neuroprzekaźniki docierają na drodze parakrynowej (p. rozdz. 7.5.5) do receptorów zlokalizowanych w błonie komórek surowiczych i mioepitelialnych. 14.1.2. Cewka śluzowa Śluzowy odcinek wydzielniczy ma kształt krótkiej, ślepo zakończonej rurki, niekiedy rozwidlonej. Wyścielają ją sześcienne lub piramidowe komórki śluzowe o ciemnym, spłaszczonym i nieregularnym jądrze umieszczonym przypodstawnie i charakterystycznej, prawie zupełnie jasnej cytoplazmie (ten wygląd jest wynikiem słabego powinowactwa śluzu do rutynowo stosowanych barwników). Komórki śluzowe mają mniej szorstkiej siateczki śródplazmatycznej niż komórki surowicze, bardzo dobrze rozwinięty aparat Golgiego umieszczony ponad jądrem, a prawie całą ponadjądrową cytoplazmę wypełniają liczne ziarna wydzielnicze zawierające głównie mucyny. W mikroskopie elektronowym ziarna te są również znacznie jaśniejsze, niż ziarna wydzielnicze komórek surowiczych. Charakterystyczną strukturą występującą w cytoplazmie komórek śluzowych są tzw. ciałka włókienkowe – wydłużone, otoczone błoną ciałka zawierające równolegle ułożone, cienkie włókienka. Ich zawartość i funkcja nie jest znana. Kanaliki międzykomórkowe są słabiej rozwinięte niż pomiędzy komórkami surowiczymi. Wydzielina śluzowa zawierająca przede wszystkim mucyny pełni kilka istotnych funkcji: • nadaje ślinie własności poślizgowe, co ułatwia przesuwanie porcji pokarmu podczas żucia i przełykania, • tworzy na powierzchni błony śluzowej cienką warstwę, chroniącą przed wysychaniem, inwazją mikroorganizmów i uszkadzającym działaniem czynników chemicznych • tworzy ochronną warstewkę na powierzchni szkliwa zębów, zapobiegającą jego demineralizacji (np. pod wpływem kwasów zawartych w pokarmie) i gromadzeniu się bakterii. Na końcu cewki śluzowej często spotyka się grupę kilku lub kilkunastu komórek surowiczych tworzących “czapeczkę”. Ma ona na przekroju kształt półksiężyca, określanego mianem półksiężyca surowiczego (Gianuzziego). Półksiężyce surowicze są pozostałością morfogenezy cewek śluzowych: na wczesnych etapach rozwoju w śliniankach tworzą się jako pierwsze pęcherzyki surowicze. Dopiero wtórnie rozwijają się cewki śluzowe, poprzez przekształcenie początkowych odcinków przewodów wyprowadzających (wstawek, p. dalej), odchodzących od pęcherzyków. W wyniku tego procesu pierwotny pęcherzyk surowiczy pozostaje na końcu cewki śluzowej, zmieniając swój wygląd i staje się półksiężycem surowiczym. A zatem, nawet w gruczole składającym się wyłącznie z cewek śluzowych i definiowanym jako śluzowy zachowana jest pewna ilość komórek surowiczych. Komórki surowicze tworzące półksiężyc komunikują się ze światłem cewki śluzowej za pośrednictwem wąskich kanalików międzykomórkowych. Produkują one białka typowe dla komórek surowiczych, w tym szczególnie dużo lizozymu oraz EGF. Ostatnio komórki półksiężyca surowiczego, a także niektórych pęcherzyków surowiczych zalicza się do nowej kategorii, komórek surowiczo-śluzowych. Są one podobne do komórek surowiczych, ale ich ziarna wydzielnicze wykazują obecność zarówno białek produkowanych przez komórki surowicze, jak i pewnej ilości mucyn, a w mikroskopie elektronowym charakteryzują się zróżnicowaną gęstością. Komórki wydzielnicze cewki śluzowej otaczają komórki mioepitelialne i blaszka podstawna, do której docierają zakończenia nerwowe. 14.2. Przewody wyprowadzające ślinianek Przewody wyprowadzające dużych ślinianek dzielimy na śródzrazikowe (wstawka i przewód prążkowany), czyli przebiegające w obrębie zrazika, międzyzrazikowe, biegnące w tkance łącznej międzyzrazikowej oraz przewód główny. 14.2.1. Wstawka Wstawka odchodzi bezpośrednio od pęcherzyka surowiczego lub cewki śluzowej – jest to wąski przewód, wyścielony niskimi komórkami sześciennymi, stosunkowo ubogimi w organelle. W początkowym odcinku wstawka może być otoczona mankietem z komórek mioepitelialnych. Komórki wstawki produkują i wydzielają EGF, lizozym, laktoferrynę i niewielkie ilości histatyn; wykazują również aktywność anhydrazy węglanowej i uczestniczą w transporcie jonów węglanowych i chlorkowych. 14.2.2. Przewód prążkowany Przewód prążkowany (cewka prążkowana, ślinowa, Pflügera) jest większym przewodem o nieregularnych konturach i zmiennej średnicy: w swym przebiegu wykazuje zwężenia i rozszerzenia, co zaburza przepływ wydzieliny i powoduje jej mieszanie się. Wyścielony jest jedną warstwą niskich walcowatych komórek o centralnie położonym jądrze i kwasochłonnej cytoplazmie zawierającej nieliczne ziarna wydzielnicze. W części podstawnej komórki te ujawniają pod dużym powiększeniem mikroskopu optycznego wyraźne pionowe prążki, sięgające 1/3 wysokości komórki, tzw. prążkowanie przypodstawne (p. rozdz. 2.5). Struktura ta jest charakterystyczna dla komórek prowadzących bardzo nasilony aktywny transport jonów. W przypadku komórek przewodu prążkowanego do światła wydzielane są jony potasowe i węglanowe, a reabsorbowane jony sodowe i chlorkowe. Ponadto do śliny mogą być w tym miejscu wydzielane jony niektórych metali ciężkich (ołów), jony rodankowe oraz IgA. Komórki przewodów prążkowanych produkują także znaczne ilości EGF i laktoferrynę. Ślina wyprodukowana przez komórki wydzielnicze (tzw. ślina pierwotna) jest izotoniczna w stosunku do osocza. W trakcie przepływu przez wstawki i przewody prążkowane jej skład jonowy ulega znacznym modyfikacjom (ślina staje się hypotoniczna, a jony potasowe przeważają nad sodowymi), a ponadto jej zawartość uzupełniana jest o dodatkowe substancje produkowane przez komórki przewodów. W ten sposób powstaje ślina wtórna (ostateczna). W fizjologii wyodrębnia się tzw. saliwon – czynnościową podjednostkę ślinianek, odpowiedzialną za ostateczne ustalenie zawartości śliny; w skład saliwonu wchodzi odcinek wydzielniczy, wstawka i przewód prążkowany. 14.2.3. Przewody międzyzrazikowe i przewód główny Przewody międzyzrazikowe wyścielone są nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym, którego wysokość stopniowo się zwiększa, przechodząc w nabłonek wieloszeregowy. W przewodzie głównym spotykamy kolejno nabłonek wieloszeregowy, dwuwarstwowy walcowaty, a w odcinku końcowym wielowarstwowy walcowaty, przechodzący w obrębie ujścia w nabłonek wielowarstwowy płaski jamy ustnej. Te odcinki przewodów wyprowadzających pełnią wyłącznie funkcję transportową dla śliny, nie zmieniając już jej składu. 14.3. Małe gruczoły ślinowe Małe gruczoły ślinowe to niewielkie (1–3 mm), przeważnie złożone (posiadające rozgałęziony system przewodów wyprowadzających) gruczoły, zlokalizowane w błonie podśluzowej, a niekiedy w głębszych rejonach blaszki właściwej śluzówki jamy ustnej. Mogą mieć charakter surowiczy, śluzowy, lub mieszany (w gruczole obecne są zarówno pęcherzyki surowicze, jak i cewki śluzowe). Gruczoły te nie mają własnej torebki ani budowy zrazikowej, a zbiorcze przewody wyprowadzające uchodzą na powierzchnię nabłonka. Od odcinków wydzielniczych odchodzą krótkie wstawki, które łączą się w szersze przewody wyścielone nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym – nie wykazują one jednak zazwyczaj prążkowania przypodstawnego i są stosunkowo ubogie w mitochondria. Tylko sporadycznie można w takich przewodach spotkać małe fragmenty o budowie cewki prążkowanej. Warto podkreślić, iż opisana poniżej budowa histologiczna odnosi się zarówno do małych gruczołów ślinowych, jak i do małych gruczołów rozsianych w ścianie przełyku czy dróg oddechowych. Gruczoły brodawek okolonych (von Ebnera) mają charakter surowiczy, gruczoły wargowe i policzkowe mieszany, a gruczoły językowe i podniebienne śluzowy. 14.4. Duże gruczoły ślinowe (ślinianki) Ślinianki leżą poza obrębem błony śluzowej jako odrębne twory otoczone łącznotkankowymi torebkami. Wyróżniamy 3 pary dużych ślinianek: ślinianki przyuszne, podżuchwowe i podjęzykowe. Są to typowe gruczoły złożone, o budowie zrazikowej. Ich miąższ zbudowany jest ze ściśle ułożonych odcinków wydzielniczych o charakterze surowiczym i/lub śluzowym oraz z drzewkowatego układu przewodów wyprowadzających. W łącznotkankowych przegrodach międzyzrazikowych przebiegają większe naczynia krwionośne, pęczki nerwowe i międzyzrazikowe przewody wyprowadzające. Zarówno w przegrodach, jak i w przestrzeniach pomiędzy odcinkami wydzielniczymi można spotkać dość liczne limfocyty i plazmocyty, będące źródłem immunoglobulin, które są pochłaniane, modyfikowane i wydzielane do śliny przez komórki surowicze. Wszystkie ślinianki mają podobną architektonikę i układ odcinków wyprowadzających, a różnią się przede wszystkim strukturą obszarów wydzielniczych i charakterem produkowanej wydzieliny. Ślinianki przyuszne mają charakter surowiczy – ich odcinki wydzielnicze to wyłącznie pęcherzyki surowicze. W obrębie miąższu można spotkać również wysepki tkanki tłuszczowej, której ilość zwiększa się z wiekiem. W tych śliniankach obserwuje się najdłuższe wstawki. Ślinianki podżuchwowe mają charakter mieszany z przewagą komponenty surowiczej: przeważają pęcherzyki surowicze (80%), podczas gdy cewki śluzowe są nie tylko mniej liczne, ale także wykazują obecność dobrze wykształconych półksiężyców surowiczych. W zależności od rodzaju pobudzenia (odcinki surowicze i śluzowe posiadają odrębne unerwienie sympatyczne i parasympatyczne) zmienia się charakter śliny: od wodnistej i bogatej w enzymy wydzieliny surowiczej po gęstą i lepką wydzielinę śluzową. W śliniankach podżuchwowych spotykamy najdłuższe przewody prążkowane i, podobnie jak w przyusznych, wysepki tkanki tłuszczowej. Ślinianki podjęzykowe mają charakter śluzowy: odcinki wydzielnicze to cewki śluzowe, tylko wyjątkowo zdarzają się wykształcone pęcherzyki surowicze. Jednak z uwagi na obecność półksiężyców surowiczych, komórki śluzowe stanowią ok. 70%, a surowicze ok. 30% wszystkich komórek wydzielniczych. Szczególną cechą tych ślinianek jest brak typowych przewodów prążkowanych – odpowiadające im przewody wewnątrzzrazikowe zbudowane są z walcowatych komórek, które w częściach przypodstawnych mają mniej mitochondriów i brak tam charakterystycznych wpukleń błony komórkowej. Wydzielana przez te gruczoły ślina charakteryzuje się wyższym stężeniem jonów sodowych. Pojedyncza ślinianka podjęzykowa składa się z jednego dużego gruczołu (ślinianki podjęzykowej większej), którego przewód wyprowadzający łączy się z przewodem głównym ślinianki podżuchwowej, oraz z 5-20 mniejszych gruczołów (ślinianek podjęzykowych mniejszych), których przewody uchodzą oddzielnie na dnie jamy ustnej, wzdłuż przebiegu grzebienia fałdu podjęzykowego.

Dziąsła

słowa klucze: dziąsła, badanie

Wprowadzenie: Wielkość przerost - macrulia, zaburzenia hormonalne (ciąża), gruczolak przedniego płata przysadki, akromegalia, choroby OUN (padaczka, zapalenie mózgu), ostra białaczka limfocytarna, szpiczak, mononukleoza zakaźna, zanik – niedoczynność hormonalna przedniego płata przysadki (choroba Glińskiego-Simondsa), choroby krwi, białaczki, agranulocytoza, skazy krwotoczne gingivitis zmiany przy awitaminozie C zmiany zapalne związane z zatruciem metalami ciężkimi: Hg-ciemne, Pb-szaroniebieskie, Bi-czarne, As-owrzodzenia, martwica kości szczęk Kieszonki kamień poddziąsłowy,wysięk,głębokość, stan dziąseł: choroby krwi, białaczki, agranulocytoza, skazy krwotoczne gingivitis zmiany przy awitaminozie C zmiany zapalne związane z zatruciem metalami ciężkimi: Hg-ciemne, Pb-szaroniebieskie, Bi-czarne, As-owrzodzenia, martwica kości szczęk przerost dziąseł – macrulia w zaburzeniach hormonalnych (ciąża) gruczolak przedniego płata przysadki, akromegalia choroby OUN (padaczka, zapalenie mózgu) ostra białaczka limfocytarna szpiczak mononukleoza zakaźna stany zanikowe dziąseł – niedoczynność hormonalna przedniego płata przysadki (choroba Glińskiego-Simondsa) Błona Śluzowa Prawidłowa błona śluzowa powinna być różowa, lśniąca i gładka. Każda zmiana jej zabarwienia, zmatowienie, wykwity powinny być bardzo dokładnie zbadane i opisane (umiejscowienie, rozległość, zabarwienie, bolesność, powierzchnia gładka czy szorstka). Znane jest podżółtaczkowe zabarwienie błony śluzowej i jej bladość w niedokrwistościach, zmatowienia i opalizujące plamy w leukoplakiach, nadżerki, pęcherzyki, pęcherze w różnych jednostkach chorobowych błony śluzowej jamy ustnej. Zapalenie jamy ustnej może występować przy chorobach zakaźnych jak płonica, ospa, różyczka. Zapalenia dziąseł mogą się wiązać z chorobami swoistymi jak gruźlica, kiła, wirusowymi: opryszczka, stomatitis aftoza. zapalenia mogą być groźne dla pacjenta: zapalenie wrzodziejące jamy ustnej (stomatitis ulcerosa) czy stomatitis gangrenosa, które świadczą o dużym spadku odporności zapalenie pleśniawkowe jamy ustnej Soor’a – białe plamy, pęcherze, po zdarciu żywo-czerwona powierzchnia śluzówki; świnka zespół Miculicha – zapalenie i powiększenie gruczołów ślinowych, zapalenie i obrzęk gruczołów łzowych, może towarzyszyć przewlekłej białaczce, sarkoidozie, ziarnicy złośliwej zespół Heerfordta – zespół Miculicha + porażenie nerwów czaszkowych blada z licznymi sińcami i wybroczynami – niedokrwistości anaplastyczne (tu też owrzodzenia dziąseł, języka, migdałków, krwotoki z nosa) leukoplakia, wysychanie – niedobór wit A przeczulica – niedobór B1 (też zapalenie i obrzęk dziąseł) stan zapalny, pieczenie nasilające się przy kwaśnych pokarmach, trudno gojące się, dużych rozmiarów afty – niedobór PP


Podniebiene

słowa klucze: podniebiene, badanie

Wprowadzenie: gotyckie – wrodzona niedokrwistość hemolityczna, żółtawe – niedokrwistość Addisona-Biermera, agranulocytoza.


Jaskra

jaskra

Wprowadzenie: jaskra jest chorobą oczu prowadzącą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego z powodu nadmiernego wzrostu ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Etiologia jaskry nie jest do końca wyjaśniona, jednak czynnikami ryzyka jest rodzinne występowanie, wiek powyżej 45 lat, cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie, niedociśnienie, wcześniejsze uszkodzenia i zabiegi chirurgiczne na oku, przewlekłe stosowanie kortykosterydów, stres, częste bóle głowy, objawy niskoskurczowe jak zimne ręce i stopy. Jaskra jest chorobą nieuleczalną, dlatego szczególnie ważne są badania pozwalające na wczesne wykrycie choroby zanim wystąpią duże ubytki w polu widzenia. Prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe zależy od równowagi między produkcją cieczy wodnistej i jej odpływem do układu krążenia. Kąt przesączania znajduje się między tęczówką a rogówką (tzw. kąt tęczówkowo-rogówkowy i utworzony jest przez siateczkę beleczkową przez które odpływa ciecz wodnista. Jeżeli kąt przesączania ulegnie zwężeniu lub zamknięciu, ciecz wodnista nie może odpływać z oka, powodując wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Przy całkowitym zamknięciu kąta ciśnienie narasta gwałtownie, co bardzo szybko może doprowadzić do zniszczenia nerwu wzrokowego i ślepoty. Pierwotnie kąt może ulec zamknięciu tylko u osób mających specyficznie zbudowaną gałkę oczną. Wąski kąt przesączania występuje w małych gałkach ocznych, przy małej komorze przedniej oka oraz u ludzi starszych, u których powiększająca się soczewka przesuwa tęczówkę do przodu. Zamknięcie kąta przesączania najczęściej pojawia się przy poszerzeniu źrenic podczas oglądaniu telewizora lub komputera w ciemnym pomieszczeniu, w kinie lub teatrze, pod wpływem silnego stresu, przy podaniu leków rozszerzających źrenicę, przy zmniejszeniu komory przedniej np. podczas patrzenia na coś z bliska z pochyloną głową, zwłaszcza w nadwzroczności.

Objawy: zależne są od budowy kąta przesączenia oraz typu choroby, jednak najczęściej występują częste bóle oczu, zamglenie widzenia, mdłości, wymioty, łzawienie, szeroka i sztywna źrenica, bóle oka często nad oczodołami, poranne bóle migrenowe, odczuwalne wypychanie oka, okresowe zaczerwienienie oczu, zawroty głowy, tęczowe plamy. Gdy do zamknięcia kąta dojdzie nagle (ostry atak jaskry) dolegliwości są bardzo silne i szybko narastają. Występuje bardzo duży ból oka oraz głowy w okolicy czoła i skroni. Często towarzyszą temu nudności i wymioty. Pogarsza się ostrość wzroku, a pacjent widzi kolorowe obręcze (koła tęczowe), oko jest zaczerwienione i bardzo twarde, źrenica szeroka, nie reagująca na światło. Jeżeli do zamykania kąta przesączania dochodzi okresowo, pojawiają się przemijające bóle głowy w okolicy czołowej oraz przymglenie obrazu, bóle głowy ustępujące w czasie snu.

Leczenie: każdy przypadek jaskry z zamkniętym kątem przesączania, a nawet osoby z predyspozycją do zamknięcia kąta powinny być leczone zabiegowo. Zabieg polega na wytworzeniu otworu w tęczówce, dzięki któremu ciecz wodnista będzie mogła bez przeszkód przepływać z komory tylnej do przedniej. Można go wykonać za pomocą lasera (irydotomia laserowa) lub operacyjnie. Aby złagodzić nagłe dolegliwości stosuje się krople do oczu oraz leki doustne.

Postępowanie: w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania przeciwwskazane jest podawanie środków znieczulających z dodatkiem adrenaliny.

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo – twarzowa ; 2001.
  2. Nissman S.A. ; Should anesthesiologists be concerned with acute angle closure glaucoma ; Anesthesia Progress ; 2015.
  3. Nitta Y., Kamekura N., Takuma S., Fujisawa T. ; Acute angle-closure glaucoma after general anesthesia for bone grafting ; Anesthesia Progress ; 2014.
  4. Joseph A. ; A tooth for an eye: dental procedures in unrecognized glaucoma ; Journal of the Royal Society of Medicine ; 1999.
  5. Fazio D.T., Bateman J.B., Christensen R.E. ; Acute angle-closure glaucoma associated with surgical anesthesia ; Journal of the American Medical Association ; 1985.
  6. Cunningham A.J., Barry P. ; Intraocular pressure-physiology and implications for anaesthetic management ; Canadian Journal of Anesthesia ; 1986.
  7. Gayat E., Gabison E., Devys J.M. ; Bilateral angle closure glaucoma after general anesthesia ; Anesthesia & Analgesia ; 2011.
  8. Mapstone R. ; The syndrome of closed-angle glaucoma ; British Journal of Ophthalmology ; 1976.
  9. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  10. Lentschener C., Ghimouz A., Bonnichon P., Parc C., Ozier Y. ; Acute postoperative glaucoma after nonocular surgery remains a diagnostic challenge ; Anesthesia & Analgesia ; 2002.

Depresja

depresja, depressio, depression

Wprowadzenie: depresja jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych, któremu oprócz uczucia smutku, przygnębienia zaczynają towarzyszyć inne objawy jak poczucie braku energii, brak możliwości przeżywania radości, niskie poczucie własnej wartości, poczucie winy, pesymizm, myśli samobójcze, spowolnienie tempa życia, zaburzenie rytmu dobowego (bezsenność lub nadmierna senność), brak apetytu, trwające ponad 2 tygodnie. Stwierdzono, że u 50% chorych na depresję, leczących się u lekarzy ogólnych depresja nie zostaje nigdy zdiagnozowana. Pacjenci z depresją wyolbrzymiają swoje objawy bólowe lub podają objawy nieistniejące. Zespół lekarzy w Munster wykazał następujące czynniki ułatwiające diagnostykę zaburzeń psychicznych: niezgodność między istniejącym stanem klinicznym, a przedstawianymi dolegliwościami, nadmierna fluktuacja dolegliwości lub intensywności objawów, diagnoza "ex non iuvantibus" gdy typowe leczenie nie przynosi efektów, współudział osobowości gdy pacjent wchodzi w rolę chorego silniej niż na to wskazują objawy chorobowe, zbieżność okoliczności z życia rodzinnego z początkiem występowania objawów (zawał serca, śmierć bliskiej osoby, wypadek, utrata pracy, rozpoznanie choroby nowotworowej). Wystąpienie trzech z pięciu powyższych kryteriów pozwala postawić diagnozę o prawdopodobieństwie istnienia zaburzeń psychicznych. Ryzyko zachorowania na depresję jest 2x wyższe u kobiet. W ciągu całego życia na depresję choruje 17% populacji. Spośród osób zgłaszających się do lekarza pierwszego kontaktu 12%-25% cierpi na depresję, przy czym 50% z nich w stopniu umiarkowanym lub ciężkim. U połowy chorych na depresję choroba ta nigdy nie została zdiagnozowana. Najbardziej typowymi objawami depresji są: uczucie smutku, zobojętnienia, spadek zainteresowania, aktywności, zaburzenia snu, znaczący wzrost wagi (2kg w 2 tyg), spowolnienie ruchowe, niepokój ruchowy, uczucie osłabienia, brak poczucia własnej wartości, poczucie winy, trudności w podejmowaniu decyzji, problemy z koncentracją, myśli samobójcze. Wyróżnia się trzy stopnie depresji: depresja łagodna, w której występują pojedyncze objawy jak zmęczenie, zniechęcenie, złe samopoczucie, brak zadowolenia, pogorszenie snu, apetytu ; depresja umiarkowana, w której objawy występują w średnim nasileniu z wyraźnym obniżeniem jakości funkcjonowania społecznego i zawodowego ; depresja ciężka może występować bez objawów psychotycznych, w której występuje spowolnienie, smutek, zobojętnienie, myśli samobójcze, niepokój, niezdolność do wykonywania pracy lub występująca z objawami psychotycznymi, w której występuje poczucie winy, kart, hipochondria, osłupienie depresyjne, podniecenie ruchowe. Ze stomatologicznego punktu widzenia istotna jest depresja maskowana, w której objawy somatyczne dominują w obrazie choroby np. pacjent nie podaje w wywiadzie obniżonego nastroju jako głównej przyczyny dolegliwości, zgłasza natomiast bóle w klatce piersiowej, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, bóle głowy, pleców, zaburzenia miesiączkowania, bezsenność. Jeżeli przedstawiane dolegliwości nie znajdują odbicia w stanie klinicznym, pacjent nie reaguje na leczenie, objawy nasilają się w godzinach rannych, a w rodzinie chorego można zidentyfikować przypadki depresji, to mamy do czynienia z depresją maskowaną. Jak wynika z przytoczonych we wstępie danych statystycznych, co dziesiąty pacjent, przekraczający progi naszego gabinetu stomatologicznego może być dotknięty tego typu schorzeniem. Biorąc pod uwagę, jak znaczącym czynnikiem dla efektywnego leczenia jest psychoemocjonalny stan pacjenta, możemy liczyć się z brakiem skuteczności naszego postępowania terapeutycznego. Istniejące prawdopodobieństwo popełnienia błędu w relacji lekarza z pacjentem przejawiającym cechy depresyjne może doprowadzić do sytuacji, w której pacjent nie obdarzy nas zaufaniem, co automatycznie uniemożliwi jakiekolwiek leczenie lub spowoduje brak adaptacji i akceptacji uzupełnienia protetycznego.

Leczenie: podstawą leczenia w większości przypadków powinna być psychoterapia, która poprzez zmianę zachowania i interpretacji własnych objawów i bodźców wywołujących lęk pozwala przerwać mechanizm błędnego koła (terapia poznawczo-behawioralna). Farmakoterapia stosowana jest jako leczenie objawowe, wspomagające (leki uspokajające, antydepresyjne). Postępowanie: należy zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu leczenia, jeżeli objawy podawane przez chorego ulegają zmianie w trakcie wizyty lub pomiędzy wizytami. Wówczas ważne jest szczegółowe opisywanie w dokumentacji medycznej podawanych objawów oraz stanu klinicznego, uzyskiwanie podpisów pod zgodą na każde przeprowadzane leczenie. W kontakcie z pacjentem z już stwierdzoną depresją lub nerwicą należy pamiętać, że chwiejność emocjonalna pacjenta, zmienność podejmowanych decyzji znacznie wydłuży, utrudni lub całkowicie uniemożliwi przeprowadzenie leczenia zakończonego sukcesem z zadowoleniem pacjenta (nieprawidłowy kolor, kształt, ból, ucisk, ból głowy).

Bibliografia:

  1. Bilikiewicz A., Pużyński S., Wciórka J., Rybakowski J. ; Psychiatria ; Wrocław: Urban & Parner ; 2003.
  2. Romanowicz M., Drobnik K. ; Pozastomatologiczne przyczyny braku akceptacji protez całkowitych u pacjentów leczonych protetycznie ; Protetyka Stomatologiczna ; 2005.
  3. Rosenhan D.L., Seligman M.E.P. ; Psychopatologia ; Warszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne ; 1994.
  4. Holden A.C. ; Holden N.L. ; How many of our patients can really give consent? A perspective on the relevance of the Mental Capacity Act to dentistry ; Dental Update ; 2014.
  5. Bilikiewicz A., Strzyżewski W. ; Psychiatria: podręcznik dla studentów medycyny ; Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich ; 1992.
  6. Pużyński S., Wciórka J. ; Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne ; Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10 ; Kraków: UWM Vesalius ; 2007.
  7. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  8. Durà-Vilà G., Littlewood R., Leavey G. ; Depression and the medicalization of sadness: conceptualization and recommended help-seeking ; International Journal of Social Psychiatry ; 2013.
  9. Pużyński S. ; Choroba psychiczna – problemy z definicją oraz miejscem w diagnostyce i regulacjach prawnych ; Psychiatria Polska ; 2007.
  10. Jarema M. ; Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych ; Gdańsk: Via Medica ; 2011.
  11. Martin E.P. Seligman, Elaine F. Walker, David L. Rosenhan ; Psychopatologia ; Wydawnictwo Zysk i S-ka ; 2006.
  12. Święcicki Ł. ; Depresja - poradnik dla pacjentów i ich rodzin ; Lundbeck ; 2012.
  13. Taylor D., Paton C., Kerwin R.: Przewodnik psychofarmakoterapii ; Gdańsk: Via Medica ; 2008.
  14. MC. Angermeyer, M. Beck, S. Dietrich, A. Holzinger ; The stigma of mental illness: patients' anticipations and experiences ; International Journal of Social Psychiatry ; 2004.

Infekcyjne Zapalenie Wsierdzia

infekcyjne zapalenie wsierdzia

Wprowadzenie: pacjenci z trwającym lub przebytym infekcyjnym zapaleniu wsierdzia wymagają osłony antybiotykowej, Zapalenie dziąseł umożliwia przedostawanie się bakterii Streptococcus tigurinus z jamy ustnej do krwiobiegu oraz powodowanie infekcyjnego zapalenienia wsierdzia, zapalenia opon mózgowych (meningitis) oraz zapalenia rdzenia kręgowego (spondylodiscitis). Schorzenia układu sercowo-naczyniowego predysponujące do wystąpienia bakteryjnego zapalenia wsierdzia: Ryzyko wysokiego stopnia: Wszczepione sztuczne zastawki serca Epizod endocarditis w wywiadzie Wady wrodzone serca Chirurgicznie wytworzone zespolenie systemowo-płucne. Ryzyko średniego stopnia: Wady nabyte serca Nabyte dysfunkcje zastawkowe Przerostowa kardiomiopatia Wypadanie zastawki mitralnej z przeciekiem zwrotnym krwi. Schorzenia układu sercowo-naczyniowego predysponujące do wystąpienia bakteryjnego zapalenia wsierdzia: Brak ryzyka: Ubytek typu otworu wtórnego w przegrodzie międzyprzedsionkowej Stan po chirurgicznej plastyce ubytku w przegrodzie międzyprzedsionkowej lub międzykomorowej Drożny przewód tętniczy Stan po pomostowaniu aortalno-wieńcowym Wypadanie zastawki mitralnej bez przecieku zwrotnego Fizjologiczne, czynnościowe lub nieszkodliwe szmery sercowe Stan po przebyciu choroby Kawasaki bez dysfunkcji zastawkowych Stan po gorączce reumatycznej bez dysfunkcji zastawkowych Wszczepiony rozrusznik serca.Schorzenia układu sercowo-naczyniowego predysponujące do wystąpienia bakteryjnego zapalenia wsierdzia: Przy schorzeniach o wysokim i średnim stopniu ryzyka należy zastosować profilaktyczną antybiotykoterapię Amoksycylina dorośli 2g p.o. (1h przed zabiegiem), i.v. (30min przed zabiegiem); dzieci 50 mg/kg p.o. (1h przed zabiegiem), i.v. (30 min przed zabiegiem) Klindamycyna dorośli 600mg p.o. (1 h przed zabiegiem), i.v. lub i.m. (30 minut przed zabiegiem); dzieci 20 mg/kg p.o. (1 h przed zabiegiem), i.v. lub i.m. (30 min przed zabiegiem)

Bibliografia:

  1. Zbinden, N. J. Mueller, P. E. Tarr, C. Sproer, P. M. Keller, G. V. Bloemberg ; Streptococcus tigurinus sp. nov., isolated from blood of patients with endocarditis, meningitis and spondylodiscitis ; International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology ; 2012.
  2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  3. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.

Padaczka

padaczka, epilepsia, epilepsja

Wprowadzenie: padaczka jest zaburzeniem neurologicznym dotyczącą dzieci i dorosłych, choruje na nią około 0,5-1,5%, 1-3% populacji. Pomimo prowadzonego leczenia, u 20% pacjentów objawy się utrzymują. Śmiertelność z powodu napadów uogólnionych według różnych autorów wynosi 5 do 50%. W 80% ujawnia się przed 20 rokiem życia. Atak padaczkowy wywołany jest nadmiernymi i gwałtownymi wyładowaniami bioelektrycznymi w komórkach nerwowych istoty szarej mózgu. Objawy kliniczne napadu zależą od umiejscowienia ognisk padaczkowych oraz dróg rozprzestrzeniania się patologicznego pobudzenia. Przyczyną są zaburzenia hormonalne, cykl miesiączkowy, zakażenia, gorączka, hiperwentylacja, wysiłek, emocje, blask światła, dźwięk, nagły ból.

Napady małe (petit mal): występują najczęściej u dzieci i charakteryzują się krótkotrwałymi epizodami zaburzeń świadomości bez utraty przytomności: pacjent przerywa wykonywaną czynność, wpatruje się przez chwilę w jedno miejsce (zawieszenie), po czym podejmuje przerwaną czynność nie pamiętając co się z nim działo. Jest on poprzedzony aurą, czyli różnymi doznaniami występującymi na początku napadów małych, takimi jak: przyspieszone bicie serca, ucisk w dołku podsercowym, parestezje lub omamy wzrokowe.

Napady duże (grand mal) są najczęściej spotykaną forma napadu, występująca u 70-80% chorych na padaczkę. Nie jest on poprzedzony aurą, czyli różnymi doznaniami występującymi na początku napadów małych, takimi jak: przyspieszone bicie serca, ucisk w dołku podsercowym, parestezje lub omamy wzrokowe. Występuje nagła utrata przytomności, pacjent blednie, symetryczny skurcz toniczny mięśni, naprężenie kończyn, tułowia, dłonie zaciśnięte, stopy zgięte podeszwowo, głowa odgięta do tyłu lub do boku, zgięcie w łokciach, nieruchome gałki oczne z otwartymi powiekami, źrenice powiększone nie reagują na światło, zęby zaciśnięte, skurcz mięśni oddechowych, zatrzymanie oddychania, oddanie moczu, kału, po ustąpieniu skurczu tonicznego pojawia się skurcz kloniczny przechodzący z lekkiego drżenia do uogólnionych drgawek całego ciała, możliwe jest jednak wystąpienie utraty przytomności bez drgawek , nasilone ruchy oddechowe, piana na ustach, niekiedy pacjent wydaje przeraźliwy okrzyk, który wywołany jest silnym skurczem mięśni klatki piersiowej i brzucha. Czas trwania wynosi 20 sekund - 3 minut, a następnie drgawki ustąpienie drgawek i pacjent zapada w śpiączkę ponapadową (głęboki sen), natomiast po wybudzeniu może przejawiać objawy agresywności. Nagły i nieprzewidziany napad często powoduje różne obrażenia ciała (stłuczenia, skaleczenia, złamania kości), po których często pozostają ślady na skórze. Ryzyko złamania kości u pacjentów z epilepsją jest 2-6 razy większe niż w populacji ogólnej. Złamania mogą być spowodowane samym napadem bądź upadkiem bez drgawek toniczno-klonicznych. Najczęściej dochodzi do urazów głowy, złamań i uszkodzeń zębów, w szczególności zębów przednich. Napady duże stanowią także poważne niebezpieczeństwo dla pacjentów korzystających z uzupełnień protetycznych. Silne skurcze mięśni żwaczy mogą doprowadzić do złamania nieusuniętej z jamy ustnej protezy ruchomej lub uszkodzenie protezy stałej (mostu lub korony). Odłamy protezy mogą skaleczyć jamę ustną lub zostać zaaspirowane do górnych dróg oddechowych. Inne rodzaje napadów padaczkowych ze względu na rodzaj objawów nie stwarzają trudności w wykonywaniu zabiegów stomatologicznych i nie ograniczają możliwości użytkowania protez.

Różnicowanie: omdlenie (osłabienie, niepokój, nudności, zawroty głowy, ciemność przed oczami, symetryczne rozszerzenie źrenic, bladość skóry, zlewne poty, spadek ciśnienia tętniczego krwi, bradykardia lub tachykardia, zaburzenia przytomności), śpiączka hipoglikemiczna (niepokój, agresywność, zaburzenia widzenia i mowy, drżenie, zimny pot, bladość skóry, tachykardia, napad drgawek, histerii, wrażenia niedowładów, uczucie braku czucia, głuchoty, ślepoty, zaburzenia pamięci i nastroju, omamy, przesadne reakcje uczuciowe, pacjent jest przytomny może nawet relacjonować swój stan), hiperwentylacja (mrowienie, parestezje rąk i nóg, niepokój, lęk, uczucie bicia serca, bóle zamostkowe, drgawki, utrata świadomości, drgawki nigdy nie występują nagle, drgawki gorączkowe, podwyższona temperatura ciała, występują najczęściej u dzieci do 4 r.ż.), nadwrażliwość na lek, wstrząs anafilaktyczny (niepokój, bóle głowy, zmiany na skórze i błonie śluzowej jamy ustnej: pokrzywka, rumień, świąd, pieczenie wokół ust, odbytu, dłoni, podeszw, duszność i spadek ciśnienia tętniczego krwi, parcie na mocz i stolec, obrzęk naczynioruchowy, reakcje groźne dla życia: znaczna duszność, zaburzenia świadomości i wstrząs, zatrzymanie czynności układu krążenia, przedawkowanie leku miejscowo znieczulającego: drętwienie warg i języka, zawroty głowy, szum w uszach, zaburzenia widzenia, zaburzenia mowy, kurcze mięśniowe, utrata przytomności, uogólnione drgawki, śpiączka, bezdech, a także depresja krążenia).

Leczenie: podczas diagnostyki przeprowadza się EEG, badania krwi, neurologiczne oraz neuroradiologiczne (tomografia i rezonans magnetyczny). U większości chorych na padaczkę stosuje się leczenie objawowe za pomocą środków obniżających pobudliwość drgawkową. Należą do nich: kwas walproinowy (Depakine Convulex), fenytoina, fenobarbital, karbamezepina (Tegretol, Amizepin, Neurotop), klonazepam (Rivotril), etosulisymid (Ronton), lamotrygina (Lamitril), topiramat (Topamax), tiagabina (Gabitril) i inne. Przewlekłe stosowanie leków przeciwpadaczkowych prowadzi do wystąpienia licznych objawów niepożądanych, takich jak: przerost dziąseł, kserostomia, grzybica jamy ustnej, co musi być brane pod uwagę podczas planowania leczenia protetycznego u pacjentów z epilepsją. Wykazano, że przerost dziąseł występuje u 50-60% pacjentów przyjmujących fenytoinę, zaś intensywność tych zmian zwiększa się wraz ze wzrostem dawki fenytoiny i czasu jej przyjmowania. Obecność przerostu dziąseł sprzyja kumulacji płytki nazębnej, powoduje trudności w jej oczyszczaniu, co wywołuje wtórne infekcje i w konsekwencji krwawienie dziąseł przy minimalnych urazach lub nawet spontaniczne. Wtórne infekcje wywołują początkowo zapalenie dziąseł, które stopniowo przechodzi w zapalenie przyzębia. Mechanizm przerostu dziąseł nie jest znany, ale bierze się pod uwagę proliferację włókien kolagenu indukowaną przez ten lek, jednak nie dowiedziono, z jakiego powodu taka proliferacja występuje. Innymi czynnikami ryzyka jest wiek, higiena jamy ustnej, dzienna dawka leku oraz czas trwania terapii lekami przeciwpadaczkowymi. Nieprawidłowo ukształtowane wypełnienia, czy brzegi uzupełnień stałych, mogą również dodatkowo drażnić dziąsła. Aby zapobiec przerostom dziasła, stosuje się leki alternatywne, suplementację kwasem foliowym i witaminę C. Jeśli nie wystąpi regresja, stosuje się chirurgiczną gingiwektomię. Należy zaznaczyć, że przerost dziąseł może spontanicznie zaniknąć po zaprzestaniu stosowania leków. W związku ze stwierdzanymi zmianami w jamie ustnej u pacjentów z padaczką, niezwykle istotne jest przestrzeganie ścisłego reżimu higienicznego, gdyż należyta higiena jamy ustnej zmniejsza intensywność przerostu dziąseł. Chorzy ci powinni systematycznie, zgodnie z zaleceniami lekarza, szczotkować zęby, używać płukanek z chlorheksydyną oraz zgłaszać się na regularne wizyty do stomatologa w celu przeprowadzenia w razie konieczności skalingu lub kiretażu, a także leczenia próchnicy zębów, co zmniejszy niebezpieczeństwo utraty zębów i konieczność wykonywania uzupełnień protetycznych.

Postępowanie: stwierdzenie padaczki w wywiadzie wymaga upewnienia się, że pacjent przyjmuje regularnie leki przeciwpadaczkowe, ponieważ ich nagłe odstawienie może wywołać napad padaczki lub stan padaczkowy będący zagrożeniem życia. Padaczka stanowi przeciwwskazanie względne do usuwania zębów i wymagane jest skierowanie pacjenta na konsultację do lekarza prowadzącego (neurolog) w celu przygotowania do wykonania zabiegu w warunkach ambulatoryjnych oraz uzyskanie odpowiedniego zaświadczenia dołączanego do dokumentacji medycznej. Wszystkie zabiegi należy przeprowadzać z zachowaniem szczególnych środków ostrożności zwracając szczególną uwagę na stan psychoemocjonalny pacjenta, ponieważ ponad 50% chorych posiada trwałe zaburzenia psychiczne związane z uszkodzeniem mózgu, stanowiącym ogniska padaczkorodne (otępienie, zaburzenia osobowości oraz nastroju). Ponieważ objawami poprzedzającymi napad są zmiany nastroju lub rozdrażnienie, należy obserwować zachowanie pacjenta. Późnymi następstwami padaczki są charakteropatia padaczkowa i otępienie. Charakteropatia cechuje się drażliwością, skłonnością do czynów agresywnych, pedanterią, czasami występuje chwiejność uczuciowa, obniżenie sprawności intelektualnej, upośledzenie pamięci, brak krytycyzmu. Myślenie jest mało konkretne, wypowiedzi pełne ogólników, co należy brać pod uwagę podczas zbierania wywiadu. Ponadto cześć chorych zataja swoje cierpienie nie zdając sobie sprawy z ewentualnych niebezpiecznych następstw grożących podczas leczenia stomatologicznego. Pozycja chorego na fotelu w czasie trwania zabiegu powinna być wygodna, a pole operacyjne oświetlone światłem rozproszonym z lampy bezcieniowej. Należy unikać większego odchylenia głowy ku tyłowi, ponieważ może ono wywołać objawy neurologiczne w postaci zawrotów głowy, upośledzenia wzroku, zaburzeń mowy, a nawet utraty świadomości, ze względu na upośledzoną perfuzją krwi w ośrodkowym układzie nerwowym, spowodowaną nadmiernym wygięciem tętnic domózgowych oraz zmianami miażdżycowymi naczyń. Opracowywanie zębów powinno odbywać się w sposób atraumatyczny, bezbolesny przy zastosowaniu znieczulenia miejscowego, ale bez środków naczyniozwężających. Do pobierania wycisków należy używać materiały elastyczne w postaci mas alginatowych, silikonowych lub polieterowych, przy czym w miarę możliwości należy wybierać masy o krótkim okresie wiązania. W czasie prowadzenia zabiegu konieczne jest utrzymywanie stałego kontaktu z pacjentem, a przy długotrwałych zabiegach robienie kilkuminutowych przerw w pracy. Leczenie protetyczne chorych na epilepsję wymaga nie tylko dokładnej znajomości zagadnienia, ale również dużej cierpliwości, wyrozumiałości i właściwego podejścia ze strony lekarza. Podczas przyjmowania pacjenta należy liczyć się z możliwością wystąpienia napadu i mieć przygotowany szczękorozwieracz. W przypadku wystąpienia ataku padaczki objawiającego się nagłą utratą przytomności i uogólnionymi skurczami tonicznymi mięśni, należy usunąć z otoczenia pacjenta niebezpieczne przedmioty, ułożyć chorego na podłodze, usunąć z jamy ustnej gaziki, wałki ligniny, narzędzia, protezy, przytrzymać głowę bez unieruchamiania jej, aby nie uderzała o podłoże ale bez wkładania czegokolwiek pod głowę, ponieważ spowoduje to zapadnięcie języka i utrudnienie oddychania, nie należy powstrzymywać drgawek reszty ciała, natomiast po ustąpieniu szczękościsku, gdy zaczynają się drgawki należy zabezpieczyć język przed przygryzieniem, nie otwierać jamy ustnej na siłę. Napad padaczki ustępuje samoistnie po 2-3 minutach. Należy w tym czasie monitorować ciśnienie i tętno. Ponieważ napad padaczki jest dużym wysiłkiem psychicznym i fizycznym dla organizmu, po jego ustąpieniu pacjent może mieć problem z logicznym kontaktem, mówieniem, kojarzeniem faktów i samodzielnym chodzeniem, jest też senny. Jeżeli napad padaczkowy przedłuża się do 7-10 minut, należy podać tlen i wezwać pogotowie, a przy przedłużającym się napadzie można podać 20mg diazepamu (Relanium), 1-2mg klonazepamu, 5mg midazolamu, 0,2-0,4g luminalu domięśniowo lub 10-20ml 10% bromu domięśniowo. Jeśli napad padaczkowy utrzymuje się mimo podania leków (20% przypadków spowodowanych obrzękiem mózgu), należy dołączyć 250ml 20% mannitolu dożylnie. Wykonywane uzupełnienia protetyczne stałe lub ruchome powinny być wzmocnione aby w razie wystąpienia ataku padaczki zapobiec przegryzieniu i połknięciu elementu uzupełnienia protetycznego.

Bibliografia:

  1. Prusiński A. : Napady padaczkowe (padaczka). Neurologia Praktyczna.
  2. K. Krasny, H. Wanyura, E. Mayzner-Zawadzka, M. Kołacz. : Nagłe przypadki w praktyce stomatologicznej - Padaczka - Czasopismo Stomatologiczne.
  3. Turner M. D., Glickman R. S. : Epilepsy in the oral and maxillofacial patient: current therapy. Journal of Oral Maxillofacial Surgery.
  4. Karolyhazy K., Aranyi Z., Kivovics P. : Classification of epileptic diseases according to potential of fitting with dental prosthesis. Fogorv. Sz.
  5. Jakimowicz W.: Neurologia kliniczna w zarysie. PZWL, Warszawa 1987.
  6. Shneker B. F., Fountain N. B.: Epilepsy. Dis. Mon., 2003.
  7. Aragon C. E., Burneo J. G., Helman J.: Occult Maxillofacial Trauma in Epilepsy. J. Contemp. Dent. Pract., 2001.
  8. Greenwood M., Meechan J. G.: General medicine and surgery for dental practitioners. Part 4: Neurological disorders. Br. Dent. J., 2003.
  9. Mark R., Dambro N., Griffith D. A. : Stan padaczkowy. 5 minut konsultacji klinicznej ; Urban & Partner Wrocław 1998.
  10. Stoopler E. T., Sollecito T. P., Greenberg M. S. : Seizure disorders: update of medical and dental considerations ; General Dentistry ; 2003.
  11. Mattson R. H., Gidal B. E . : Fractures, epilepsy, and antiepileptic drugs ; Epilepsy Behav. ; 2004.
  12. Ogunbodede E. O., Adamolekun B., Akintomide A. O. : Oral health and dental treatment needs in Nigerian patients with epilepsy. Epilepsia ; 1998.
  13. Makowska A., Juraszczyk Z. : Powikłania ogólne w gabinecie stomatologicznym ; Protetyka Stomatologiczna ; 1975.
  14. Bączkowski T. : Praktyczne uwagi na temat postępowania protetycznego u chorych na padaczkę ; Protetyka Stomatologiczna ; 1969.
  15. Bączkowski T. : On the supplying of epileptics with removable dentures ; Dtsch. Zahnarztl. Z. ; 1968.
  16. Conti C., Vangelisti R., Pagnacco A. : Epileptic patients in dental treatment. Dent. Cadmos. ; 1986.
  17. Marakoglu I., Gursoy U. K., Cakmak H. : Phenytoin-induced gingival overgrowth in un-cooperated epilepsy patients ; Yonsei Med. J., 2004.

Anoreksja

słowa klucze: anoreksja, jadłowstręt psychiczny, anorexia nervosa

Wprowadzenie: anoreksja jest zaburzeniem odżywiania podobnie jak bulimia, które polega na celowej utracie wagi wywołanej i podtrzymywanej przez osobę chorą, spowodowane zaburzeniem postrzegania własnego ciała oraz lękiem przed przybraniem na wadze. Najczęściej dotyczy młodych kobiet w wieku 14 - 18 lat. Ze względu na zwracanie treści pokarmowej przez osoby chore jak również niedożywienie, brak witamin, obserwuje się zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej, odwapnienie szkliwa i zębiny. W przypadku obniżenia wydzielania śliny poniżej 0,1 ml/min może dojść do pojawienia się erozji zębów. Erozja ona wywołana brakiem działania substancji buforujących śliny a przez to obecnością mucyny zapobiegającej precypitacji fosforanu wapnia i uniemożliwiającą remineralizację. Obniżone wydzielanie śliny (kserostomia) powoduje 5x większe ryzyko powstawania ubytków erozyjnych na powierzchni zębów.

Postępowanie: ze względu na niższą zdolność buforowania i remineralizacji pacjenci należą do grupy wysokiego ryzyka próchnicy, zalecane jest płukanie jamy ustnej po spożyciu kwaśnych napojów lub pokarmów, szczotkowanie zębów dopiero po upływie 30 minut od spożycia kwaśnych pokarmów, stosowanie gumy do żucia jednak maksymalnie przez 20 minut, ograniczenie spożywania kwaśnych produktów, zalecenie stosowania preparatów wpływających znacząco na ochronę szkliwa przed erozją (GC Tooth Mousse, ProNamel, Colgate Duraphat 5000), zalecenie fluoryzacji co 3 miesiące.

Bibliografia:

  1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
  2. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
  3. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
  4. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
  5. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
  6. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  7. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
  8. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
  9. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
  10. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
  11. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
  12. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006.
  13. Romanos G.E., Javed F., Romanos E.B., Williams R.C. ; Oro-facial manifestations in patients with eating disorders ; Appetite ; 2012.

Angioplastyka

angioplastyka, ptca

Wprowadzenie: angioplastyka jest to zabieg przezskórny polegający na poszerzeniu naczyń krwionośnych, które zostały zwężone lub zamknięte specjalnym balonikiem, który wypełniany powietrzem, powoduje wgniecenie blaszki miażdżycowej w ścianę naczynia krwionośnego. Wykonuje się angioplastykę tętnic wieńcowych, szyjnych, kończyn, narządów wewnętrznych, czasami również naczyń żylnych. Balon może być pokryty lekiem (cytostatykiem) zapobiegającym przerostowi śródbłonka w czasie gojenia się tętnicy po zabiegu. Podczas zabiegu czasami zakłada się także stenty do poszerzonego naczynia, jeśli efekt samego balonowania nie jest wystarczający lub dojdzie do rozerwania (rozwarstwienia) ściany naczynia, co zapobiega ponownemu jego zwężeniu. Angioplastyki wykonywana po świeżym zawale serca pozwala znacząco ograniczyć śmiertelność, natomiast wykonywana w stabilnej chorobie wieńcowej może poprawić jakość życia pacjentów.

Postępowanie: angioplastyka nie stanowi przeciwwskazania do przeprowadzania zabiegów stomatologicznych niedługo po operacji kardiologicznej, jednak warunkiem jest ujemny wynik testu wysiłkowego znanego jedynie lekarzowi prowadzącemu, dlatego też wymagana jest wcześniejsza konsultacja. Podczas przeprowadzania zabiegu w gabinecie należy zachować ostrożność przy podawaniu adrenaliny przez wykonanie aspiracji (dawka dopuszczalna adrenaliny 0,04 mg). Chory po angioplastyce wieńcowej (ptca) Zabieg nie stanowi przeciwwskazania do wykonania wkrótce po nim zabiegów z zakresu chirurgii stomatologicznej Należy zastosować środki ostrożności takie jak u chorych z chorobą wieńcową

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

Udar Mózgu

słowa klucze: udar, udar mózgu, zawał mózgu

Wprowadzenie: wśród pacjentów po udarze ośrodkowego układu nerwowego istnieje zagrożenie wystąpienia zaburzeń neurologicznych na tle krążeniowym. Przewlekle przyjmują oni leki przeciwkrzepliwe oraz hipotensyjne. Okres od przebytego udaru do zabiegu powinien być dłuższy niż 6 miesięcy. Należy znormalizować ciśnienie tętnicze, lęk przed zabiegiem, podawać tlen, monitorować podstawowe funkcje życiowe.


Zaburzenia Rytmu Serca

słowa klucze: zaburzenia rytmu serca, arytmia

Wprowadzenie: Chorzy z zaburzeniami rytmu serca zwykle leczeni są równocześnie z powodu choroby wieńcowej Większość chorych otrzymuje na stałe aspirynę lub inne leki przeciwkrzepliwe Niektórzy chorzy mają implantowane rozruszniki serca  ich obecność nie stanowi przeciwwskazania do zabiegów z zakresu chirurgii stomatologicznej, nie ma potrzeby wdrażania osłony antybiotykowej. Nie wolno stosować elektrycznych urządzeń do cięcia tkanek lub koagulacji oraz aparatów emitujących mikrofale Należy monitorować funkcje życiowe podczas zabiegu


Karmienie Piersią

słowa klucze: karmienie piersią

Wprowadzenie: badania wskazują, że dzieci karmione piersią są mniej narażone na próchnicę niż dzieci karmione sztucznie. WHO oraz UNICEF zalecają naturalne karmienie piersią do drugiego roku życia. Karmienie piersią dziecka do 6 miesiąca życia jest zalecane ze względu na znajdujące się do tego czasu w mleku matki przeciwciała stanowiące jedyną zdolność obrony przed zakażeniami. Ponieważ około 6 miesiąca życia rozpoczyna się również wyrzynanie zębów mlecznych, rodzice mogą zbagatelizować objawy towarzyszące zakażeniu nie związanemu z jamą ustną jak podwyższona temperatura ciała. Wyniki badań sugerują, że zakończenie karmienia piersią w 6 miesiącu życia dziecka jest wystarczającą profilaktyką występowania tyłozgryzu. W okresie karmienia piersią podobnie jak w okresie ciąży zalecana jest szczególna ostrożność przy stosowaniu leków, zwrócenie uwagi na to, które z nich przenikają do mleka matki i czy mogą być szkodliwe dla małego dziecka. W przypadku wątpliwości należy skonsultować się z pediatrą lub ginekologiem. Przeciwwskazane są kortykosterydy, tetracykliny, aminoglikozydy. Wydłużone karmienie piersią jest związane z częstszym obserwowaniem u dzieci obecności zgryzu krzyżowego bocznego, brakiem miejsca dla zębów stałych w szczęce w późniejszym okresie oraz wykształceniem nawyku ssania kciuka prowadzącego do zgryzu otwartego. Karmienie powinno odbywać się naprzemiennie prawą i lewą piersią dla prawidłowego, symetrycznego rozwoju mięśni twarzy. Bibliografia: Avila W.M., Pordeus I.A., Paiva S.M., Martins C.C. ; Breast and Bottle Feeding as Risk Factors for Dental Caries: A Systematic Review and Meta-Analysis ; PLoS One ; 2015. Petterson L. J., Ellis E. III, Hupp J. R., Tucker M. R.: Chirurgia stomatologiczna i szczękowo – twarzowa ; Wydawnictwo Czelej ; 2001. Majewski S.W. ; Gnatofizjologia Stomatologiczna ; Wydawnictwo Lekarskie PZWL ; 2007. Chen X., Xia B., Ge L. ; Effects of breast-feeding duration, bottle-feeding duration and non-nutritive sucking habits on the occlusal characteristics of primary dentition ; BMC Pediatrics ; 2015. Inoue N., Sakashita R., Kamegai T. ; Reduction of masseter muscle activity in bottle-fed babies ; Early Human Developement ; 1995. Romero C.C., Scavone-Junior H., Garib D.G., Cotrim-Ferreira F.A., Ferreira R.I. ; Breastfeeding and non-nutritive sucking patterns related to the prevalence of anterior open bite in primary dentition ; Journal of Applied Oral Science ; 2011. Geddes D.T., Kent J.C., Mitoulas L.R., Hartmann P.E. ; Tongue movement and intra-oral vacuum in breastfeeding infants ; Early Human Developement ; 2008. Viggiano D., Fasano D., Monaco G., Strohmenger L. ; Breast feeding, bottle feeding, and non-nutritive sucking; effects on occlusion in deciduous dentition ; Archives of Disease in Childhood ; 2004. Warren J.J., Bishara S.E. ; Duration of nutritive and nonnutritive sucking behaviors and their effects on the dental arches in the primary dentition ; American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics ; 2002 Labbok M.H., Hendershot G.E. ; Does breast-feeding protect against malocclusion? An analysis of the 1981 Child Health Supplement to the National Health Interview Survey ; American Journal of Preventive Medicine ; 1987. Kobayashi H.M., Scavone H.J., Ferreira R.I., Garib D.G. ; Relationship between breastfeeding duration and prevalence of posterior crossbite in the deciduous dentition ; American Journal of Orthodics and Dentofacial Orthopedics ; 2010. Peres K.G., Cascaes A.M., Peres M.A., Demarco F.F., Santos I.S., Matijasevich A., Barros A.J. ; Exclusive Breastfeeding and Risk of Dental Malocclusion ; Pediatrics ; 2015. karmienie piersią X ortodoncja X pedodoncja X próchnica X tyłozgryz


Kserostomia

kserostomia, suchość w jamie ustnej, suchość jamy ustnej

Wprowadzenie: zmniejszone wydzielanie śliny (sialopenia) występuje wówczas, gdy ilość wydzielaniej niestymulowanej śliny spoczynkowej na czczo jest mniejsze niż 35 ml/godzinę, natomiast jeżeli szybkość wydzielanej śliny stymulowanej nie przekracza 0,7 ml/min występuje kserostomia. Sytuacja taka dotyczy najczęściej kobiet w wieku 50-70 lat w okresie i po okresie menopauzy, pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, antycholinergiczne, boniżające ciśnienie, antyarytmiczne, hormonalne, diuretyki i inne, narkotyki (morfina), promieniowanie rtg (naświetlanie nowotworów), choroby ślinianek (guzy, kamica, zespół Sjogrena), odwodnienie organizmu (biegunka, wymioty, gorączka, krwotoki, anemia, bulimia), choroby psychiczne (sialopenia), niewyrównana cukrzyca typu I, depresja, bulimia, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, AIDS. Kserostomia rzekoma jest subiektywnym uczuciem suchości bez uchwytnych objawów klinicznych, u osób, u których wydzielanie śliny jest prawidłowe (psychozy, nerwice, miażdżyca, stomatodynia). Kserostomia prawdziwa natomiast jest zespołem objawów pojawiającym się w przypadku zaburzenia czynności gruczołów ślinowych i spadku produkcji śliny poniżej 0,1 ml/ min. Wyróżniamy typ I, któremu nie towarzyszą zmiany zanikowe (kamica ślinianek) oraz typ II ze zmianami zanikowymi w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Kserostomia zwiększa ryzyko wystąpienia próchnicy zębów, ropnego zapalenia ślinianek, grzybicy.

Etiologia: leki najczęściej o działaniu cholinolitycznym, sympatomimetycznym oraz diuretycznym (atropina, hyoscina), leki przeciwhistaminowe, antydepresanty trójpierścieniowe (amitryptilina, nortryptylina, dosulepina), selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (fluoksetyna), fenotiazyny, neuroleptyki, inhibitory pompy protonowej (omeprazol), diuretyki, opioidy, leki antyhipertensywne mogące powodować zmiany składu śliny (alfa-antagoniści: terazosyna, prazosyna, klonidyna ; beta-blokery: atenolol, propranolol), retinoidy, inne: inhibitory proteazy, didanosyna, efedryna, benzodiazepina, interleukina-2, radioterapia stosowana w przypadku guzów nowotworowych w obrębie głowy i szyi, chemioterapia, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD), choroby (zespół Sjogrena, sarkoidoza, amyloidoza, HIV/AIDS, zatrucie jadem kiełbasianym, kandydoza, zaburzenia hormonalne (cukrzyca, choroby tarczycy, kory nadnerczy), zakażenie wirusowe (HIV, HCV, HTLV1), pierwotna marskość pochodzenia żółciowego, fibrowa torbielowata, kamica ślinianek, aplazja ślinianek (niedorozwój gruczołów ślinowych), stan po paroidektomii, odwodnienie (biegunka, wymioty, moczówka prosta, wysoka gorączka, cukrzyca), przyczyny psychogenne, nawykowe oddychanie przez usta, stres.

Objawy: suchość błony śluzowej warg, policzków, języka, podniebienia, błona śluzowa sucha, napięta, czasami pomarszczona, pokryta pasmami gęstej, lepkiej śliny, trudności w połykaniu, szczególnie suchych pokarmów biszkoptów, sucharków, trudności w mówieniu, noszeniu protez, bolesność jamy ustnej, „kłapiąca mowa” wynikająca ze skłonności przyklejania się języka do podniebienia, suchość błony śluzowej - wargi przyklejają się do siebie, lusterko stomatologiczne podczas badania przyklejające się do błony śluzowej, utrata smaku oraz nieprzyjemny smak w ustach, szminka przywierająca do zębów, resztki pokarmu przyklejające się do zębów, ślina wydzielająca się z przewodu przyusznego, brak śliny na dnie jamy usntej, czerwony język, częściowo lub całkowicie pozbawiony brodawek, język płatowy (ulega pobruzdowaniu).

Rozpoznanie: badanie podmiotowe (przyjmowane leki), badanie przedmiotowe (charakterystyczny obraz kliniczny), badanie wydzielania śliny (sialometria), badanie kontrastowe rtg (sialografia), ultrasonografia (tkanki miękkie), scyntygrafia (oznaczenie radioaktywne śliny i pomiar ilości), rtg klatki piersiowej. Sialometria jest to badanie szybkości spływu śliny niestymulowanej która u zdrowego człowieka przekracza 0,1 ml/ min oraz badanie ilości śliny stymulowanej poprzez zastosowanie np. 10% kwasu cytrynowego – u zdrowego człowieka przekracza 1 ml/min. Różnicowanie: zaburzenia tkanki łącznej, zespół Sjogrena, sarkoidoza, cukrzyca, zakażenia wirusowe. Czasami konieczne są dalsze badania: oczu (test Schirmera, badanie lampą szczelinową), badanie moczu, analiza krwi, badania obrazowe (RTG, MR, USG), biopsja gruczołu ślinowego.

Leczenie: powinno być nie tylko objawowe, lecz w miarę możliwości ukierunkowane etiologicznie, dlatego też wymagana jest współpraca z lekarzami innych specjalności. Istotną rolę odgrywa zidentyfikowanie leków o działaniu kserostomiogenicznym oraz zastąpienie ich przez alternatywne preparaty o mniejszych działaniach niepożądanych.

Postępowanie: pobudzanie wydzielania śliny i nawilżania jamy ustnej: odpowiednie pokarmy, bezcukrowe gumy do żucia, roztwory kwasu cytrynowego, agoniści muskaryny, substytuty śliny (Glandosane, Laborant, Oral Balance, Salvia Orthana, Salivace, Saliveze), bodźce elektyryczne – zewnątrzustny stymulator elektroniczny, akupunktura, spożywanie dużej ilości napojów, płukanie jamy ustnej wodą oraz przyjmowanie płynów wraz z pokarmem w trakcie posiłków, unikanie suchych i ostrych, twardych pokarmów, jedzenie powoli, małymi kęsami, zalecane są pokarmy miękkie (zupy, zapiekanki, jogurty, pokarmy z oliwą, margaryną, sosami, kremy, sosy sałatkowe, majonez, soczyste owoce z dużą zawartością płynów, arbuz, melon, winogrono, kiwi, lody, stosowanie nawilżacza powietrza w sypialni. Zalecane preparaty: Neosin, gardvit A+E.

Bibliografia:

  1. Furness S., Worthington H.V., Bryan G., Birchenough S., McMillan R., Furness, Susan, ed. "Interventions for the management of dry mouth: topical therapies". Cochrane database of systematic reviews ; 2011.
  2. Górska R. ; Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej ; 2011.
  3. Piątowska D. ; Kariologia współczesna ; Postępowanie kliniczne ; Med Tour Pres International ; 2009.
  4. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Objawy suchości jamy ustnej i wydzielanie śliny u chorych na chorobę refluksową przełyku ; Czasopismo Stomatologiczne ; 2008.
  5. Jańczuk Z. ; Stomatologia zachowawcza – Zarys kliniczny. Podręcznik dla studentów stomatologii ; PZWL ; 2007.
  6. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  7. Wijers O.B., Levendag P.C., Braaksma M.M., Boonzaaijer M., Visch L.L., Schmitz P.I. ; Patients with head and neck cancer cured by radiation therapy: a survey of the dry mouth syndrome in long-term survivors ; Head Neck ; 2002.
  8. Turner M.D., Ship J.A. ; Dry mouth and its effects on the oral health of elderly people ; Journal of the American Dental Association ; 2007.
  9. Visvanathan V., Nix P. ; Managing the patient presenting with xerostomia: a review ; International journal of clinical practice ; 2010.

Nadciśnienie

nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, hypertonia arterialis, hipertensia arterialis

Wprowadzenie: wysokie ciśnienie dotyczy 10-20% populacji. Łagodne 140-160/90-100 mmHg, umiarkowane 160-200/100-110 mmHg, ciężkie >200/>110 mmHg. Czynnikami ryzyka jest wiek (M > 55 r.ż., K > 65 r.ż.), palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe (ChT >190 mg% ; HDL < 40 mg% ; LDL > 115 mg% ; Tg > 150 mg%), otyłość brzuszna (obwód pasa M > 102 cm, K > 88 cm), białko C-reaktywne > 1 mg/dl, choroby współistniejące (cukrzyca, choroby naczyniowe mózgu, choroby serca, niewydolność nerek, choroby tętnic obwodowych, zaawansowana retinopatia). Niezależnie od podawanego przez pacjenta stwierdzonego nadciśnienia, zalecane jest rutynowe dokonywanie pomiarów ciśnienia u pacjentów stomatologicznych ze względu na możliwość wczesnego zdiagnozowania nadciśnienia.

Leczenie: polega na ustabilizowaniu ciśnienia przez zmianę stylu życia, podawanie leków hipotensyjnych, moczopędnych, hamujących aktywność układu adrenergicznego, zmniejszających opór obwodowy, zwalniających czynność serca, zmniejszających pojemność minutową, nie zmieniających przesączania kłębuszkowego, hamujących aktywność reninową osocza, blokujących receptory mięśni gładkich tętniczek i żył, zmniejszających stężenie frakcji LDL, VLDL, rozszerzających tętniczki przedwłosowate, hamujących aktywność konwertazy angiotensyny.

Stosowane leki: Atenolol, Metoprolol, Nadolol, Oksyprenolol, Pindolol, Labetalol, Carvedilol, Bizoprolol, Celiprolol, Bendroflumetiazyd, Hydrochlorotiazyd, Furosemid, Spironolakton, Amiloryd, Triamteren, hlortalidon, Indapamid, Nifedypina, Nikardypina, Felodypina, Amlodypina, Werapamil, Diltiazem, Kaptopryl, Enalapryl, Kwinapryl, Ramipryl, Cilazapryl, Fozynopryl, Peryndopryl, Lizynopryl, Prazosyna, Doksazosyna, Terazosyna, Metylodopa, Klonidyna.

Postępowanie: w przypadku nadciśnienia umiarkowanego 160-200/100-110 mm Hg zalecana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym w celu przygotowania pacjenta do zabiegu, ponieważ jego wykonanie może prowadzić do problemów z zatamowaniem krwawienia. Wartości >200/110 mm Hg stanowią przeciwwskazanie do zabiegu. Należy ograniczyć lęk pacjenta, zachować kontakt słowny, wymagana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym (kardiolog, lekarz rodzinny) w celu ustabilizowania nadciśnienia. Należy zachować ostrożność podczas podawania adrenaliny (dawka dopuszczalna 0,04mg). W dniu zabiegu pacjent powinien przyjąć ustaloną dawkę leków obniżających ciśnienie. Nie należy gwałtownie zmieniać ułożenia pacjenta na fotelu. Stosowanie antagonistów wapnia wywołuje przerost dziąseł. Stosowanie leczenia skojarzonego może powodować suchość w ustach dlatego też zalecane jest stosowanie substytutów śliny. W przypadku problemów z zatamowaniem krwawienia można zastosować Spongostan, szycie, opatrunek uciskowy, płukanie zębodołu zimną solą fizjologiczną.

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  2. Lambrecht J.T., Filippi A., Arrigoni J. ; Annals of Maxillofacial Surgery ; Cardiovascular monitoring and its consequences in oral surgery ; 2011.
  3. Sproat C., Beheshti S., Harwood A.N., Crossbie D. ; British Dental Journal ; Should we screen for hypertension in general dental practice? ; 2009.
  4. Herman W.W., Konzelman J.L. Jr., Prisant L.M. ; New national guidelines on hypertension: a summary for dentistry ; Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure ; New national guidelines on hypertension: a summary for dentistry ; Journal of American Dental Association ; 2004.
  5. Leong X.F., Ng C.Y., Badiah B., Das S. ; Association between hypertension and periodontitis: possible mechanisms ; The Scientific World Journal ; 2014.
  6. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  7. Hogan J., Radhakrishnan J. ; The assessment and importance of hypertension in the dental setting ; Dental Clinics of North America ; 2012.
  8. Pralhad S., Thomas B., Kushtagi P. ; Periodontal disease and pregnancy hypertension: a clinical correlation ; Journal of Periodontology ; 2013.
  9. Fernández-Feijoo J., Núñez-Orjales J.L., Limeres-Posse J., Pérez-Serrano E., Tomás-Carmona I. ; Screening for hypertension in a primary care dental clinic ; Medicina Oral Patologia Oral y Cirugia Bucal ; 2010.
  10. Sproat C., Beheshti S., Harwood A.N., Crossbie D. ; Should we screen for hypertension in general dental practice? ; British Dental Journal ; 2009.

Nadczynność Przytarczyc

nadczynność przytarczyc

Wprowadzenie: pierwotna nadczynność przytarczyc (PNP) polega na nadmiernym wydzielaniu parathormonu (PTH) na skutek uszkodzenia komórek przytarczyc, jest niewrażliwa lub mało wrażliwa na supresyjne działanie hiperkalcemii. dotyczy 0,3% populacji, 2-3x częściej występuje u kobiet, dotyczy 1-3 % kobiet po menopauzie, szczyt zachorowalności występuje w 6 dekadzie życia. Przyczynami nadczynności przytarczyc mogą być: pojedynczy gruczolak (85%), mnogie gruczolaki lub przerost przytarczyc (15%), rak przytarczyc (<1%). W 5% nadczynność przytarczyc może być uwarunkowana genetycznie jako składowa zespołów gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN1), typu 2A (MEN2A) lub zespołu nadczynności przytarczyc i guza szczęki lub żuchwy (HPT-JT). Nadmierne wydzielanie PTH wywołuje osteolizę, uwalnianie wapnia do krwi, wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, zwiększonego wydalania wapnia i fosforu z moczem.

Objawy: zależą od czasu trwania i stopnia nasilenia, często jest wykrywana przypadkowo po latach, w przypadku występowania nadczynności przytarczyc w wyniku przewlekłej i schyłkowej niewydolności nerek istnieje możliwość pojawienia się w jamie ustnej zmian kostnych wywołanych zaburzeniami metabolicznymi, strukturalnymi i czynnościowymi w zakresie gruczołów przytarczyc oraz zaburzeń w metabolizmie witaminy D3. Wtórna nadczynność przytarczyc przejawia się zmianami morfologicznymi w układzie kostnym w postaci włóknienia kości, osteomalacji, czasami osteosklerozy (osteodystrofia nerkowa). Wyjątkowo rzadką postacią osteodystrofii nerkowej są zmiany w zakresie układu kostnego twarzy i jamy ustnej opisywane jako facial leolntiasis ossea. Zmiany pojawiają się znacznie częściej w żuchwie. Charakterystycznymi objawami jest ogólne osłabienie, depresja, ból kostno-stawowy, objawy powikłań przewlekłej hiperkalcemii. Objawy kostne wynikają ze zniszczenia kości (bóle kręgosłupa, stawów, kości długich kończyn), patologiczne złamania żeber, kręgów, zniekształcenie kręgosłupa, trudności w chodzeniu, nadziąślak. Postępowanie: najważniejsze jest wczesne wykrycie i usunięcie przyczyny, wyrównanie hiperkalcemii, hiperfosfatemii, stosowanie aktywnych metabolitów witaminy D lub analogów (parykalcytol – Zemplar), jeżeli dotychczasowe leczenie jest nieskuteczne można stosować kalcymimetyk (cynakalcet – Mimpara).

Bibliografia:

  1. Bindal R., Kumar A., Singh H.P., Bansal S.K., Sharma A. ; Evidence based solving approach in diagnosis of primary hyperparathyroidism with oral manifestations: report of three unusual cases ; Journal of Laboratory Physicians ; 2013.
  2. Khan A., Bilezikian J. ; Canadian Medical Association Journal ; Primary hyperparathyroidism: Pathophysiology and impact on bone ; 2000.
  3. Selvi F., Cakarer S., Tanakol R., Guler S.D., Keskin C. ; Dentomaxillofacial Radiology ; Brown tumour of the maxilla and mandible: a rare complication of tertiary hyperparathyroidism ; 2009.
  4. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  5. Fletcher P.D., Scopp I.W., Hersh R.A. ; Oral Surgery, Oral Medicine and Oral Pathology ; Oral manifestations of secondary hyperparathyroidism related to long-term hemodialysis therapy ; 1977.
  6. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.

Nadczynność Tarczycy

nadczynność tarczycy, hyperthyreosis, hyperthyreoidismus, choroba Gravesa-Basedowa, choroba Plummera, przełom tarczycowy, wole guzkowe

Wprowadzenie: nadczynność tarczycy jest chorobą metabliczną polegającą na nadmiernej produkcji hormonów tarczycy i stanowi najpoważniejszą chorobę mogącą utrudniać leczenie stomatologiczne ze względu na możliwość wystąpienia przełomu tarczycowego wywołanego wzrostem stężenia we krwi trójjodotyroniny (T3) lub tyroksyny (T4). Wywołana jest chorobą Gravesa-Basedowa, gruczolakiem lub wolem guzkowym (choroba Plummera). Niezdiagnozowana nadczynność tarczycy może doprowadzić do niewydolności serca lub przełomu tarczycowego.

Leczenie: polega na podawaniu leków hamujących nadmierne syntetyzowanie i wydzielanie hormonów tarczycy do krwi, usunięciu tarczycy (tyreoidektomia), lub połączeniu obu tych metod.

Objawy: nadczynność tarczycy charakteryzuje łamliwość włosów, hiperpigmentacja skóry, nadmierna potliwość, tachykardia, kołatanie serca, spadek masy ciała, nadpobudliwość, wytrzeszcz gałek ocznych. Wczesnymi objawami przełomu tarczycowego jest niepokój, nudności, skurcze mięśni brzucha. Późnymi objawami jest tachykardia, nadmierna potliwość, wysoka gorączka, spadek ciśnienia, śpiączka. Brak szybkiej interwencji może doprowadzić do śmierci pacjenta.

Postępowanie: nadczynność tarczycy może zostać wykryta podczas badania gruczołu tarczowego, jednak nie należy go dotykać w przypadku ciężkiej nadczynności tarczycy ze względu na ryzyko uwolnienia hormonów i możliwość wystąpienia przełomu tarczycowego. Przed przystąpieniem do leczenia stomatologicznego zalecana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym (endokrynolog) w celu przygotowania pacjenta polegającym na uzyskaniu stanu równowagi hormonalnej (eutyreoza). Podczas zabiegu należy monitorować podstawowe czynności życiowe. Nieleczona nadczynność tarczycy jest przeciwwskazaniem do stosowania atropiny i adrenaliny. Konsultacja z lekarzem prowadzącym Odroczenie zabiegu do momentu uzyskania eutyreozy Monitorowanie czynności życiowych Ograniczenie użycia adrenaliny

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  2. Pinto A., Glick M. ; Journal of the American Dental Association ; Management of patients with thyroid disease: oral health considerations ; 2002.
  3. Huber M.A., Terézhalmy G.T. ; Quintessence International ; Risk stratification and dental management of the patient with thyroid dysfunction ; 2008.
  4. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

Operacje Stawów

operacje stawów, antybiotyk, antybiotykoterapia, osłona antybiotykowa

Wprowadzenie: choroby prowadzące do osłabienia układu immumologicznego jak cukrzyca, HIV, choroby nerek w niewielkim stopniu predysponują do wystąpienia bakteriemii oraz zakażenia protezy (septic arthritis, prosthetic joint infection).

Postępowanie: operacje stawów przebyte przez pacjenta w ciągu ostatnich 2 lat nie stanowią wskazania do stosowania osłony antybiotykowej.

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo – twarzowa ; 2001.
  2. Hossaini-Zadeh M. ; Dental Clinics of North America ; Current Concepts of Prophylactic Antibiotics for Dental Patients ; 2016.
  3. Sollecito T.P., Abt E., Lockhart P.B., Truelove E., Paumier T.M., Tracy S.L., Tampi M., Beltrán-Aguilar E.D., Frantsve-Hawley J. ; The use of prophylactic antibiotics prior to dental procedures in patients with prosthetic joints: Evidence -based clinical practice guideline for dental practitioners - a report of the American Dental Association Council on Scientific Affairs ; Journal of the American Dental Association ; 2015.
  4. Dolin E., Perlmutter L.D., Segelnick S.L., Weinberg M.A., Schoor R. ; The Journal of the Michigan Dental Association ; Septic arthritis of the shoulder in a dental patient ; 2014.
  5. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  6. Alao U., Pydisetty R., Sandiford N.A. ; European journal of orthopaedic surgery & traumatology : orthopédie traumatologie ; Antibiotic prophylaxis during dental procedures in patients with in situ lower limb prosthetic joints ; 2015.

Choroba Parkinsona

choroba parkinsona, parkinson, parkinson disease, pd

Wprowadzenie: choroba Parkinsona, Parkinson disease, PD jest postępującą, nieodwracalną chorobą zwyrodnieniową układu nerwowego wywołaną postępującym uszkadzaniem istoty czarnej w mózgu, która w prawidłowych warunkach wydziela dopaminę przenoszącą sygnały pomiędzy istotą czarną a ciałem prążkowanym w kresomózgowiu i zapewniającą tym samym płynność ruchów. W momencie uszkodzenia ponad 80% komórek produkujących dopaminę dochodzi do wystąpienia zaburzeń polegających na ograniczonej kontroli ruchów i możliwości utrzymania sztywności mięśni.

Objawy: drżenie rąk, ramion, nóg, żuchwy, twarzy, zaburzenie mówienia, depresja, sztywność kończyn, problemy z zasypianiem, łatwe budzenie się, ślinienie, otępienie, spowolnienie ruchów, trudności w połykaniu, zaparcia, upośledzenie koordynacji ruchowej, zaburzenia równowagi, spadek masy ciała.

Leczenie: polega na podawaniu L-dopy oraz karbidopy eliminującej objawy uboczne (nudności, wymioty).

Postępowanie: ze względu na postępujący charakter choroby, nasilające się drgawki i ograniczającą możliwość utrzymania sztywności mięśni, higiena jamy ustnej ulega stopniowemu pogorszeniu, pacjent ma trudności w utrzymaniu protez, zwiększa się ilość ognisk próchnicowych, pojawia się zapalenie dziąseł, przyzębia, rozchwianie zębów oraz ich utrata. Lekarz dentysta powinien skontaktować się w razie potrzeby z rodziną, opiekunem prawnym lub lekarzem prowadzącym w sprawie możliwości uzyskania od pacjenta świadomej zgody na potrzebne leczenie oraz poznania chorób towarzyszących. Zalecane jest przyjmowanie pacjenta na krótkich wizytach w godzinach rannych 90 minut po przyjęciu przez pacjenta swoich leków co zwiększa szansę na współpracę. Wskazane jest ułożenie pacjenta na fotelu w pozycji 45*, założenie szczękorozwieracza, stosowanie koferdamu i ssaka. W celu zapobiegania interakcji pomiędzy lekami znieczulenia miejscowego a lekami przyjmowanymi przez pacjenta (levodopa, entacapone) należy je ograniczyć do 3 ampułek 2% lignokainy 1:100 000 z adrenaliną na pół godziny, natomiast jeżeli przyjmuje selegiline, nie powinien otrzymywać środków zwężających naczynia (adrenalina). Należy przeprowadzić instruktaż higieny jamy ustnej opiekunowi. Ponieważ przyjmowane przez pacjenta leki mogą powodować kserostomię, wówczas wskazane jest stosowanie substytutów śliny.

Bibliografia:

  1. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  2. Friedlander A.H., Mahler M., Norman K.M., Ettinger R.L. ; Journal of the American Dental Association ; Parkinson disease: systemic and orofacial manifestations, medical and dental management ; 2009.
  3. DeBowes S.L., Tolle S.L., Bruhn A.M. ; International Journal of Dental Hygiene ; Parkinson’s disease: considerations for dental hygienists ; 2013.
  4. Wierink C.D., Bots-van ‚t Spijker P.C., de Baat C. ; Nederlands tijdschrift voor tandheelkunde ; Specialties in dentistry. Salivary flow and swallowing in Parkinson’s disease ; 2009.

HBV

hbv, wirusowe zapalenie wątroby typu B, hepatitis B virus, WZW B, żółtaczka zakaźna typu B

Wprowadzenie: hbv wywołane jest przez wirus otoczkowy DNA HBV, który atakuje hepatocyty, wywołując odpowiedź immunologiczną organizmu. Po wniknięciu do komórek wątroby, wprowadza do nich swój materiał genetyczny i hepatocyty zaczynają same wytwarzać kolejne cząsteczki HBV doprowadzając do uszkodzenia wątroby. 1/4 nieleczonych nosicieli umiera z powodu marskości i raka wątroby. Jedną z metod wykrywania HBsAg jest posiew ze śliny pacjenta, w którym skuteczność wynosi ponad 74,29%.

Zakażenie: wirus HBV jest jednym z najbardziej zaraźliwych wirusów ponieważ do zakażenia wystarczy 100x mniej krwi osoby chorej niż do zakażenia wirusem HIV, jednocześnie jest bardzo odporny na czynniki środowiska (wysoką temperaturę, suchość, wilgoć, substancje chemiczne takie jak alkohol, fenol, związki amonowe). Do zakażenia dochodzi poprzez krew, przetoczenia krwi i jej produktów, naruszenie ciągłości skóry skażonymi narzędziami (tatuaże, piercing, zabiegi kosmetyczne, fryzjerskie, stomatologiczne), stosunki seksualne, zakażenie płodu i noworodka od matki. Najbardziej efektywnymi sposobami inaktywacji wirusa HBV jest stosowanie substancji dezynfekujących takich jak jodoform, podchloryn sodu, formaldehyd, tlenek etylenu, sterylizacja termiczna, naświetlania promieniami jonizującymi. Do przeniesienia HBV wystarczy niewielka ilość wirusa (105 - 107 wirionów w 1 ml krwi). Do zakażenia wirusem HIV wystarczy jedynie 0,1 ml krwi a dla wirusem HBV wystarczą 0,00004 ml. W temperaturze pokojowej lub zamrożony może przetrwać wiele lat – niewysterylizowane narzędzia medyczne po kontakcie z krwią z HBV mogą być źródłem zarażenia po latach. Wirus HBV jest bardzo mało wrażliwy na promieniowanie ultrafioletowe. HBV ulega zniszczeniu po 60 minutach podczas sterylizacji suchym powietrzem w temperaturze 160°C, w autoklawie po 30 minutach. W obecności wirusa HBV może dojść do nadkażenia lub równoczesnego zakażenia wirusem HDV.

Przebieg: w ciągu 15-20 lat od nieleczonego zakażenia pojawia się rak wątroby, marskość wątroby, śpiączka wątrobowa (zaburzenie przemian amoniaku i aminokwasów), wodobrzusze, encefalopatia wątrobowa, zespół nerkowo-wątrobowy, krwotoki z żylaków przełyku. Postać ostra trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. 80% ludzi po przejściu ostrego zakażenia całkowicie zdrowieje, a zakażenie nie ma żadnych konsekwencji dla ich zdrowia, przy czym nadal pozostają oni nosicielami wirusa. W tym okresie często brak jest objawów charakterystycznych, które mogłyby być skojarzone z chorobą wątroby, chorzy nie są świadomi, że przeszli zapalenie wątroby. Występują w tym czasie dolegliwości takie jak nudności, wymioty, brak apetytu, bóle brzucha, bóle mięśniowe, stany podgorączkowe, ogólne osłabienie. Jedynym charakterystycznym objawem jest żółtaczka, ale występuje ona tylko u 20% zakażonych. 10%-20% zakażeń HBV przechodzi w postać przewlekłą, która jest bardziej poważna, może trwać całe życie i prowadzić do bardzo rozległych uszkodzeń wątroby. 100-krotnie zwiększa się ryzyko rozwoju pierwotnego raka wątrobowo-komórkowego. W zapobieganiu konsekwencjom przewlekłego zakażenia niezwykle ważna jest wczesna diagnostyka, dlatego tak ważne jest aby osoby, które należą do grup podwyższonego ryzyka zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B wykonały test na obecność w krwi antygenu HBsAg oraz okresowo badały wysokość przeciwciał.

Profilaktyka: przed szczepieniem należy wykonać badanie HBs, gdyż szczepienie osoby wcześniej zakażonej nie będzie skuteczne, uśpi jedynie czujność pacjenta i lekarza, którzy nie będą uwzględniać HBV jako potencjalnej jednostki chorobowej. Szczepienie przeprowadza się jeśli w badaniu na ilość przeciwciał uodparniających antyHBs uzyskuje się wynik ujemny. Badanie poziomu przeciwciał antyHBs: wynik ujemny - pacjent nie chorował, powinien zostać zaszczepiony ; wynik dodatni <10ul/ml - pacjent był szczepiony ale ma niską odporność, powinien zostać zaszczepiony ; wynik dodatni >10ul/ml - pacjent był szczepiony i ma wysoką odporność, nie powinien być szczepiony. Schemat szczepień (0-1-6 miesiąc) II dawkę podaje się po miesiącu od I dawki, natomiast III dawkę po 5 miesiącach od II i jest ona zalecana u osób z grupy ryzyka. Odporność pojawia się u 98% szczepionych po 2 tygodniach od II dawki szczepionki. Po szczepieniu odporność jest długotrwała, szczepienia przypominające co 5-10 lat powinni wykonywać najczęściej osoby z grupy wysokiego ryzyka (pracownicy służby zdrowia, osoby z obniżoną odpornością). Możliwe jest również szybkie uodpornienie wg schematu 0-7-21 dzień, z dawką przypominającą po roku, jest ono stosowane rzadko, gdyż daje mniejszą skuteczność i stosowane np. przed zabiegami chirurgicznymi u osób wcześniej nieszczepionych lub przed podróżami do dalekich krajów. Obecnie uważa się, że nie ma potrzeby stosowania dawek przypominających, zalecając jedynie podawanie pojedynczej dawki szczepionki co 5-10 lat osobom z obniżoną odpornością (np. nosiciele HIV) lub osobom z grup podwyższonego ryzyka (np. osoby pracujące z replikującymi nosicielami).

Postępowanie: w przypadku przyjęcia do gabinetu pacjenta zgłaszającego zakażenie HBV należy zachować szczególne środki ostrożności, jednak jedynie połowa osób zakażonych wykazuje oznaki kliniczne zakażenia, natomiast znaczna część chorych po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby typy B jest nadal nosicielem wirusa, mimo całkowitego powrotu do zdrowia. Dlatego tak ważne jest aby każdego pacjenta traktować jako potencjalnego nosiciela choroby zakaźnej. Podczas przyjmowania pacjenta wskazane jest założenie podwójnych rękawiczek, maseczki, okularów ochronnych lub przyłbicy, poinformowanie personelu pomocniczego o konieczności zachowania szczególnej ostrożności podczas zabiegu (asystowanie, pobieranie wycisków, odlewanie modeli) oraz po jego zakończeniu (przygotowywania stanowiska do przyjęcia kolejnego pacjenta, mycie narzędzi, sterylizacja). Personel medyczny powinien być zaszczepiony III dawkami ochronnymi przeciwko zapaleniu wątroby typu B oraz dokonywać okresowego określenia poziomu przeciwciał. Szczepienia ochronne powodują znaczące podwyższenie odporności natomiast brak jest danych dotyczących czasu utrzymywania się uodpornienia.

Bibliografia:

  1. Arora G., Sheikh S., Pallagatti S., Singh B., Singh V.A., Singh R. ; Compendium of Continuing Education In Dentistry ; Saliva as a tool in the detection of hepatitis B surface antigen in patients ; 2012.
  2. Mills S.E. ; Dental Clinics of North America ; Waterborne pathogens and dental waterlines ; 2003.
  3. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  4. Mahboobi N., Porter S.R., Karayiannis P., Alavian S.M. ; Journal of Gastrointestinal Liver Diseases ; Dental treatment as a risk factor for hepatitis B and C viral infection. A review of the recent literature ; 2013.
  5. Laheij A.M., Kistler J.O., Belibasakis G.N., Välimaa H., de Soet J.J. ; Journal of Oral Microbiology ; Healthcare-associated viral and bacterial infections in dentistry ; 2012.
  6. Alavian S.M., Mahboobi N. ; Medical Principles and Practice ; Hepatitis B infection in dentistry setting needs more attention ; 2011.
  7. Younai F.S. ; Clinics in Liver Disease ; Health care-associated transmission of hepatitis B & C viruses in dental care (dentistry) ; 2010.
  8. U.S. Public Health Service, Centers for Disease Control and Prevention ; The Journal of American Dental Association ; Updated USPHS guidelines for managing occupational exposures to HBV, HCV, and HIV and considerations for dentistry ; 2002.
  9. Gupta N., Tak J. ; Kathmandu University Medical Journal ; Needlesticks injuries in dentistry ; 2011.
  10. Mahboobi N., Agha-Hosseini F., Mahboobi N., Safari S., Lavanchy D., Alavian S.M. ; Journal of Viral Hepatitis ; Hepatitis B virus infection in dentistry: a forgotten topic ; 2010.
  11. Harrel S.K., Molinari J. ; Journal of the American Dental Association ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; 2004.
  12. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  13. Merchant V.A. ; Dental Clinics of North America ; Herpesviruses and other microorganisms of concern in dentistry ; 1991.

HCV

wirusowe zapalenie wątroby typu C, WZW C, HCV, hepatitis C virus, żółtaczka zakaźna typu C

Wprowadzenie: hcv jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych na świecie wirusów, które przenoszą się przez kontakt z zakażoną krwią. W 80% przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo przez wiele lat, dlatego często HCV rozpoznawany jest przypadkowo np. podczas badań wykonywanych przed operacją lub w zaawansowanej postaci choroby. W 15-50% przebiega łagodnie, czemu towarzyszą objawy niecharakterystyczne takie jak zmniejszenie apetytu, zmęczenie, mdłości, bóle mięśniowo-stawowe oraz utrata masy ciała. W 5-20% przypadków rozwija się zapalenie przewlekłe, u których w ciągu 20-25 lat dochodzi do marskości wątroby lub raka wątroby. 70% zakażonym towarzyszą osłabienie, ból mięśni, parestezje, bóle stawów, świąd skóry, zespół suchości błon śluzowych, obniżony nastrój.

Zakażenie: do zakażenia podobnie jak w HBV dochodzi poprzez krew, przetoczenia krwi i jej produktów, naruszenie ciągłości skóry skażonymi narzędziami (tatuaże, piercing, zabiegi kosmetyczne: manicure, pedicure, abrazja, fryzjerskie, stomatologiczne), stosunki seksualne, brakuje jednak wiarygodnych dowodów na zakażenie płodu przez łożysko.

Leczenie: ze względu na nasilone uszkadzanie wątroby i przyspieszanie progresji choroby w kierunku marskości wątroby przeciwwskazane jest spożywanie alkoholu nawet w małych ilościach, zalecane jest jednak picie kawy.

Postępowanie: podczas przyjmowania pacjenta wskazane jest założenie podwójnych rękawiczek, maseczki, okularów ochronnych lub przyłbicy, poinformowanie personelu pomocniczego o konieczności zachowania szczególnej ostrożności podczas zabiegu (asystowanie, pobieranie wycisków, odlewanie modeli) oraz po jego zakończeniu (przygotowywanie stanowiska do przyjęcia kolejnego pacjenta, mycie narzędzi, sterylizacja).

Bibliografia:

  1. Arora G., Sheikh S., Pallagatti S., Singh B., Singh V.A., Singh R. ; Compendium of Continuing Education In Dentistry ; Saliva as a tool in the detection of hepatitis B surface antigen in patients ; 2012.
  2. Mills S.E. ; Dental Clinics of North America ; Waterborne pathogens and dental waterlines ; 2003.
  3. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  4. Mahboobi N., Porter S.R., Karayiannis P., Alavian S.M. ; Journal of Gastrointestinal Liver Diseases ; Dental treatment as a risk factor for hepatitis B and C viral infection. A review of the recent literature ; 2013.
  5. Laheij A.M., Kistler J.O., Belibasakis G.N., Välimaa H., de Soet J.J. ; Journal of Oral Microbiology ; Healthcare-associated viral and bacterial infections in dentistry ; 2012.
  6. Alavian S.M., Mahboobi N. ; Medical Principles and Practice ; Hepatitis B infection in dentistry setting needs more attention ; 2011.
  7. Younai F.S. ; Clinics in Liver Disease ; Health care-associated transmission of hepatitis B & C viruses in dental care (dentistry) ; 2010.
  8. U.S. Public Health Service, Centers for Disease Control and Prevention ; The Journal of American Dental Association ; Updated USPHS guidelines for managing occupational exposures to HBV, HCV, and HIV and considerations for dentistry ; 2002.
  9. Gupta N., Tak J. ; Kathmandu University Medical Journal ; Needlesticks injuries in dentistry ; 2011.
  10. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  11. Mahboobi N., Agha-Hosseini F., Mahboobi N., Safari S., Lavanchy D., Alavian S.M. ; Journal of Viral Hepatitis ; Hepatitis B virus infection in dentistry: a forgotten topic ; 2010.
  12. Harrel S.K., Molinari J. ; Journal of the American Dental Association ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; 2004.
  13. Merchant V.A. ; Dental Clinics of North America ; Herpesviruses and other microorganisms of concern in dentistry ; 1991.

HIV

hiv, wirus hiv, aids, human immunodeficiency virus, wirus zespołu nabytego braku odporności

Wprowadzenie: wirus HIV należy do rodziny retrowirusów z rodzaju lentiwirusów mających powinowactwo do komórek posiadających receptory CD4 (limfocytów T pomocniczych Th/helper, limfocytów B, monocytów, makrofagów, fibroblastów, komórek nerwowych), ale także pozbawionych receptorów CD4 (komórki śródbłonka naczyń, komórki Langerhansa skóry, komórki dendrytyczne węzłów chłonnych, astrocyty, oligodendrocyty, komórki prekursorowe szpiku CD34). Rezerwuar stanowią ludzie a głównym źródłem zakażenia są osoby zakażone wirusem HIV. Zakażenie przenoszone jest przez krew, kontakty seksualne, zakażone igły, skaleczenie ostrymi narzędziami, ślinę, drogą okołoporodową (wertykalnie lub przez mleko matki). Aby doszło do zakażenia poprzez ślinę potrzebna jest liczba wirusów znajdująca się w 1/2 litra śliny osoby zakażonej. Ryzyko zakażenia okołoporodowego wynosi 20-30%, natomiast poród przez cesarskie cięcie oraz zastosowanie odpowiednich leków przeciwirusowych zmniejsza prawdopodobieństwo nawet do 1-2%. Wyróżnia się wirusy HIV-1, HIV-2 oraz SIV. Białkiem gospodarza pozwalającym na wnikanie komórki wirusa jest CCR5. Wirus HIV ginie w temperaturze 56°C po 30 min, jest odporny na niskie temperatury, wrażliwy na związki chloru, aldehyd glutarowy oraz formalinę.

Budowa: wiriony mają budowę kulistą i otoczone są otoczką lipidową zawierającą liczne białka. Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy (kapsyd) kryjący materiał genetyczny wirusa, który stanowi RNA. Wirion wirusa HIV posiada także odwrotną transkryptazę, białka p24, p18, gp41, gp120.

Zakażenie: wirus HIV występuje na całym świecie. W Polsce obserwuje się od kilku lat zwiększoną liczbę nowych zakażeń w wyniku niezabezpieczonych kontaktów seksualnych, natomiast w przeszłości głównym źródłem zakażenia było stosowanie zakażonych igieł. U wielu osób zakażenie pozostaje nierozpoznane. Przy zakażeniu drogą płciową infekcji ulegają początkowo makrofagi (łagodniejszy przebieg), natomiast przy zakażeniu poprzez krew infekcji ulegają jako pierwsze limfocyty T (ostrzejszy przebieg). Pacjent jest zakaźny od pierwszych dni po zakażeniu.

Diagnostyka: okres inkubacji wynosi 0,5 roku do 3 lub więcej lat. Swoiste przeciwciała pojawiają się po 3-8 tygodniach. Test ELISA wykrywa przeciwciała antyHIV1, antyHIV2, jednak pomimo, że pewność testu wynosi obecnie 98% - 100%, najczęściej się go powtarza. Nie wykrywa on natomiast przeciwciał w oknie serologicznym trwającym miesiąc od zakażenia. Innym możliwym testem do wykonania jest Western Blot. Najczulszą metodą wykorzystującą łańcuchowe reakcje polimerazy jest PCR.

Przebieg: I etap: 1 - 6 tydzień: objawy grypy, stany podgorączkowe, bóle mięśni, stawów,gardła. II etap: bezobjawowy, leukopenia, obniżenie limfocytów CD4. III etap: trwałe, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, silne namnażanie się wirusa. IV etap: zespół ARC charakteryzujący się obecnością przynajmniej dwóch objawów: wzrost temperatury ciała trwający ponad miesiąc, spadek masy ciała ponad 10%, długotrwała biegunka, poty nocne, powiększenie węzłów chłonnych, osłabienie fizyczne i psychiczne. V etap: pełnoobjawowy AIDS, pojawia się w ciągu 3 lat u 10-35% pacjentów z ARC.

Objawy: ostra choroba retrowirusowa trwa 1-8 tygodni, natomiast AIDS rozwija się u osób nieleczonych przez 1,5-15 lat (średnia 8-10 lat). Występujące zawsze: grzybica (Candida albicans)(rzekomobłoniasta, przerostowa, zanikowa), leukoplakia włochata (zakażenie oportunistyczne brodawczakiem ludzkim HPV i EBV), wrzodziejące zapalenie dziąseł (gingivitis), mięsak Kaposiego, chłoniak Hodkina. Występujące często: owrzodzenia atypowe CMV, suchość w jamie ustnej, choroby ślinianek, zapalenie opryszczkowe HSV, półpasiec VZV, mięczak zakaźny, cytomegalia, trądzik, ropnie. Występujące czasami: infekcje bakteryjne (Actinomyces israeli, Escherichia coli, Mycobacterium avium intracellulare, Mycobacterium tuberculosis, Klebsiella pneumoniae), porażenie nerwów twarzowych, nadmierna pigmentacja melanotyczna w jamie ustnej, inne zakażenie grzybicze (histoplazmoza, geotrichoza), reakcje na leki (liszaj, owrzodzenia, rumień wielopostaciowy wysiękowy), zmiany w węzłach chłonnych (stadium folikularne - pobudzenie i rozrost ośrodków rozmnażania zajmujących >2/3 węzła, stadium folikularno - interfolikularne - pobudzenie i rozrost ośrodków rozmnażania zajmujących >2/3 węzła).

Leczenie: miejscowe polega na zastosowaniu radioterapii, skleroterapii, chemioterapii, resekcji chirurgicznej, krioterapii, terapii fotodynamicznej, laseroterapii. Ogólne polega na wykorzystaniu wysoce rekombinowanej terapii antyretrowirusowej cART lub monoterapii interferonowej. Stosowane leki indukują w rybosomach produkcję enzymów hamujących translację wirusowego mRNA na białka wirusowe ograniczając tym samym replikację wirusa, umożliwiając częściową odbudowę układu immunologicznego, zmniejszenie ryzyko przeniesienia zakażenia. Leczenie cART stosuje się u wszystkich zakażonych niezależnie od liczby limfocytów CD4, natomiast terapię rozpoczyna się natychmiast w przypadku ciąży, WZW B, WZW C, wieku >60 lat, nefropatii, ostrej fazie zakażenia HIV, chorobie wskazującej na AIDS. Prawidłowa liczba limfotyców Th wynosi 500-1200/mm3. Liczba limfotyców CD4 stanowiąca kryterium odróżniające osoby leczone i nieleczone stopniowo przez kilka lat spada aż do całkowitego załamania, gdy ich liczba zmniejsza się poniżej 200/ml. Leczenie rozpoczyna się przy spadku limfocytów do 350/ml wykorzystując terapię wielolekową, przy czym pierwszy zestaw leków ma największe szanse powodzenia. Polichemioterapia obejmuje bleomycynę, doksorubicynę oraz winkrystynę. Inhibitorami odwrotnej transkryptazy są: Zidowudyna (wywołuje niedokrwistość, uszkodzenie wątroby, miopatie, zmęczenie, trombocytopenię), Didanozyna (wywołuje zapalenia trzustki, utratę czucia w stopach), Zalcytabina (wywołuje neuropatie, parestezje, zaburzenia wątroby, żołądka, jelit). Inhibitory proteazy hamują działanie enzymu powodując powstawanie nieprawidłowych kopii wirusa (Sachinawir, Indinawir, Ritonawir). Stosowane mogą być również leki hamujące wnikanie komórek wirusa do komórek gospodarza (Amantadyna, Rimantydyna). Dzięki wykorzystaniu cART śmiertelność została ograniczona o kilkadziesiąt procent oraz znacznie wydłużony został czas po jakim od momentu zakażenia HIV rozwija się AIDS. Szczepionka nie została dotąd wynaleziona.

Jama ustna: zmiany występujące w jamie ustnej dotyczą zakażeń bakteryjnych (Klebsiella, Mycobacterium, Treponema, gronkowce, paciorkowce, pałeczki grypy), wirusowych (Epstein-Barr, Herspes Simplex, mięczak zakaźny, CMV, półpasiec) oraz grzybiczych (Candida, Aspergillus, Cryptococcus). Postać rumieniowa: nadżerki, różowa, niebolesna błona śluzowa), postać rzekomobłoniasta (nadżerki, kremowy nalot, różowa, niebolesna błona śluzowa), postać przerostowa (gruby nalot w okolicy zniszczonych próchnicowo zębów), postać wrzodziejąca (zaawansowany AIDS). Nystatyna jest mniej skuteczna niż klotrimazol i inne azole. Flukonazol wykazuje najdłuższą skuteczność działania.

Postępowanie: pomimo niewielkiej ilości wirusa HIV w ślinie, należy zachować ostrożność. W przypadku przyjmowania w gabinecie zalecane jest założenie podwójnych rękawiczek i maski ochronnej, ograniczenie zabiegów rozpylających bakterie (usuwanie kamienia nazębnego skalerem ultradźwiękowym z chłodzeniem, piaskowanie zębów, opracowywanie ubytków turbiną z chłodzeniem). Wymagana jest osłona antybiotykowa. W przypadku konieczności wykonania skalingu, należy wykonać go ręcznie przy pomocy kiret i sierpów. Leczenie biologicznie jest przeciwwskazane. Pacjentów z podejrzeniem HIV należy rejestrować na wizyty jako ostatnich w danym dniu. Po zakończonej pracy należy wyprać odzież w roztworze 2% chloraminy oraz w wysokiej temperaturze. W przypadku rozlania krwi, powięrzchnię należy przemyć roztworem 1% Na(OH) (stężony Aldesan). W przypadku zakłucia personelu należy płukać miejsce pod zimną wodą, nie powinno się go uciskać, następnie należy wykonać test ELISA, oznaczyć poziom przeciwciał oraz przyjąć po konsultacji z lekarzem AZT i Combivir (zmniejszają ryzyko zakażenia 6x). Badania kontrolne należy przeprowadzać po 3 tygodniach, 3 miesiącach i 6 miesiącach od narażenia na zakażenie.

Bibliografia:

  1. Gajewski P. ; Choroby wewnętrzne na podstawie Interny Szczeklika ; 2013.
  2. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  3. McCarthy G.M., Ssali C.S., Bednarsh H., Jorge J., Wangrangsimakul K., Page-Shafer K. ; Oral Diseases ; Transmission of HIV" title="paweł łabno licówki tarnów">HIV in the dental clinic and elsewhere ; 2002.
  4. Patton L.L., Shugars D.A., Bonito A.J. ; Journal of American Dental Association ; A systematic review of complication risks for HIV" title="paweł łabno licówki tarnów">HIV-positive patients undergoing invasive dental procedures ; 2002.
  5. Baccaglini L., Atkinson J.C., Patton L.L., Glick M., Ficarra G., Peterson D.E. ; Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology and Endodontics ; Management of oral lesions in HIV" title="paweł łabno licówki tarnów">HIV-positive patients ; 2007.
  6. Albougy H.A., Naidoo S. ; Journal of South African Dental Association ; A systematic review of the management of oral candidiasis associated with HIV" title="paweł łabno licówki tarnów">HIV/AIDS ; 2002.
  7. Ramos-Gomez F.J., Flaitz C., Catapano P., Murray P., Milnes A.R., Dorenbaum A. ; The Journal of Clinical Pediatric Dentistry ; Classification, diagnostic criteria, and treatment recommendations for orofacial manifestations in HIV-infected pediatric patients. Collaborative Workgroup on Oral Manifestations of Pediatric HIV Infection ; 1999.
  8. U.S. Public Health Service, Centers for Disease Control and Prevention ; The Journal of American Dental Association ; Updated USPHS guidelines for managing occupational exposures to HBV, HCV, and HIV and considerations for dentistry ; 2002.
  9. Gupta N., Tak J. ; Kathmandu University Medical Journal ; Needlesticks injuries in dentistry ; 2011.
  10. Harrel S.K., Molinari J. ; Journal of the American Dental Association ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; 2004.
  11. Mills S.E. ; Dental Clinics of North America ; Waterborne pathogens and dental waterlines ; 2003.
  12. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  13. Drobniewski F.A., Pozniak A.L., Uttley A.H. ; Journal of Medical Microbiology ; Tuberculosis and AIDS ; 1995.

HSV

wirus opryszczki pospolitej, HSV, herpes simplex virus, HHV, human herpes virus

Wprowadzenie: hsv po wniknięciu przemieszczają się drogą włókien nerwowych do neuronów czuciowych: HSV-1 najczęściej do zwoju trójdzielnego, HSV-2 najczęściej do zwojów nerwów rdzeniowych S2-S5, gdzie pozostaje w postaci utajonej. Pod wpływem czynników zewnętrznych dochodzi do jego reaktywacji (stres, wyziębienie, miesiączka, osłabienie, niedożywienie, choroba, ekspozycja na promieniowanie UV), rzadziej samoistnie. Występuje dwa razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Zdarza się, że HSV-2 jest przyczyną opryszczki wargowej (herpes labialis) a HSV-1 opryszczki narządów płciowych (herpes genitalis). Choroba ma charakter nawracający i przebiega przez całe życie.

Objawy: wirus HSV jest przyczyną głównie zmian zapalnych na granicy skóry i błony śluzowej (wargi i narządy płciowe), a także rzadziej zapalenia spojówki i rogówki, skóry lub mózgu. Na błonie śluzowej jamy ustnej występują pierwotne opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej (gingivostomatitis herpetica), wtórne opryszczkowe infekcje, opryszczka warg (herpes labialis). Pierwotne opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej (gingivostomatitis herpetica) jest ostrym zakażeniem wirusowym występującym u małych dzieci i młodzieży. Może przebiegać bezobjawowo lub z gwałtownymi charakterystycznymi objawami. W ciągu 1-3 dni na bolesnej, zaczerwienionej błonie śluzowej policzków, migdałków, tylnej ścianie gardła, języku pokrytym szarym nalotem, warg i podniebienia dochodzi do wysiewu wielu pęcherzyków, które po 24 godzinach pękają pozostawiając małe, bolesne, okrągłe, płytkie owrzodzenia pokryte żółto-szarym rzekomobłoniastym nalotem i otoczone rąbkiem rumieniowym. Zakażenie ma nagły początek, występuje wysoka gorączka, złe samopoczucie, jadłowstręt. Nowe wykwity pojawiają się w czasie pierwszych 3-5 dni i goją się w ciągu 10-14 dni bez pozostawienia blizny. Stałym objawem jest bolesne, obustronne powiększenie węzłów chłonnych. Zmiany prawie zawsze są obecne na dziąsłach powodując ich ostry stan zapalny, czasami bez obecności pęcherzyków. Objawy ostre utrzymują się 5-7 dni, gojenie ran trwa 2 tygodnie, natomiast wydalanie wirusa HSV ze śliną może trwać ponad 3 tygodnie. Pęcherzyki na podłożu rumieniowym, dziąsła nabrzmiałe i zmienione zapalnie, liczne drobne zmiany z przekrwioną obwódką, pękające i tworzące bolesne owrzodzenia i nadżerki pokryte białawym nalotem (gingivostomatitis et pharyngitis herpetica), język obłożony z widocznymi pęcherzykami na powierzchni

Różnicowanie: należy przeprowadzać w stosunku do grzybicy, aft, choroby rąk, ust i stóp, herpanginy, zapalenia paciorkowcowego, ostrego wrzodziejącego zapalenia jamy ustnej, rumienia wielopostaciowego (zespół Stevensa i Johnsona) oraz pęcherzycy zwykłej.

Leczenie: jest zwykle objawowe, stosuje się 5% krem Acyklovir lub Walacyklovir, które zmniejszają nasilenie objawów zarówno zakażenia pierwotnego jak i nawracającego, ale nie eliminują wirusa, nie zmniejszają ryzyka zakażenia innych osób, ani częstości i stopnia nasilenia nawrotów w przyszłości, maści antyseptyczne oraz miejscowo odkażające i płyny przeciwzapalne. W przypadku występowania objawów ogólnych zalecane są również leki przeciwgorączkowe, odpowiednia dieta i leki wzmacniające odporność organizmu. Zakażenie pierwotne: Acyklowir (Hascovir, Heviran, Zovirax) stosuje się w dawce 400 mg co 8h lub 200mg co 4-5h 5x dziennie przez 7-10 dni. Walacyklowir (Vacidor, Valtrex) stosuje się w dawce 1000mg co 12h przez 7-10 dni. Zakażenie nawracające najlepiej rozpocząć w okresie objawów zwiastujących nadejście choroby, najpóźniej w dniu wystąpienia wykwitów: Acyklowir (Hascovir, Heviran, Zovirax) stosuje się w dawce 400 mg lub 800 mg co 8h lub 800 mg co 12h przez 5 dni. Walacyklowir (Vacidor, Valtrex) stosuje się w dawce 500mg co 12h przez 3 dni lub 1000 mg co 24h przez 5 dni. Prowadzone są obecnie obiecujące badania nad lekami przeciwwirusowymi nowej generacji jak Amenamevir i Pritelivir. W okresie aktywności wirusa istnieje zwiększone ryzyko dla personelu medycznego wystąpienia u nich objawów skórnych (herpetic whitlow) lub ocznych (ophthalmic keratitis).

Postępowanie: podczas przyjmowania pacjenta z aktywną opryszczką zalecane jest odstąpienie od leczenia lub ograniczenie się do leczenia interwencyjnego, założenie podwójnych rękawiczek, maseczki, okularów ochronnych lub przyłbicy, stosowania fartucha z długim rękawem, ssaka, poinformowanie personelu pomocniczego o konieczności zachowania szczególnej ostrożności podczas zabiegu (asystowanie, pobieranie wycisków, odlewanie modeli) oraz po jego zakończeniu (przygotowywania stanowiska do przyjęcia kolejnego pacjenta, mycie narzędzi, sterylizacja). Podczas przedłużającego się zabiegu należy często zmieniać rękawiczki, a podczas ich wymiany myć ręce płynami do dezynfekcji i gorącą wodą. Wskazane jest aby również pacjent po zakończonym zabiegu umył dłonie i twarz płynem dezynfekcyjnym i wodą.

Bibliografia:

  1. Mills S.E. ; Dental Clinics of North America ; Waterborne pathogens and dental waterlines ; 2003.Merchant V.A. ; Dental Clinics of North America ; Herpesviruses and other microorganisms of concern in dentistry ; 1991.
  2. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  3. Harrel S.K., Molinari J. ; Journal of the American Dental Association ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; 2004.
  4. Clementi N., Criscuolo E., Cappelletti F., Burioni R., Clementi M., Mancini N. ; Drug Discovery Today ; Novel therapeutic investigational strategies to treat severe and disseminated HSV infections suggested by a deeper understanding of in vitro virus entry processes ; 2016.
  5. Birkmann A., Zimmermann H. ; Current Opinion In Virology ; HSV antivirals - current and future treatment options ; 2016.
  6. Browning W.D., McCarthy J.P. ; A case series: herpes simplex virus as an occupational hazard ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; 2012.
  7. Lewis M.A. ; Herpes simplex virus: an occupational hazard in dentistry ; International Dental Journal ; 2004.
  8. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  9. Seigel M. ; Diagnosis and management of recurrent herpes simplex infections ; Journal of the American Dental Association ; 2002.
  10. Miller C., Redding S. ; Diagnosis and management of orofacial herpes simplex virus infections ; Dental Clinics of North America ; 1992.
  11. Kanjirath P., Coplen A., Chapman J., et al. ; Effectiveness of gloves and infection control in dentistry: student and provider perspectives ; Journal of Dental Education ; 2009.
  12. Lewis M. ; Herpes simplex virus: an occupational hazard in dentistry ; International Dental Journal ; 2004.
  13. McMechen D.L., Wright J.M. ; A protocol for the management of patients with herpetic infections ; Dental Hygiene ; 1985.
  14. Rowe N., Heine C., Kowalski C. ; Herpes whitlow: an occupational disease of practicing dentists ; Journal of American Dental Association ; 1982.
  15. Harrel S.K., Molinari J. ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; Journal of the American Dental Association ; 2004.

Mononukloza Zakaźna

słowa klucze: mononukloza zakaźna

Wprowadzenie: wykwity na podniebieniu, nieprzejrzyste białe zmiany typowe na migdałkach, wybroczyny na granicy podniebień, może przypominać błonicę, obrzęknięty języczek,


Świnka

słowa klucze: świnka

Wprowadzenie: obrzęk i zaczerwienie ujścia ślinianki przyusznej, wydobywanie się z niego przejrzystego płynu po uciśnięciu, zaczerwieniona i rozpulchniona błona na wysokości górnych trzonowców, zmniejszone wydzielanie śliny, Ew. obrzęk dna jamy ustnej;


Odra

słowa klucze: odra

Wprowadzenie: plamki Fiłatowa - Koplika (w okresie prodromalnym): plamki martwicze tj. grube ziarenka soli na zaczerwienionej błonie policzka na wysokości trzonowców; powikłaniem może być zgorzelinowe zapalenie błony śluzowej


Różyczka

słowa klucze: różyczka

Wprowadzenie: lekki stan zapalny błony śluz gardła z wysiękiem, plamki Forscheimera na podniebieniu, wysypka na tylnej ścianie gardła, brak bólu gardła


Zapalenie Gardła

słowa klucze: zapalenie gardła

Wprowadzenie: gardło zaczerwienione, rozpulchnione, zaczerwienione, pokryte żółtym nalotem migdałki, ropa na tylnej ścianie gardła, może powstać ropień okołomigdałkowy, dający objawy bolesne.


Płonica

słowa klucze: płonica

Wprowadzenie: na początku obłożony, biały język z powiększonymi brodawkami (truskawkowy), potem odsłonięcie brodawek (malinowy), białe naloty na migdałkach, zaczerwienie i obrzęk gardła.


Błonica

słowa klucze: błonica

Wprowadzenie: szarożółtawy nalot na migdałkach, twarde, krwawienie przy próbie oddzielenia; w błonicy toksycznej: brudnoszare, zielone naloty, gnilny, mdły zapach, powiększenie węzłów szyjnych.


Angina Plauta-Vincenta

słowa klucze: angina plauta-vincenta

Wprowadzenie: często towarzyszy nasilonym zmianom próchniczym, błoniaste, wrzodziejące zmiany na migdałkach, czop ropny niekiedy penetrujący migdałek, powodując martwicę, zajęcie dziąseł z następowym powstawaniem owrzodzeń i zniszczeniem brodawek międzyzębowych.


Kiła

słowa klucze: kiła

Wprowadzenie: grudki lub nadżerki na błonie śluzowej gardła lub krtani, bardzo zakaźna ślina.


Nadciśnienie

nadciśnienie, nadciśnienie t��tnicze, hypertonia arterialis, hipertensia arterialis, wysokie ciśnienie

Wprowadzenie: nadciśnienie dotyczy 10-20% populacji. Łagodne RR: 140-160/90-100 mmHg, umiarkowane RR: 160-200/100-110 mmHg, RR: ciężkie >200/>110 mmHg. Czynnikami ryzyka jest wiek (M > 55 r.ż., K > 65 r.ż.), palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe (ChT >190 mg% ; HDL < 40 mg% ; LDL > 115 mg% ; Tg > 150 mg%), otyłość brzuszna (obwód pasa M > 102 cm, K > 88 cm), białko C-reaktywne > 1 mg/dl, choroby współistniejące cukrzyca, choroby naczyniowe mózgu, choroby serca, niewydolność nerek, choroby tętnic obwodowych, zaawansowana retinopatia). Niezależnie od podawanego przez pacjenta stwierdzonego [[Nadciśnienie|nadciśnienia]], zalecane jest rutynowe dokonywanie pomiarów ciśnienia u pacjentów stomatologicznych ze względu na możliwość wczesnego zdiagnozowania [[Nadciśnienie|nadciśnienia]]. Na podstawie badań epidemiologicznych w Polsce na 38 mln mieszkańców niemal 20 mln osób ma podwyższone ciśnienie, z czego 50% czyli 10 mln jest poddawana leczeniu. Leczenie: polega na ustabilizowaniu ciśnienia przez zmianę stylu życia, podawanie leków hipotensyjnych, moczopędnych, hamujących aktywność układu adrenergicznego, zmniejszających opór obwodowy, zwalniających czynność serca, zmniejszających pojemność minutową, nie zmieniających przesączania kłębuszkowego, hamujących aktywność reninową osocza, blokujących receptory mięśni gładkich tętniczek i żył, zmniejszających stężenie frakcji LDL, VLDL, rozszerzających tętniczki przedwłosowate, hamujących aktywność konwertazy angiotensyny. Stosowane leki: Atenolol, Metoprolol, Nadolol, Oksyprenolol, Pindolol, Labetalol, Carvedilol, Bizoprolol, Celiprolol, Bendroflumetiazyd, Hydrochlorotiazyd, Furosemid, Spironolakton, Amiloryd, Triamteren, hlortalidon, Indapamid, Nifedypina, Nikardypina, Felodypina, Amlodypina, Werapamil, Diltiazem, Kaptopryl, Enalapryl, Kwinapryl, Ramipryl, Cilazapryl, Fozynopryl, Peryndopryl, Lizynopryl, Prazosyna, Doksazosyna, Terazosyna, Metylodopa, Klonidyna. Postępowanie: wyżej wymienione leki stosowane w monoterapii, jak i w skojarzeniu nie wpływają na bezpieczeństwo leczenia stomatologicznego łącznie ze [[Znieczulenie|znieczuleniem]], należy jednak przypomnieć pacjentowi, aby w dniu wykonania zebiegu pacjent przyjął zalecone leki, ponieważ ich odstawienie grozi niebezpiecznym, niekontrolowanym wzrostem ciśnienia, które może doprowadzić do [[Niewydolność Krążenia|niewydolności krążenia]], obrzęku płuc, ostrego zespołu wieńcowego, [[Zawał Serca|zawału serca]], [[Udar Mózgu|udaru mózgu]]. W przypadku [[Nadciśnienie|nadciśnienia]] umiarkowanego 160-200/100-110 mm Hg zalecana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym w celu przygotowania pacjenta do zabiegu, ponieważ jego wykonanie może prowadzić do problemów z zatamowaniem krwawienia. Wartości >200/110 mm Hg stanowią przeciwwskazanie do zabiegu. Należy ograniczyć lęk pacjenta, zachować kontakt słowny, wymagana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym (kardiolog, lekarz rodzinny) w celu ustabilizowania [[Nadciśnienie|nadciśnienia]]. Należy zachować ostrożność podczas podawania adrenaliny (dawka dopuszczalna 0,04mg). W dniu zabiegu pacjent powinien przyjąć ustaloną dawkę leków obniżających ciśnienie. Nie należy gwałtownie zmieniać ułożenia pacjenta na fotelu. Stosowanie antagonistów wapnia wywołuje przerost dziąseł. Stosowanie leczenia skojarzonego może powodować suchość w ustach dlatego też zalecane jest stosowanie substytutów śliny.

Postępowanie: Łagodne/umiarkowane nadciśnienie (RR >140/>90 mmHg) Konsultacja z lekarzem prowadzącym Ocena wartości ciśnienia Max. dawka epinefryny 0,04mg Zastosowanie protokołu redukcji stresu Unikanie gwałtownej zmiany pozycji ciała u pacjentów zażywających leki rozszerzające naczynia Unikanie dożylnego podawania leków zawierających sód. Ciężkie nadciśnienie (RR >200/>110 mmHg) Odroczenie zabiegu operacyjnego do momentu wyrównania ciśnienia

{{Z}} [[Kategoria:Choroby]] [[Kategoria:Hipertensia]] [[Kategoria:Hypertonia]] [[Kategoria:Nadciśnienie]] [[Kategoria:Wysokie Ciśnienie]] Ciśnienie nagły wzrost ciśnienia tętniczego: pozycja siedząca, kaptopril 25 mg doustnie (pogryźć i ssać), nitrogliceryna sprawy 1-3 dawki na błonę śluzową jamy ustnej, fursemidum 40-80 mg doustnie w razie zastoju nad płucami, lek uspokajający Relanium 2-5 mg doustnie. nagły spadek ciśnienia tętniczego: pozycja leżąca, nogi powyżej poziomu klatki piersiowej, heptaminol (pogryźć i ssać), cardiamid-coffeini 10-20 kropli doustnie, uspokojenie pacjenta, sedacja Relanium 22-5mg odoustnie. chorobą wieńcową nazywamy zespół objawów spowodowany zmniejszoną perfuzją przez naczynia wieńcowe, najczęściej spowodowaną miażdzycą. leczenie choroby wieńcowej polega na zwiększeniu perfuzji przez tętnice wieńcowe za pomocą farmakoterapii, kardiologii inwazyjnej, kardiochirurgii, terapii genowej. Leczenie: beta-blokery, antagoniści wapnia, inhibitory enzym konwertującego, antagoniści receptora angiotensyny, ASA (kwas acetylosalicylowy), klopidogrel, statyny, azotany. Leczenie chirurgiczne stosowane w kardiologii inwazyjnej to PCI (przezskórna interwencja wieńcowa) oraz CABG (wytworzenie przęseł żylnych lub tętniczych). Do PCI zalicza się PTCA (plastykę balonową) oraz stenting (implantacja stentu metalowego BMS lub powlekanego DES. Pacjenci po PCI lub CABG do końca życia muszą przyjmować aspirynę, statyny i beta-blokery. Pacjenci po wszczepieniu stentów dodatkowo przyjmują silny lek przeciwpłytkowy klopidogrel (Plavix) przez 1-12 miesięcy od zabiegu kardiochirurgicznego. Połączenie aspiryny i klopidogrelu powoduje szczególną predyspozycję do wystąpienia krwawienia. W żadnym wypadku ani pacjent ani lekarz nie może odstawić ani zmniejszyć dawek wyżej wymienionych leków nawet na jeden dzień, ze względu na ryzyko wystąpienia ostrej zakrzepicy w stencie prowadzącej do zawału serca i nagłego zgonu. Wadą serca jest to nieprawidłowe połączenie pomiędzy jamami serca a dużymi naczyniami wychodzącymi z serca. Wyróżnia się wady serca wrodzone, nabyte, sinicze, niesinicze, zastawkowe, niezastawkowe. Leczenie wady serca polega na przeprowadzeniu zabiegu kardiochirurga (sternotomia) lub kardiologa inwazyjnego (dojście żylne i/lub tętnicze). Leczenie kardiochirurgiczne odbywa się przez plastykę zastawek, wszczepienie sztucznych zastawek, zamknięcie otworu łatą dakronową, koreprzełożenie naczyń. Leczenie inwazyjne odbywa się przez poszerzenie zastawek serca, zamknięcie otworów (ASD, VSD), zamknięcie naczyń (Botall), i i mplantację sztucznych zastawek serca (MVR, AVR). Najczęściej w gabinecie stomatologicznym spotyka się pacjentów po implantacji protezy w pozycji mitralnej (MVR) oraz w pozycji aortalnej (AVR). Protezy zastawkowe dzielimy na mechaniczne: kulkowe (Starr-Edwards), dyskowe (Bjork-Shiley), dwupłatkowe (St. Jude) oraz biologiczne (Carpentier-Edwards): homografty (ludzkie), heterografty (wołowe, wieprzowe). Pacjenci po leczeniu wad serca przyjmują do końca życia doustne antykoagulanty, za wyjątkiem protez biologicznych, gdy przyjmuje leki przez trzy miesiące od zabiegu. Ich zadaniem jest zapobieganie powstawaniu zakrzepów na zastawkach, która mogłaby doprowadzić do zatorowości tętniczej i udaru mózgu Najczęściej stosowane wymi alekami przeciwpkrzepliwymi są antagoniści witaminy K: fluindiony _Previscan 20mg), acenocumarole (Sinstrum 4 mg), warfaryna (Varfin 3 mg). Postępowanie: istnieje możliwość oznaczenia wskaźnika krzepliwości (INR). Prawidłowe wartości powinny znajdować się w przedziale 203 , a w niektórych typach zastawek 3-4.

Bibliografia:
  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo – twarzowa ; 2001.
  2. Lambrecht J.T., Filippi A., Arrigoni J. ; Annals of Maxillofacial Surgery ; Cardiovascular monitoring and its consequences in oral surgery ; 2011.
  3. Sproat C1, Beheshti S, Harwood AN, Crossbie D. ; British Dental Journal ; Should we screen for hypertension in general dental practice? ; 2009.

Ból Mięśni

ból mięśni

Wprowadzenie: napięcie oraz ból mięśni twarzy mogą być spowodowane nadmierną aktywnością mięśniową spowodowaną wykonywaniem parafunkcji, nieprawidłową okluzją lub innymi zaburzeniami ogólnymi pochodzącego z ośrodkowego układu nerwowego wywołanymi stresem i napięciem psychosomatycznym. Badanie mięśni twarzy przeprowadza się stosuj��c obustronnie jednakowy ucisk na te same mięśnie po obu stronach ciała, porównując ich wielkość, napięcie oraz bolesność. Fizjologicznie ból nie powinien występować ani podczas badania ani artykulacji. Długotrwale utrzymujące się napięcie mięśni prowadzi do ich przerostu objawiającego się nadaniem twarzy kwadratowego wyglądu.

Mięśnie Żwacze: bada się zewnątrzustnie na łukach jarzmowych przed stawami skroniowo-żuchwowymi, następnie przesuwa palce do dołu gdzie znajduje się górny przyczep, a następnie kieruje się do dolnego przyczepu na dolnej krawędzi żuchwy. Zewnątrzustne umieszczenie dwóch palców na mięśniach żwaczach obu mięśni umożliwia ocenę napięcia. Można również umieścić palce wskazujące na zewnętrznej powierzchni policzków a kciuki na wewnętrznej powierzchni policzków zalecając pacjentowi zagryzienie zębów. Pojawia się wówczas skurcz, któremu może towarzyszyć ból. W przypadku występowania bólu po jednej stronie, można zaobserwować zbaczanie żuchwy w stronę chorą.

Mięśnie Skroniowe: bada się przez obustronne przyłożenie trzech palców wzdłuż przebiegu mięśnia polecając jednocześnie pacjentowi zaciskanie zębów.

Mięśnie Skrzydłowe Boczne: bada się pośrednio poprzez pokonywanie przez pacjenta oporu ręki lekarza stojącego z boku lub z tyłu podczas ruchu przemieszczania żuchwy do dołu a następnie do boku w stronę lewą i prawą. Ból może pojawić się w środkowej fazie opuszczania żuchwy i obserwuje się zbaczanie żuchwy w stronę chorą. Ból może również wystąpić podczas wysuwania żuchwy, nie występuje natomiast przy silnym zaciskaniu zębów.

Bibliografia:

  1. Majewski S.W. ; Gnatofizjologia Stomatologiczna ; 2007.

Ból Głowy

ból głowy

Wprowadzenie: ból głowy ze względu na poszechne występowanie bywa lekceważony i tłumiony lekami, pomimo, że może on sygnalizować wiele groźnych chorób: nadciśnienie, guz mózgu, tętniak, choroby nerek, wątroby, zapalenie uszu, zatok, zębów i oczu. Może być on również spowodowany zmęczeniem, napięciem psychicznym, depresją, agresją, brakiem snu, przeciążaniem mięśni szyi, karku i barków, długotrwałym unieruchomieniem, nieregularnym spożywaniem posiłków, pomijaniem codzienniej porcji kawy, przeziębieniem, spożywaniem alkoholu. Ból głowy w okolicy oczu i czoła może być związany z ostrym napadem jaskry, odczuwany po jednej lub obu stronach nosa może być wywołany zapaleniem zatok. Przewlekły ból głowy szczególnie w okolicy skroni, czoła, ciemienia i potylicy może być również wywołany dysfunkcją narządu żucia.

Leczenie: najczęściej polega na podaniu leków z grupy NLPZ (paracetamol, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy). Leczenie specjalistyczne wymagane jest w przypadku bólu głowy pojawiającego się nagle, silnego, trwającego ponad dobę, stopniowo się nasilającego, występującego po urazie głowy oraz obecności objawów towarzyszących (zaburzenia pamięci, utrata równowagi, problemy z mówieniem i poruszaniem się, wysoka gorączka, sztywność karku, nudności, wymioty, ból oczu, upośledzenie widzenia).

Bibliografia:

  1. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

Bulimia

bulimia

Wprowadzenie: w przypadku obniżenia wydzielania śliny poniżej 0,1 ml/min może dojść do pojawienia się erozji zębów. Jest ona wywołana brakiem działania substancji buforujących śliny a przez to obecnością mucyny zapobiegającej precypitacji fosforanu wapnia i uniemożliwiającą remineralizację. Obniżone wydzielanie śliny (a href="#Kserostomia">kserostomia) powoduje 5x większe ryzyko powstawania ubytków erozyjnych na powierzchni zębów.

Bibliografia:

  1. Piątowska D.: Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne. 2009.
  2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

Białaczka

białaczka, leukemia

Wprowadzenie: białaczka jest to nazwa grupy chorób nowotworowych układu krwiotwórczego. Charakteryzuje się ilościowymi i jakościowymi zmianami leukocytów (nadmierną proliferacją, dojrzewaniem, różnicowaniem) we krwi, szpiku oraz narządach wewnętrznych (śledzionie, węzłach chłonnych). Występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet w proporcji 3:2. Zmienione leukocyty powstają z komórek macierzystych w wyniku transformacji białaczkowej, w której dochodzi do trwałych zmian cytokinetycznych, metabolicznych i antygenowych. Ich przyczyną może być kilka współdziałających ze sobą czynników (retrowirusy, predyspozycje genetyczne, czynniki zewnętrzne takie jak promieniowanie jonizujące, środki chemiczne, zanieczyszczenie środowiska, zakażenia). Czynniki te ułatwiają transformację białaczkową lub osłabiają układ immunologiczny.

Etiologia: predyspozycje genetyczne, infekcje wirusowe, promieniowanie jonizujące, mykotoksyny, substancje chemiczne (nitrozoaminy, pestycydy, detergenty, organiczne związki rtęci, rozpuszczalniki organiczne).

Objawy: blada błona śluzowa, przerośnięte dziąsła w kolorze kości słoniowej, nacieki białaczkowe dające dolegliwości bólowe, trudne do opanowania krwawienia dziąseł i przekrwienie miazgi, zmiany wrzodziejące błony śluzowej, naloty grzybicze, fetor ex ore, szybki rozwój próchnicy, ropnie okołozębowe, rozległe zakażenia nawet po rutynowych zabiegach. Leczenie przeprowadza się jedynie ze wskazań życiowych i w czasie remisji choroby, czas trwania: ostra, przewlekła, przewaga komórek: szpikowa, limfatyczna.

Postacie: ostra - zaburzenia krzepnięcia krwi, utrudnione gojenie się rany, pogorszenie stanu ogólnego pacjenta, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do ekstrakcji zęba ; przewlekła - wymagana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym /hematologiem/, przygotowanie pacjenta oraz uzyskanie pisemnej zgody na zabieg w warunkach ambulatoryjnych, zabieg powinien być przeprowadzony w osłonie antybiotykowej.

Leczenie: przed rozpoczęciem przed pacjentem chemioterapii należy wyeliminować wszystkie potencjalne ogniska zakażenia (zmiany okołowierzchołkowe, zęby nieprawidłowo przeleczone kanałowo).

Bibliografia:

  1. Kruś S., Skrzypek-Fakhoury E. ; Patomorfologia kliniczna ; PZWL ; 2007.
  2. Szczeklik A., Gajewski P. ; Interna Szczeklika ; 2014 ; Medycyna Praktyczna ; 2014.
  3. Cubukcu C.E., Gunes A.M. ; Childhood leukaemia: experiences of children and attitudes of parents on dental care ; European Journal of Cancer Care ; 2008.
  4. Sepulveda E., Brethauer U., Fernandez E., Cortes G., Mardones C. ; Oral manifestations as first clinical sign of acute myeloid leukemia: report of a case ; Pediatric Dentistry ; 2012.
  5. Wong F., Toljanic J.A. ; A survey of clinicians: prioritization of dental treatment in leukemia patients prior to chemotherapy ; The International Journal of Prosthodontics ; 2009.

Choroba Alzheimera

choroba alzheimera, alzheimer

Wprowadzenie: choroba Alzheimera jest chorobą otępienną wywołaną upośledzeniem czynności kory mózgowej, charakteryzująca się postępującym, nieodwracalnym zanikiem pamięci, zaburzeniem czynności poznawczych, ograniczeniem zdolności myślenia abstrakcyjnego, wykonywania złożonych, a w późniejszym czasie także prostych czynności. Wzdłuż naczyń krwionośnych w mózgu odkładają się złogi beta-amyloidu tworzącego blaszki starcze, zmniejsza się liczba neuronów a wzrasta liczba tkanki glejowej, zmniejsza się ilość acetylocholinoesterazy a co za tym idzie acetylocholiny.

Objawy: początkowo pojawiają się trudne do zauważenia objawy jak zaniki pamięci prowadzące do zachowań wskazujących na chorobę Alzheimera takich jak nieprzyswajanie bierzących informacji, faktów, zdarzeń, poleceń, które następnie rozszerza się na zdarzenia odległe, dochodzi do pełnej niesprawności i śmierci, mimo że okresowo mogą występować 1-2 letnie okresy względnej stabilizacji w postępie choroby. Pacjent staje się uciążliwy we współżyciu dla rodziny i otoczenia. Występują zaburzenia neurologiczne i psychiczne (agresja, zmiany nastroju). Rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu, EEG, testów na inteligencję oraz badania mikroskopowego tkanki mózgowej.

Postępowanie: ze względu na postępujący charakter choroby, higiena jamy ustnej ulega stopniowemu pogorszeniu, pacjent ma trudności w utrzymaniu protez, zwiększa się ilość ognisk próchnicowych, pojawia się zapalenie dziąseł, przyzębia, rozchwianie zębów oraz ich utrata. Lekarz dentysta powinien skontaktować się w razie potrzeby z rodziną, opiekunem prawnym lub lekarzem prowadzącym w sprawie możliwości uzyskania od pacjenta świadomej zgody na potrzebne leczenie oraz poznania chorób towarzyszących. Wskazane jest ułożenie pacjenta na fotelu w pozycji 45*, założenie szczękorozwieracza, stosowanie koferdamu i ssaka. Należy przeprowadzić instruktaż higieny jamy ustnej opiekunowi. Ponieważ przyjmowane przez pacjenta leki mogą powodować kserostomię, wówczas wskazane jest stosowanie substytutów śliny.

Bibliografia:

  1. Kieser J., Jones G., Borlase G., MacFadyen E. ; Dental treatment of patients with neurodegenerative disease ; New Zealand Dental Journal ; 1999.
  2. Henry R.G., Wekstein D.R. ; Providing dental care for patients diagnosed with Alzheimer's disease ; Dental Clinics of North America ; 1997.
  3. Goodman H.S., Ickrath M.C., Niessen L.C. ; Managing patients with Alzheimer's: the primary care role of dentists ; Journal of American Dental Association ; 1993.
  4. Gajewski P. ; Choroby wewnętrzne na podstawie Interny Szczeklika. ISBN 97883743037821.
  5. Prątnicki M., Mierzwińska-Nastalska E. ; Choroba Alzheimera - objawy i zagadnienia istotne w praktyce lekarza stomatologa ; Stomatologia współczesna ; 2003.
  6. Sacco D., Frost D.E. ; Dental management of patients with stroke or Alzheimer's disease ; Dental Clinics of North America ; 2006.
  7. Chiappelli F., Manfrini E., Edgerton M., Rosenblum M., Cajulis K.D., Prolo P. ; Clinical evidence and evidence-based dental treatment of special populations: patients with Alzheimer's disease ; Journal of California Dental Association ; 2006.
  8. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
  9. Frenkel H. ; Alzheimer's disease and oral care ; Dental Update ; 2004.
  10. Fiske J. ; Alzheimer's disease ; British Dental Journal ; 1990. Moody G.H., Drummond J.R., Newton J.P. ; Alzheimer's disease ; British Dental Journal ; 1990.
  11. Fedele D.J., Jones J.A., Volicer L., Herz L.R., Oppenheim F.G. ; Effects of medication on parotid salivary flow rates in an individual with dementia of the Alzheimer type ; Special Care Dentistry ; 1993.

Odruch Wymiotny

odruch wymiotny, ortodoncja, protetyka, endodoncja, leczenie kanałowe

Wprowadzenie: w przypadku występowania nasilonego odruchu wymiotnego, przed postępowaniem mogącym go wywołać np. pobieranie wycisków należy zalecić pacjentowi wykonywanie głębokich oddechów przez 30 – 60 sekund w celu wzbogacenia krwi w tlen i zahamowaniu odruchu wymiotnego. Pomocne jest również oddychanie przez nos oraz pochylenie głowy do przodu. Podczas pobierania wycisku odruch wymiotny nasila się na skutek drażnienia przez masę wyciskową podniebienia miękkiego oraz nagromadzenia się śliny, przez co pacjent wstrzymuje oddech prowadząc do obniżenia poziomu tlenu we krwi i poburzenia ośrodka wymiotnego w mózgu. Odruch wymiotny może być zmniejszony przy zastosowaniu 2% lignokainy w spray’u na tylną ścianę gardła lub wykonanie znieczulenia przewodowego do otworów podniebiennych. W przypadku wyjątkowo nasilonego odruchu wymiotnego zalecane jest wykonywanie zabiegów w podtlenku azotu (gaz rozweselający).

Bibliografia:


Znieczulenie

słowa klucze: znieczulenie, anaesthesia, znieczulenie miejscowe, anaesthesia localis

Wprowadzenie: /anaesthesia localis/ - tkanki zmienione zapalnie /miazga, przyzębie/ posiadają obniżony próg pobudliwości.najczęściej pacjent jest zmęczony długotrwałym bólem po nieprzespanej nocy. ze względu na obniżone pH i zwiększone ukrwienie, środki znieczulające działają krócej i słabiej. W takich przypadkach konieczne jest znieczulenie śródwięzadłowe. Znieczulenie miazgi to antalgia. Zabiegi w znieczuleniu miejscowym nie powinny być przeprowadzane na czczo. 2% chlorowodorek lignokainy: wykazuje działanie antyarytmiczne, jest przeciwwskazany u pacjentów z bradykardią i nużliwością mięśni /miastenia gravis/ 3% chlorowodorek mepiwakainy: znacznie słabiej zwęża naczynia /dlatego jest stosowany zamiast lignokainy/, działa silniej niż lignokaina, 4% chlorowodorek artykainy: działa bardzo szybko, lepiej przenika przez tkankę kostną i rozprzestrzenia się w tkankach miękkich, ma mniej działań toksycznych, jest przeciwwskazany u pacjentów z alergią na siarkę i chorych na methemoglobinemię. dodanie środków obkurczających /adrenalina, noradrenalina, levonordefrina/ naczynia powoduje: zmniejszenie przepływu krwi /ograniczenie krwawienia/, zmniejszenie przenikania płynu do światła naczyń /ograniczenie toksyczności/, przedłużenie działania znieczulenia /wolniejszy odpływ krwi/, powierzchniowe 4% lignokainy, nasiękowe 0,25-1,0% lignokainy, śródwięzadłowe 2% lignokainy, przewodowe 0,5-1,5% lignokainy, zewnątrzoponowe 1-2% lignokainy, podpajęczynówkowe 5% lignokainy, objawy niepożądane po lignokainie: wstrząs anafilaktyczny leczenie: adrenalina 0,5-1,0ml s.c. ; hydrokortyzon 200-500ml i.v. mała przenikliwość /prokaina/, średnia przenikliwość /lignokaina/, duża przenikliwość /benzokaina/, pochodzenie naturalne /kokaina/, pochodzenie syntetyczne: estry kwasu paraaminobenzoesowego /prokaina,chlorprokaina/, pochodne kwasu acetylosalicylowego i hydroksybenzoesowego /piperokaina,oksybuprokaina/, amidy pochodne chinoliny /cynchokaina/, admidy pochodne ksylidyny /lidokaina,bupiwakaina,mepiwakaina/, Powierzchniowe na powierzchnię błony śluzowej /płyn,spray,żel,maść,zasypka,roztwór/, 4% chlorowodorek lignokainy dawka maksymalna 5mg/kg masy ciała, Zalety zmniejszenie stresu pacjenta, Wady trudności w dawkowaniu, zanikanie w głębszych warstwach, możliwość powstawania parestezji, wchłanianie zależy od przepuszczalności błony śluzowej, Znieczulenia Z Adrenaliną Ubistesin Citocartin Lignokaina Z Adrenaliną Znieczulenia Bez Adrenaliny Mepidont Lignokaina Powikłania Po Znieczuleniu

Znieczulenie Przewodowe Aktualizacja: 10/10/2012 /perineural anaesthesia, nerve block anaesthesia, conduction anaesthesia/ znieczulenie miejscowe polegające na zniesieniu przewodnictwa pnia nerwu zaopatrującego duży obszar. płyn deponuje się w jego okolicy. nerw zębodołowy dolny znieczula się w przestrzeni skrzydłowo-żuchwowej przed jego wniknięciem do kanału żuchwowego. wejście znajduje się w połowie szerokości wewnętrznej powierzchni gałęzi żuchwy i jest od przodu odgraniczone języczkiem żuchwy. nerw językowy przebiega do przodu od nerwu zębodołowego dolnego, Szczęka Guz Szczęki znieczulenie przewodowe do guza szczęki polega na wkłuciu igły w przedsionku jamy ustnej na wysokości drugiego zęba trzonowego za grzebieniem jarzmowo-zębodołowym, w kierunku do góry, do środka, do tyłu /na małżowinę uszną/ około 3cm i podaniu 1-2ml środka znieczulającego. znieczuleniu podlega nerw nosowo-podniebienny. Otwór Przysieczny znieczulenie przewodowe do otworu przysiecznego polega na wkłuciu igły na podniebieniu miękkim na brodawce przysiecznej za siekaczami przyśrodkowymi u podstawy brodawki, jest niestety bardzo bolesne, igłę kieruje się do góry i do tyłu około 1cm i podaje 0,5-1,0ml środka znieczulającego. znieczuleniu podlega nerw podniebienny większy. Otwór Podniebienny znieczulenie przewodowe do otworu podniebiennego polega na wkłuciu igły na podniebieniu twardym na wysokości trzeciego zęba trzonowego 1cm od brzegu zębodołu w kierunku szwu podniebiennego i podaniu 1-2ml środka znieczulającego. znieczuleniu podlega nerw podniebienny większy. Żuchwa Otwór Bródkowy znieczulenie przewodowe do otworu bródkowego jest wykorzystywane do znieczulenia nerwów zębodołowych dolnych zaopatrujących zęby 35-45 i zastępuje znieczulenie nasiękowe ze względu na obecność grubej warstwy zbitej blaszki kostnej i obecność małej ilości kanałów odżywczych. znieczuleniu ulegaj także okolica brody i wargi dolnej. zakończenie kanału żuchwowego zwrócone jest do góry i do tyłu. najczęściej wystarcza podanie 2ml przedsionkowo, w bardziej rozległych zabiegach konieczne może być znieczulenie przewodowe do otworu żuchwy, podczas znieczulenia stosuje się igłę o grubości 0,6-0,8 do znieczulenia przewodowego lub nasiękowego, wykonanie: osuszyć powierzchnię ligniną, znieczulić okolicę powierzchniowo, zdezynfekować powierzchnię alkoholem, betadyną, naciągnąć wargi lub policzki, ucisnąć palcem miejsce obok, igłę należy wprowadzać równolegle do płaszczyzny zgryzu, w kontakcie z kością, od góry i tyłu, do dołu i przodu, podczas wprowadzania igły podawać bardzo wolno środek znieczulający, aby płyn torował drogę dla igły przez znieczulone tkanki, środek znieczulający należy podać w 1/3 odległości pomiędzy drugim a pierwszym przedtrzonowcem od strony dystalnej, około 3mm poniżej wierzchołków korzeni, Otwór Żuchwowy podczas znieczulenia stosuje się igłę o grubości 0,6-0,8 do znieczulenia przewodowego nerwu zębodołowego dolnego i językowego oraz igłę do znieczulenia nasiękowego nerwu policzkowego, Metoda Dwuetapowa przy szeroko otwartych ustach wyczuwa się palcem wskazującym trójkąt zatrzonowcowy, igłę wprowadza się 1cm powyżej płaszczyzny zgryzowej, przy strzykawce znajdującej się od strony kła/przedtrzonowca strony przeciwnej, aż do uzyskania kontaktu z kością gałęzi żuchwy, strzykawkę ustawia się równolegle do zębów trzonowych znieczulanej strony i wchodzi 1,5-3cm głębiej pozostając w kontakcie z kością, strzykawkę ponownie ustawia się na wysokości przedtrzonowców strony przeciwnej i podaje 1,5ml środka znieczulającego w celu znieczulenia nerwu zębodołowego dolnego, w trakcie wycofywania igły podaje się pozostałe 0,5ml środka dla znieczulenia nerwu językowego, nerw policzkowy znieczula się nasiękowo z osobnego wkłucia cieńszą igłą, Metoda Jednoetapowa Metoda Weissbrema - znieczulenie trzech nerwów z jednego wkłucia, polega na podaniu 2ml środka na przedniej krawędzi gałęzi żuchwy wysoko, przy podstawie wyrostka dziobiastego żuchwy,

Anizognacja

słowa klucze: anizognacja, anisognathia, ortodoncja

Wprowadzenie: wzajemny stosunek szczęki i żuchwy, w którym zęby górne zachodzą na zęby dolne.


Karmienie Piersią

ciąża, karmienie piersią

Wprowadzenie: badania wykazały, że w sposobie ssania piersi i butelki są różnice i wpływają one na rozwój struktur twarzy. Kiedy dziecko pije mleko z piersi, bierze do buzi dużą jej część i wciąga pomi��dzy język a podniebienie, następnie uciska tkankę, wykonując ruchy robaczkowe (a nie tłokowe, jak w przypadku butelki). Mleko płynie w tylnej części jamy ustnej dziecka, w pewnego rodzaju rynnie, uformowanej przez język i dziecko przełyka regularnie. Ruchy języka u malucha pijącego z butelki są zupełnie innego typu. Język wykonuje ruchy tłokowe, a nawet przylega do końcówki smoczka, aby powstrzymać niekontrolowany napływ mleka. Natychmiastowym skutkiem tych niezgodnych z fizjologią ruchów są problemy z łykaniem, zaś skutkiem długofalowym jest nieprawidłowy zgryz. Problemy te mogą utrzymywać się nadal w wieku dorosłym. Aby mleko wypłynęło z piersi, język i szczęki muszą pracować razem. Ogólny nacisk w wyniku ssania jest więc lepiej rozłożony, regularniejszy i delikatniejszy w przypadku ssania piersi niż butelki. Gruczoł sutkowy jest tkanką miękką i dostosowuje się do kształtu buzi dziecka. Smoczki są znacznie twardsze i mniej się rozciągają, więc to jama ustna dziecka musi dostosować się do kształtu smoczka. Kości rozwijają się w zależności od nacisku mięśni, jakiemu są poddane, kości twarzy będą się rozwijały inaczej u dziecka karmionego piersią niż u dziecka na butelce. Rozwój twarzoczaszki i wadliwy zgryz Rozwój twarzoczaszki jest ukończony w 90%, gdy dziecko ma około 12 lat, a najintensywniejszy jest przez pierwsze cztery lata życia. Lekki i regularny ucisk miękkiej tkanki sutka oraz języka dziecka, który przyciska ją do podniebienia, modeluje ją stopniowo i regularnie, co ułatwia właściwy rozwój dziąseł, a później odpowiednie umiejscowienie zębów. Podniebienie jest bardzo plastyczne i cokolwiek będzie się o nie regularnie opierać, wpłynie na jego rozwój. Smoczek butelkowy, twardszy i dużo mniejszy niż pierś, spowoduje rozwój poziomy podniebienia. Będzie mieć ono formę V (czubek V z przodu), zamiast normalnej formy, przypominającą literę U. Ta właśnie deformacja powoduje, że zęby źle się umiejscawiają, co powoduje wady zgryzu. Badania Labbocka i Hendershota (1987) 9698 dzieci wykazały 32,5% wad zgryzu u dzieci karmionych piersią krócej niż 3 miesiące i 15,9% u dzieci karmionych piersią co najmniej 12 miesięcy. Wady zgryzu u dzieci wychowanych na butelce były 1,84 raza częstsze. Im dłuższe było karmienie piersią, tym niższy był odsetek wad zgryzu. Na podstawie badań z roku 1973 Amerykańska Akademia Ortodoncji stwierdziła, że 89% dzieci w wieku 12-17 lat miało wady zgryzu. U 16% wymagały leczenia. Inni autorzy wykazali także, iż użycie smoczka butelkowego lub uspokajacza, oprócz problemów z karmieniem piersią zwiększają ryzyko wad zgryzu. Farsi (1997) udowodnił, że im dłużej trwa karmienie piersią i im mniej dziecko ssie swój kciuk lub używa smoczka, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że będzie miało wadę zgryzu. Hultcrantz (1995) odkrył, że 6,2% dzieci czteroletnich chrapa��o co noc i że wynik ten dochodził, do 24%, gdy dzieci były chore. 60% z nich regularnie używało smoczka, w przeciwieństwie do 35%, które nie chrapały. Brian Palmer, dentysta z 27-letnią praktyką, zainteresował się tą kwestią, obserwując w swoim gabinecie setki pacjentów z podobnymi wadami zgryzu oraz podobnym złym umiejscowieniem zębów. Postanowił przyjrzeć się strukturom kostnym dawnych czaszek ludzi, którzy wedle wszelkiego prawdopodobieństwa byli długo karmieni piersią. Badania czaszek z pewnego starego plemienia Indian wykazało zaledwie 2% wad zgryzu. W próbce czaszek prehistorycznych nie odkryto ich w ogóle. W czaszkach tych podniebienie wykształciło się harmonijnie, jest odpowiednio zaokrąglone, zęby są regularnie ustawione w szczękach, a wady zgryzu praktycznie nie istnieją. Badania czaszek „współczesnych” wykazały bardzo dużo chorób związanych z zębami, wad zgryzu oraz złego umieszczenia zębów. Wszystko, co zostanie wprowadzone do ust niemowlęcia, będzie miało wpływ na rozwój struktury jego twarzy. Wpływ ten będzie większy lub mniejszy w zależności od tego, czy „przedmioty” te trafiły do buzi dziecka wcześniej czy później oraz jak często i jak długo w niej były. Miękka tkanka piersi łatwo przystosowuje się do budzi dziecka. Do każdego twardszego przedmiotu to buzia będzie musiała się dostosować. Podczas ssania piersi nacisk będący wynikiem ssania jest regularnie rozłożony. Język wykonuje ruchy robaczkowe pod piersią, co ma fundamentalne znaczenia dla normalnego rozwoju procesu przełykania, odpowiedniego ułożenia zębów oraz rozwoju podniebienia twardego. To jedna z przyczyn, dla których trzeba szybko wykryć problemy z wędzidełkiem językowym, aby móc je zoperować. W przeciwnym razie za krótkie wędzidełko będzie przeszkadzało językowi w normalnych ruchach i może być przyczyną anomalii prowadzących do wad zgryzu. Inne przyczyny wad zgryzu Wady zgryzu mogą mieć też inne przyczyny, np. dziedziczne. Specyficzne deformacje struktur twarzy zostały opisane w przypadkach, gdy maluch długo ssał swój kciuk lub spędzał dużo czasu ze smoczkiem w buzi, przy czym obie te praktyki są znacznie częstsze u dzieci niekarmionych piersią. Dzięki postępom medycyny dzieci, które w dawnych czasach by zmarły, dożywają wieku dorosłego i przekazują potomstwu geny odpowiedzialne za różne nieprawidłowości, również te powodujące wady zgryzu. Inne czynniki to małżeństwa ludzi różnych ras, duże różnice we wzroście rodziców, za krótkie wędzidełko języka, za duże migdałki, alergie, patologie neurologiczne, dotykające nerwów twarzy, a nawet pożywienie (natura i tekstura). Wszystkie te czynniki nie mogą być jednak odpowiedzialne za 89% problemów ze zgryzem, wykrytych w populacji Stanów Zjednoczonych w 1973 roku. Głównym czynnikiem ryzyka wydają się nowe „zwyczaje”, dotyczące jamy ustnej dzieci. Karmienie piersią i rozwój dróg oddechowych Od rozwoju struktury twarzy zale��y rozwój jam nosowych. Każda anomalia wpływa na górne drogi oddechowe, czego skutkiem mogą być problemy oddechowe. Deformacje spowodowane smoczkiem butelkowym mogą powodować nocny bezdech. Jaki jest związek między nocnym zatrzymaniem oddechu a karmieniem naturalnym? Dzięki naciskowi wytwarzanemu podczas ssania piersi gra ono ogromną rolę w optymalnym rozwoju struktur twarzy – podniebienia, szczęk itd. Karmienie butelką, regularne używanie smoczka uspokajacza czy ssanie kciuka to praktyki, które nie pozwalają na powstanie właściwego nacisku, co zwiększa ryzyko wad zgryzu i niewłaściwego rozwoju struktur kostnych. To natomiast wpływa na rozwinięcie się zespołu bezdechu nocnego. W 1997 roku specjaliści od badań nad snem opublikowali artykuł na temat czynników ryzyka bezdechu nocnego. Są nimi: bardzo wysokie podniebienie, zwężone łuki zębowe, uwstecznienie szczęki, szeroka szyja oraz nadwaga. Przed upowszechnieniem butelek i smoczków rzadko obserwowano zbyt wysokie podniebienie, zwężone łuki zębowe i uwstecznienie szczęki. Zbyt wysokie podniebienie zwiększa ryzyko zaczopowania dróg oddechowych, zwężenia szczęki górnej oraz wad zgryzu. Górna część jamy ustnej stanowi także dolną część jamy nosowej, zatem każde powiększenie się jamy ustnej będzie proporcjonalnie pomniejszać nosową oraz zwiększać kłopoty z przepływem powietrza przez drogi oddechowe. Uniesienie się podniebienia zmniejszy również wielkość tylnego otworu jamy nosowej. A im węższy tylny otwór jamy nosowej, tym większe ryzyko nocnego bezdechu. Problemy te są bardzo rzadkie w regionach, gdzie karmi się przede wszystkim piersią. Dane archeologiczne pozwalają wręcz na wyciągnięcie wniosku, że bezdech nocny był przypadłością nieznaną przed wymyśleniem smoczków. Dzieci karmione butelką są znacznie bardziej narażone na ryzyko wystąpienia patologii jamy ustnej i zębów niż dzieci karmione piersią. Jako dorośli więcej z nich będzie chrapać lub cierpieć z powodu bezdechu nocnego. Konsekwencje tych anomalii są poważne, zarówno pod względem zdrowotnym, jak i ekonomicznym. Wciąż nie udaje się problemów tych leczyć, a jeśli istnieje jakaś terapia, jest ona długoterminowa i kosztowna. Lepiej więc zapobiegać – karmić piersią według zaleceń Międzynarodowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization, WHO) i nie używać smoczków. PROFILAKTYKA ORTODONTYCZNA/LECZENIE ORTODONTYCZNE Ortodoncja jest nauką o rozpoznawaniu i leczeniu wad zgryzu oraz o ich profilaktyce. Wady zgryzu obejmują wszelkie odchylenia w budowie i czynności zarówno zębów jak i całego tzw. układu żucia. Zwykle myślimy tu o krzywych zębach, ale powinniśmy mieć również na względzie relację żuchwy do szczęki oraz stan współdziałania tych dwóch kości, w których w wyrostkach zębodołowych osadzone są nasze zęby. Wady zgryzu możemy podzielić na wrodzone i nabyte. Do pierwszych zaliczamy: – nadliczbowość zębów, – hipodoncję (brak zawiązków), – wadliwe ustawienie zębów, – rozszczepy częściowe i całkowite jedno i obustronne, – szparowatość i inne. Powstają one w życiu prenatalnym; często związane są z przebytymi chorobami (grypa, różyczka) oraz stosowaniem używek w czasie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze. Najczęściej występującymi wadami nabytymi są: – stłoczenia zębów, – zgryzy otwarte, – zwężenie szczęki, – zgryz krzyżowy, – tyłozgryz – przodozgryz i inne. Można im łatwo zapobiec poprzez wczesną profilaktykę. Szybkie wykrycie pozwala na zastosowanie prostych metod leczenia. Ich podstawową przyczyną jest próchnica zębów mlecznych. Mleczaki się leczy! Przedwczesna utrata trzonowców mlecznych prowadzi do utrudnionego wyżynania zębów stałych. Ząb pierwszy trzonowy – szóstka, przemieszcza się doprzednio nie pozostawiając wystarczającego miejsca dla przedtrzonwców i kła. Częsta jest też niestety próchnica szóstek i ich wczesna utrata ma kolosalne znaczenie dla prawidłowego ustawienia się wszystkich zębów stałych. Kolejną często spotykaną przyczyną wad zgryzu jest nieprawidłowe żucie. Mięśnie zasadniczo wpływają na kształt i wielkość żuchwy. A zatem, dzieci leniwie żujące mają skłonność do oddychania przez usta, co prowadzi do zwężenia dolnego łuku zębowego i stłoczeń w przednim odcinku żuchwy. Przyczyny leniwego żucia przez dzieci mogą tkwić w przedłużonym karmieniu piersią i karmieniu miękkim, papkowatym, często przesadnie zmiksowanym, półpłynnym pożywieniem, w czasie gdy już posiadają zęby mleczne przystosowane do rozdrabniania pokarmów stałych. Inną przyczyną wad zgryzu jest, już wcześniej wspomniane, nieprawidłowe oddychanie przez usta, co może być spowodowane przerostem migdałka gardłowego. Ma ono wpływ nie tylko na rozwój w układzie ustno-twarzowym, ale także na ogólne zdrowie dziecka. Oddychanie przez usta zwiększa podatność na próchnicę, a ponadto prowadzi do wysuszania błony śluzowej warg, jamy ustnej, gardła i oskrzeli. Dlatego też, u dzieci oddychających przez usta występuje zwiększona tendencja do zachorowań na zapalenie migdałków, oskrzeli i płuc. Przy otwartych ustach rozwija się nierównowaga mięśni okalających usta i mięśni policzków, co powoduje opadanie języka. Opadanie języka z kolei wywołuje charakterystyczne objawy jak: zwężone szczęki, wysokie i wąskie podniebienie, zgryz krzyżowy. Najczęstszą przyczyną nieprawidłowego oddychania jest niedrożność nosa, długotrwałe katary i przerost migdałków podniebiennych. Niezwykle istotną rolę odgrywają nieprawidłowe nawyki dzieci i tzw. parafunkcje. Głównie chodzi o: ssanie palca, ssanie smoczka, nagryzanie wargi, policzków i języka, obgryzanie paznokci, nagryzanie o��ówka itd. Prowadzą one do wad typu: zgryz otwarty, przodozgryz, zgryz krzyżowy, protruzja siekaczy górnych, retruzja siekaczy dolnych i innych. Zwalczanie nawyków nie jest łatwe, ale bardzo istotne. Znam to z własnego ojcowskiego doświadczenia. Należy jednak nie przesadzać z upominaniem dziecka, bowiem może to przynieść odwrotny skutek. Wbrew naszym intencjom zestresowane dziecko będzie ssało paluszki ze zdwojoną siłą i zapałem. Równie trudno poradzić sobie z nagryzaniem warg czy policzków. W takiej sytuacji można zastosować płytkę przedsionkową. Jest ona najprostszym aparatem ortodontycznym likwidującym nawyk nagryzania, a także pozwalającym na oddychanie przez nos. Zastosować go jednak można dopiero u dzieci kilkuletnich. Płytka stosowana według wskazań często wystarcza by przywrócić prawidłowy zgryz. Nawyk ssania jest czynnością przetrwałą z okresu niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa. Po ukończeniu trzeciego roku życia jest on jednak uważany za szkodliwy, natomiast po szóstym roku życia uważany za zjawisko patologiczne. Należy także pamiętać, że karmienie piersią jest nie tylko zaspokojeniem głodu, a także zaspokojeniem odruchu ssania. Czynność mięśniowa podczas karmienia butelką jest mniejsza niż przy karmieniu piersią, dlatego często długotrwały odruch ssania objawia się u dzieci nie karmionych piersią. Z innych stosunkowo prostych metod profilaktyczno-leczniczych wymienię ćwiczenia w nagryzaniu na wężyk gumowy, krążek Friel’a oraz ćwiczenia sylwetki, bo okazuje się, że zła postawa ma również wpływ na zgryz. To samo, z resztą, tyczy się odpowiedniej pozycji podczas snu w okresie dzieciństwa, ale o tym można przeczytać w dziale ciekawostki. Konkludując, dbałość o ząbki mleczne jest bardzo istotna. Należy uczynić możliwie dużo, by nasze pociechy nie miały próchnicy, a także możliwie szybko reagować na nieprawidłowe nawyki i je eliminować. To istota profilaktyki ortodontycznej. WCZESNE LECZENIE ORTODONTYCZNE – FAZA I (dzięki uprzejmości autora dr. M. Doleckiego, www.mojdentysta.com.pl) Aparaty czynnościowe są używane głównie u rosnących dzieci by rozwiązać problem wąskich górnych i dolnych szczęk, co może spowodować stłoczenia stałych zębów. Kiedy wąskie górna i dolna szczęka są rozszerzone do normalnego kształtu i rozmiaru za pomocą aparatów czynnościowych, w większości przypadków nie trzeba usuwać stałych zębów. Większość dzieci ze stłoczonymi zębami i złym zgryzem ma wąskie szczęki i niedorozwinięte żuchwy, co może być skorygowane aparatami czynnościowymi. Aparaty czynnościowe pomagają wyleczyć zaburzenia kości, podczas gdy zaburzenia zębowe są korygowane stałymi aparatami ortodontycznymi. Idealnym wiekiem na zastosowanie aparatów czynnościowych jest okres gdy dziecko ma od 4 do 11 lat, kiedy dziecko najlepiej współpracuje. Jednakże, aparaty czynnościowe mogą by�� użyte nawet w wieku 4 lat, jeśli górna szczęka jest zbyt wąska i negatywnie wpływa na oddychanie i wymowę dziecka. Aparaty czynnościowe rozszerzające łuk zębowy mogą być również używane u dorosłych w celu rozwinięcia łuku do normalnego kształtu i rozmiaru przed założeniem aparatu stałego (zamków). Zastosowanie aparatów czynnościowych może zmniejszyć czas noszenia przez dziecko aparatu stałego I może zmniejszyć potrzebę usuwania stałych zębów. Aparaty czynnościowe rozwijają łuki zębowe tak że wszystkie stałe zęby mogą się wyrżnąć, co nadaje twarzy piękny profil, szeroki uśmiech i gwarantuje zdrowie stawom żuchwy.

Bibliografia:

  1. Avila W.M., Pordeus I.A., Paiva S.M., Martins C.C. ; Breast and Bottle Feeding as Risk Factors for Dental Caries: A Systematic Review and Meta-Analysis ; PLoS One ; 2015.
  2. Petterson L. J., Ellis E. III, Hupp J. R., Tucker M. R.: Chirurgia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; Wydawnictwo Czelej ; 2001.
  3. Majewski S.W. ; Gnatofizjologia Stomatologiczna ; Wydawnictwo Lekarskie PZWL ; 2007.
  4. Chen X., Xia B., Ge L. ; Effects of breast-feeding duration, bottle-feeding duration and non-nutritive sucking habits on the occlusal characteristics of primary dentition ; BMC Pediatrics ; 2015.
  5. Inoue N., Sakashita R., Kamegai T. ; Reduction of masseter muscle activity in bottle-fed babies ; Early Human Developement ; 1995.
  6. Romero C.C., Scavone-Junior H., Garib D.G., Cotrim-Ferreira F.A., Ferreira R.I. ; Breastfeeding and non-nutritive sucking patterns related to the prevalence of anterior open bite in primary dentition ; Journal of Applied Oral Science ; 2011.
  7. Geddes D.T., Kent J.C., Mitoulas L.R., Hartmann P.E. ; Tongue movement and intra-oral vacuum in breastfeeding infants ; Early Human Developement ; 2008.
  8. Viggiano D., Fasano D., Monaco G., Strohmenger L. ; Breast feeding, bottle feeding, and non-nutritive sucking; effects on occlusion in deciduous dentition ; Archives of Disease in Childhood ; 2004.
  9. Warren J.J., Bishara S.E. ; Duration of nutritive and nonnutritive sucking behaviors and their effects on the dental arches in the primary dentition ; American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics ; 2002.
  10. Labbok M.H., Hendershot G.E. ; Does breast-feeding protect against malocclusion? An analysis of the 1981 Child Health Supplement to the National Health Interview Survey ; American Journal of Preventive Medicine ; 1987.
  11. Kobayashi H.M., Scavone H.J., Ferreira R.I., Garib D.G. ; Relationship between breastfeeding duration and prevalence of posterior crossbite in the deciduous dentition ; American Journal of Orthodics and Dentofacial Orthopedics ; 2010.
  12. Peres K.G., Cascaes A.M., Peres M.A., Demarco F.F., Santos I.S., Matijasevich A., Barros A.J. ; Exclusive Breastfeeding and Risk of Dental Malocclusion ; Pediatrics ; 2015.

Choroba Odogniskowa

choroba odogniskowa, ognisko zakażenia

Wprowadzenie: wszelkie ogniska zakażenia bakteryjnego w organiźmie, również pochodzenia zębowego mogą być przyczyną chorób różnych odległych narządów: serce, nerki, naczynia krwionośne, narząd ruchu i inne. Już w początkach XX wieku Hunter i Possler zwrócili uwagę, że ogniska zakażenia w jamie ustnej, szczególnie paciorkowcowe towarzyszące zmianie okołowierzchołkowej, zgorzeli miazgi, zapaleniu kieszonek dziąsłowych, ropniu przyzębnemu czy stanom zapalnym kości mogą powodować procesy chorobowe w innych narządach.


Choroba Niedokrwienna Serca

choroba niedokrwienna serca, choroba wieńcowa, angina pectoris, mic

Wprowadzenie: choroba niedokrwienna serca polega na dysproporcji pomiędzy zapotrzebowaniem mięśnia sercowego na tlen i możliwością dostarczenia go przez naczynia wieńcowe, które ulegają stopniowemu zwężaniu, najczęściej u mężczyzn w wieku >40 lat i kobiet po menopauzie. Zapotrzebowanie serca na tlen wzrasta w czasie wysiłku fizycznego, stanach stresowych i po dużym posiłku. Polega na upośledzeniu przepływu krwi przez naczynia wieńcowe na skutek sukcesywnego zwężania się światła naczynia lub nasilonej tendencji do obkurczania się naczynia Dochodzi do powstania dysproporcji pomiędzy zapotrzebowaniem m. sercowego na tlen a zdolnością naczyń wieńcowych do dostarczenia utlenowanej krwi Zapotrzebowanie serca na tlen wzrasta podczas wysiłku fizycznego, po spożyciu obfitego posiłku i w STANACH STRESU

Objawy: ciężar za mostkiem, ból promieniujący do lewej ręki i żuchwy i ich drętwienie, skoki ciśnienia, uczucie kołatania serca, duszności. Objawy niedokrwienia mięśnia sercowego: Ból zamostkowy promieniujący do żuchwy Drętwienie lewej ręki Skoki ciśnienia tętniczego Duszność Kołatania serca

Postępowanie: leczenie antykoagulantami hamuje syntezę protrombiny w wątrobie oraz czynników krzepnięcia VII,IX,X. Zabiegi w gabinecie stomatologicznym można wykonać, jeśli objawy choroby pojawiają się po znacznym wysiłku fizycznym (bieganie, wchodzenie na wysokie piętro) i szybko ustępują po podaniu nitratów, zabiegu nie można wykonać jeśli objawy choroby pojawiają się nawet po niewielkim wysiłku fizycznym (spacer, podstawowe czynności) lub w stanie spoczynku, konieczna jest wówczas wcześniejsza konsultacja z lekarzem kardiologiem. Podczas przeprowadzania zabiegu w gabinecie należy zachować ostrożność przy podawaniu adrenaliny przez wykonanie aspiracji (dawka dopuszczalna adrenaliny 0,04 mg). W czasie zabiegu tabletki nitrogliceryny powinny być szybko dostępne. Przed rozpoczęciem zabiegu należy zminimalizować ryzyko wystąpienia dolegliwości stenokardialnych: Wywiad  w jakich okolicznościach pojawiają się dolegliwości sercowe, ich nasilenie, czy ustępują samoistnie czy po podaniu leków Jeżeli objawy występują przy znacznym wysiłku i szybko ustępują w spoczynku lub po podaniu nitrogliceryny  większość zabiegów ambulatoryjnych w obrębie jamy ustnej można uznać za bezpieczne Jeżeli objawy występują przy małym wysiłku i opornie ustępują w spoczynku lub po podaniu nitrogliceryny albo występują w spoczynku  zabiegi ambulatoryjne w obrębie jamy ustnej są PRZECIWWSKAZANE bez uprzedniej konsultacji kardiologicznej. Wyjątkiem są sytuacje gdy zabieg jest niezbędny dla ratowania życia chorego! Przygotowanie chorego do zabiegu ambulatoryjnego w obrębie jamy ustnej: Cel  stworzenie warunków, w których zapotrzebowanie serca na tlen będzie jak najmniejsze, przy jednoczesnym zwiększeniu zaopatrzenia Konsultacja z lekarzem prowadzącym Zastosowanie protokołu redukcji stresu Dostęp do nitrogliceryny w tabletkach lub sprayu w trakcie zabiegu. Rozważenie użycia jej w premedykacji Podanie tlenu Zapewnienie odpowiedniego znieczulenia miejscowego  ból związany z zabiegiem jest czynnikiem silnie obciążającym Rozważenie zastosowania podtlenku azotu w trakcie sedacji Monitorowanie czynności życiowych pacjenta Ograniczenie użycia epinefryny do max. 0,04mg Utrzymywanie kontaktu słownego z pacjentem podczas trwania zabiegu operacyjnego

Bibliografia:

  1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
  2. Włosowicz M., Wożakowska-Kapłon B., Górska R. ; Periodontal disease in relation to selected parameters of the cardiovascular system in a group of patients with stable angina pectoris ; Central European Journal of Immunology ; 2014.
  3. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

Choroby Wątroby

słowa klucze: choroby wątroby

Wprowadzenie: Zaburzenia funkcji wątroby Upośledzenie prawidłowej produkcji czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K Oznaczenie INR, PT, PTT Nadciśnienie wrotne  powiększenie śledziony  spadek ilości płytek krwi  wydłużenie czasu krwawienia Oznaczenie czasu krwawienia, morfologia krwi obwodowej Ograniczone możliwości metabolizowania związków azotowych: Niebezpieczne połykanie dużej ilości krwi! Ograniczenie możliwości metabolizowania niektórych leków: Unikanie tych leków lub modyfikacja dawek


Przeszczep

słowa klucze: przeszczep, immunosupresja

Wprowadzenie: Pacjenci przyjmują leki immunosupresyjne, steroidy Częste przerosty dziąseł po cyklosporynie A i innych lekach immunosupresyjnych Częste problemy z nadciśnieniem tętniczym

Postępowanie: Uzyskanie zgody na zabieg od lekarza prowadzącego Unikanie stosowania leków nefrotoksycznych Rozważenie podania dodatkowych dawek steroidów Monitorowanie ciśnienia krwi Możliwość wystąpienia WZW typu B – odpowiednie środki ostrożności! Profilaktyczne stosowanie antybiotyków .


Protokół Redukcji Stresu

słowa klucze: protokół redukcji stresu, stres, uspokojenie, relaksacja, premedykacja

Wprowadzenie: Protokół redukcji stresu: Przed zabiegiem: Podanie pacjentowi leków nasennych na noc przed zabiegiem (nieobowiązkowe) Podanie pacjentowi leków uspokajających rano w dniu zabiegu W trakcie zabiegu: Metody niefarmakologiczne: Uspokojenie pacjenta, rozwianie jego wątpliwości Nawiązanie życzliwej rozmowy Wyjaśnienie postępowania związanego ze znieczuleniem i zabiegiem operacyjnym Zapewnienie ciszy i spokoju Umieszczenie instrumentów chirurgicznych poza zasięgiem wzroku pacjenta Włączenie relaksującej muzyki. Protokół redukcji stresu: W trakcie zabiegu: Metody farmakologiczne Zapewnienie pacjentowi optymalnego znieczulenia miejscowego Rozważenie użycia podtlenku azotu (sedacja) Dożylne podanie leków uspokajających Postępowanie po zabiegu: Poinformowanie pacjenta o możliwych następstwach związanych z zabiegiem (np.. Obrzęk, nieznaczne krwawienie) Zapewnienie o prawidłowym przebiegu operacji Poinformowanie pacjenta o możliwości kontaktu z lekarzem w razie wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości Wyrażenie zainteresowania stanem pacjenta po operacji

Premedykacja i jej cele Zniesienie lęku Sedacja bez zniesienia odruchów obronnych i zdolności współpracy Spowodowanie niepamięci wstecznej Zahamowanie wydzielania śliny oraz wydzielania drzewa oskrzelowego Zmniejszenie ryzyka zachłyśnięcia Prewencja nudności i wymiotów pooperacyjnych Leki stosowane w premedykacji Hydroksyzyna Benzodiazepiny Barbiturany Neuroleptyki Leki antycholinergiczne Leki zapobiegające nudnościom i wymiotom

Choroby Śledziony

choroby śledziony, splenomegalia, hepatomegalia, splenektomia

Wprowadzenie: śledziona należąca do układu limfatycznego i krwionośnego pełni w organiźme ważne funkcje, ale nie jest narządem niezbędnym do życia. Może być usuwana z powodu pęknięcia podczas wypadku samochodowego, upadku z wysokości lub zagrożenia życia. Śledziona znajduje się pomiędzy żołądkiem a lewą nerką. Wielkość i kształt śledziony w dużej mierze zale��ą od stopnia wypełnienia jej krwią. Przeciętnie waży około 150 g i zawiera około 50 ml krwi, mimo, że może jej zmagazynować kilka razy więcej. W przypadku chorób zakaźnych jak dur brzuszny jej waga sięga nawet kilku kilogramów. Najważniejszymi funkcjami śledziony jest usuwanie starych krwinek, wytwarza limfocyty, podtrzymuje życie komórek gromadząc energię i ułatwiając przepływ krwi, jest drugim po wątrobie magazynem krwi.Splenomegalia: powiększenie śledziony oznacza stan, w którym śledziona waży więcej niż fizjologicznie (200 g u osoby dorosłej) i może być wynikiem wielu chorób wirusowe (cytomegalia, wirusowe zapalenie wątroby, mononukleoza zakaźna, różyczka), bakteryjne (gruźlica, dur brzuszny, borelioza, kiła), grzybicze (kandydoza), pierwotniakowe (malaria, toksoplazmoza), pasożytnicze (bąblowica), nowotworowych (przewlekła białaczka szpikowa, białaczka włochatokomórkowa, przewlekła białaczka limfatyczna, ostra białaczka, ziarnica złośliwa, chłoniaki, rak śledziony), torbiele, choroby spichrzeniowe (choroba Gauchera, choroba Niemanna-Picka, mukopolisacharydoza, skrobiawica). Przy powiększeniu 1,5x, jest ona wyczuwalna w czasie ucisku okolicy podżebrowej po lewej stronie. Równocześnie może występować uczucie wypełnienia w jamie brzusznej, nudności, bólu brzucha, ból pleców promieniujący od lewego nadbrzusza. Powiększeniu śledziony (splenomegalia) często towarzyszy także powiększenie wątroby (hepatomegalia) określane wówczas jako hepatosplenomegalia. Operacyjnie usuwa się śledzionę (splenektomia) np. po urazach, kiedy na skutek wypadku samochodowego albo kopnięcia w brzuch narząd pęka i dochodzi do zagrażającego życiu krwawienia do jamy brzusznej. Chory odczuwa wtedy silny ból brzucha, traci siły, robi się blady, ma przyspieszone tętno. Na skutek spadku ciśnienia tętniczego traci przytomność. Musi jak najszybciej trafić do szpitala na stół operacyjny. Życie może mu uratować usunięcie śledziony i podwiązanie jej naczyń krwionośnych. Choć wydaje się to nielogiczne, lekarze czasem celowo usuwają śledzionę. Zdarza się to u osób cierpiących na tzw. małopłytkowość (za mała liczba płytek krwi), ponieważ są one narażone na zagrażające życiu krwotoki. Jeżeli nie pomaga leczenie farmakologiczne (zazwyczaj podaje się sterydy), usuwa się śledzionę. Operacja zwykle radykalnie poprawia stan chorych, nie mają już bowiem narządu niszczącego stare płytki krwi i wytwarzającego przeciwciała przeciwpłytkowe. Pomimo, że można żyć bez śledziony, człowiek pozbawiony tego narządu ma mniejszą odporność i jego układ krążenia działa gorzej, śledziona już nie magazynuje krwi ani nie niszczy niepełnowartościowych krwinek.

Bibliografia:


Miesiączka

miesiączka, chirurgia, ropne zapalenie zębodołu, suchy zębodół, alveolitis sicca, alveolitis purulenta

Postępowanie: w czasie miesiączki występuje przekrwienie błony śluzowej powodujące zwiększone krwawienie, dlatego jeżeli jest to możliwe należy przełożyć zabieg na kolejny termin. Znaczne osłabienie organizmu stanowi natomiast przeciwwskazanie względne do wykonywania zabiegów chirurgicznych w obrębie jamy ustnej. Gojenie rany może być utrudnione, możliwa jest również utrata skrzepu prowadząca do powstania suchego zębodołu lub ropnego zapalenia zębodołu po ekstrakcji. Jeżeli przeprowadzenie zabiegu jest konieczne i występują problemy z utrzymaniem prawidłowej hemostazy należy wypłukać zębodół zimną solą fizjologiczną, założyć szwy, Spongostan oraz zalecić utrzymanie opatrunku przez 30 minut.

Bibliografia:

  1. Tarannum F., Faizuddin M. ; Effect of periodontal therapy on pregnancy outcome in women affected by periodontitis ; Journal of Periodontology ; 2007.
  2. Kandan P.M., Menaga V., Kumar R.R. ; Oral health in pregnancy (guidelines to gynaecologists, general physicians and oral health care providers) ; The Journal of the Pakistan Medical Association ; 2011.

Piercing

piercing, kolczyki

Wprowadzenie: przekłucie języka może wywoływać powikłania w postaci zakażenia miejscowego lub ogólnego, nadmiernego ścierania zębów, przygryzania błony śluzowej, stanów zapalnych dziąseł, pęknięcia, złamania guzków i brzegów siecznych, parafunkcji /stukania ozdobą o zęby/, utrudnienia mowy, żucia, połykania, pogłębionych kieszonek i recesji dziąsłowych, oddziaływania elektrogalwanicznego, uszkodzenia wypełnień, możliwości zaaspirowania do dróg oddechowych, zaburzenia smaku – metaliczny posmak, stymulacja ślinianek do nadmiernej produkcji śliny, zwiększone odkładanie się płytki nazębnej i kamienia, reakcje alergiczne (nikiel). Przekłucie wargi może wywoływać powstawanie blizny hiperplastycznej, zapalenie dziąsła brzeżnego, nadwrażliwość odsłoniętych korzeni, pęknięcia szkliwa.

Bibliografia:

  1. Farah C.S., Haarmon D.M.: Tongue piercing: case report and review of current practice ; Australian Dental Journal ; 1998.
  2. Fehrenbach M.J. ; Tongue piercing and potential oral complications ; Journal of Dental Hygiene ; 1998.
  3. Stacham R., Zaguri A., Librus H.Z., Eliav E., Nahlieli O. ; Tongue piercing and it’s adverse effects ; Oral Surgery, Oral Medicine, Medical Pathology ; 2001.
  4. Hardee P.S.G.F., Mallya L.R., Hutchison I.L. ; Tongue piercing resulting in hypotensive collapse ; British Dental Journal ; 2000.
  5. Price S.S., Lewis M.W. ; Body piercing involving oral sites ; JADA ; 1997.
  6. Mayers L.B., Judelson D.A., Moriarty B.W., Rundell K.W. ; Prevalence of body art (body piercing and tatooing) in university undergraduates and incidence of medical complications ; Mayo Clinic Proceedings ; 2002.
  7. Knychalska-Karwan Z. ; Powikłania związane z przekłuwaniem warg i języka w celu umieszczenia w nich przedmiotów ozdobnych ; Magazyn Stomatologiczny ; 2003.
  8. Mendak M., Karolewska E. ; Piercing (kolczykowanie) jamy ustnej – opis przypadków ; Dental Medical Problems ; 2004.

Plan Leczenia

konsultacja, plan leczenia

Wprowadzenie: najpierw należy zadbać o zęby stałe, później o mleczne, plan leczenia powinien zostać zaakceptowany przez pacjenta, należy uwzględniać wiek pacjenta, jego stan ogólny oraz możliwości finansowe, eliminacja dolegliwości bólowych, przeciwdziałanie zakażeniu, zapobieganie powikłaniom, przeprowadzenie zabiegów higienicznych /usunięcie kamienia nazębnego/, pełna motywacja pacjenta do dalszego leczenia, instruktaż higieny, leczenie chirurgiczne /ekstrakcja korzeni zębów nie nadających się do leczenia endodontycznego, zachowawczego, protetycznego/, leczenie zębów, których żywotność i funkcja jest zagrożona /leczenie kanałowe, leczenie zachowawcze/, leczenie ortodontyczne, leczenie protetyczne, profilaktyka, Szczegółowe wyjaśnienie pacjentowi możliwości wystąpienia powikłań po zabiegu jest bardzo ważne. Jeżeli pacjent został poinformowany i komplikacje wystąpią, pacjent będzie spokojny, że lekarz przewidział jego objawy i panuje nad sytuacją. Jeżeli pacjent został poinformowany i komplikacje nie wystąpią, pacjent będzie czuł ulgę i wdzięczność. Jeżeli pacjent nie został poinformowany i komplikacje wystąpią, pacjent słusznie będzie wyrażał swoje niezadowolenie i oskarżał lekarza o niepotrzebne cierpienie. Jeżeli pacjent nie został poinformowany i komplikacje nie wystąpią, pacjent nadal niczego nie będzie świadomy.

Higiena Jamy Ustnej

higiena jamy ustnej, profilaktyka, szczotkowanie, skaling, piaskowanie, osad nazębny, kamień nazębny, nici dentystyczne, nitkowanie, płyny do płukania jamy ustnej

Wprowadzenie: Szczotkowanie okresowe stosowanie pasty do zębów zawierającej zwiększone stężenie fluoru (5000 ppm), powoduje obniżenie wskazań fluorescencji laserowej Diagnodentu o 21% w stosunku do pacjentów stosujących standardowe pasty do zębów (1450 ppm). zdecydowanie poprawia remineralizację próchnicy wczesnej i zalecana jest dla pacjentów o wysokim ryzyku próchnicy. W badaniu przeprowadzonym w okresie dwóch lat pacjenci stosujący pastę Duraphat mieli o 42% mniej nowych ognisk próchnicy w stosunku do grupy kontrolnej.

Bibliografia:
  1. Nordstrom A., Birkhed D. ; Preventive effect of high-fluoride dentifrice (5,000 ppm) in caries-active adolescents: a 2-year clinical trial ; Caries Research ; 2010.
  2. Schirrmeister J.F., Gebrande J.P., Altenburger M.J., Monting J.S., Hellwig E. ; Effect of dentifrice containing 5000 ppm fluoride on non-cavitated fissure carious lesions in vivo after 2 weeks.
  3. Bizhang M., Chun Y.H., Winterfeld M.T., Altenburger M.J., Raab W.H., Zimmer S. ; Effect of a 5000 ppm fluoride toothpaste and a 250 ppm fluoride mouth rinse on the demineralisation of dentin surfaces ; British Medical Journal ; 2009.

Fluor

fluor, fluoryzacja, fluoroza, profilaktyka

Wprowadzenie:

A third application of toothpaste is increasing the F retention and toothpaste as a ‚lotion’ and massaging the buccal surfaces with the fingertip may be a simple and inexpensive way of delivering F a third time during the day.

Protetyka

słowa klucze: protetyka, protetyka stomatologiczna

Wprowadzenie: protetyka jest dziedziną medycyny zajmującą się profilaktyką, badaniem oraz leczeniem zaburzeń układu stomatognatycznego, działającą w ścisłej współpracy z technikami labolatoryjnymi. Leczenie protetyczne ma na celu czynnościową rehabilitację układu stomatognatycznego (utracona funkcja, eliminowanie dysfunkcji, parafunkcji) przy zachowaniu wymogów profilaktyki (zapobieganie chorobom podłoża protetycznego, uszkadzającego działania odbudowy, wydłużenie funkcjonowania odbudowy) i korzystnym oddziaływaniu na stan psychiczny pacjenta (poprawa estetyki twarzy). Zakres leczenia protetycznego obejmuje leczenie zaburzeń czynnościowych układu stomatognatycznego, zgryzu urazowego, parafunkcji, patologicznego starcia, protetycznego leczenia chorób przyzębia, leczenia protetycznego dzieci, młodzieży, dorosłych (przywrócenie prawidłowej funkcji, czynności, wymowy, tkanek), leczenie protetyczno - ortopedyczne zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych, wad rozwojowych, stanów pourazowych i pooperacyjnych w obrębie twarzoczaszki, leczenie implantoprotetyczne, poprawę estetyki twarzy i stanu psychicznego pacjenta. Wymienione cele osiągane są w leczeniu protetycznym poprzez odtworzenie prawidłowej pozycji przestrzennej żuchwy w stosunku do stawów skroniowo-żuchwowych (pionowo i poziomo), odtworzenie ciągłości łuków zębowych z prawidłowym przebiegiem płaszczyzny okluzyjnej, odtworzenie zgodności zwarcia nawykowego ze zwarciem centralnym, odtworzenie bezurazowej okluzji szczęki i żuchwy, równomierne rozłożenie obciążeń, ograniczenie poziomych sił żucia najbardziej niekorzysnych dla przyzębia.

Bibliografia:

Układ Stomatognatyczny

słowa klucze: układ stomatognatyczny, narząd żucia, skryta potencjalna

Wprowadzenie: układ stomatognatyczny jest określeniem morfologiczno-czynnościowych oznaczającym zespół funkcjonalnie połączonych ze sobą tkanek, w skład którego wchodzą zęby, przyzębie, wyrostki zębodołowe, kości twarzoczaszki, stawy skroniowo-żuchwowe, układ nerwowo-mięśniowy, naczynia krwionośne i limfatyczne, błona śluzowa, gruczoły, odpowiedzialnych za przyjmowanie i rozdrabnianie pokarmu, udział w mowie, oddychaniu, wydzielaniu enzymów trawiennych, wstępnym trawieniu, przeżyciach emocjonalnych. Narząd żucia obejmuje współistniejący system trzech zespołów funkcjonalnych: zespół stawowy (staw skroniowo-żuchwowy), zespół zębodołowo-zębowy (przyzębie), zespół zębowo-zębowy (okluzja). Elementy wchodzące w skład układu stomatognatycznego pozostają ze sobą we wzajemnej zależności pod kontrolą ośrodkowego układu nerwowego. Organizm człowieka posiada znaczne, jednak określone indywidualnie oraz zmieniające się zdolności kompensacyjne, które w pewnym momencie, po przekroczeniu określonego momentu mogą ulec dekompensacji. Zdolności kompensacyjne zależą od sprawności metabolicznej i immunologicznej komórek, tkanek, narządów i układów. W momencie utraty kilku zębów dochodzi do obniżenia wydolności narządu żucia, jednak do pewnego stopnia ulega ona w późniejszym czasie poprawie, pod warunkiem obecności rezerwy fizjologicznej nazywanej skrytą potencjalną obciążenia zęba, umożliwiającej przywrócenie równowagi fizjologicznej. Badania fagodynamometryczne wykazały, że każdy ząb, przy niewielkich brakach zębowych, zdrowym przyzębiu jest w stanie przyjąć podwójną siłę obciążenia czyli siłę żucia przypadającą na zęb jednoimienny, bez wystąpienia zmian patologicznych. Mechanizmami kompensującymi może być przejęcie obciążenia przez pozostałe zęby, zwiększone wydzielanie śliny, kwasów żołądkowych, przebudowa błony śluzowej, kości. Zakończenia nerwowe znajdujące się w ozębnej (proprioreceptory) połączone z ośrodkowym układem nerwowym przekazują informację o nadmiernej sile nagryzania powodując odruchowe osłabienie skurczu mięśnia. Równocześnie dochodzi do zwiększenia ilości i korzystniejszego przebiegu włókien ozębnej, beleczek kostnych oraz zębiny wtórnej.


Kąt Bennetta

kąt bennetta, angle bennett, winkel bennett

Wprowadzenie: kąt Bennetta jest to kąt zawarty między torem ruchu doprzedniego a torem ruchu bocznego po stronie balansującej w płaszczyźnie poziomej (horyzontalnej). Odchylenie drogi w stosunku do toru ruchu kłykcia stawowego wynosi 0-1 mm. Kąt Benneta wynosi około 15* (7* - 20*). W rzeczywistości jest to krzywa.


Kąt Fischera

kąt fishera, angle fisher, winkel fisher

Wprowadzenie: kąt Fishera jest odpowiednikiem kąta Bennetta ale w odniesieniu do płaszczyzny strzałkowej czyli jest to kąt zawarty między torem ruchu doprzedniego a torem ruchu bocznego po stronie balansującej w płaszczyźnie strzałkowej. Podczas ruchu doprzedniego ruch głowy stawowej odbywa się wyżej niż podczas ruchu bocznego. W rzeczywistości jest to krzywa.


Kąt Nachylenia Drogi Stawowej

kąt nachylenia drogi stawowej

Wprowadzenie: kąt nachylenia drogi stawowej wynosi przeciętnie 33* (30* - 38*). W rzeczywistości jest to krzywa.


Staw Skroniowo - Żuchwowy

słowa klucze:

Wprowadzenie: Budowa Stawu /articulatio temporomandibularis/ spośród różnych możliwych rodzajów połączeń kości: kostnych (kościozrosty), włóknistych (szwy, więzozrosty, wklinowania), chrzęstnych (spojenia, chrząstkozrosty) i maziowych (stawy), tylko staw zapewnia swobodną ruchomość. oba stawy jako jedyne w organiźmie działają w sposób sprzężony. głowa stawowa /caput mandibulae/ jest przedłużeniem szyjki żuchwy /collum mandibulae/ położonej na wyrostku kłykciowym żuchwy /processus articularis mandibulae/. pokryta jest chrząstką włóknistą o grubości 0,5mm. długa oś głów żuchwy tworzy z płaszczyzną czołową kąt 0-30*. nie posiada ochrzęstnej, układ jej włókien kolagenowych przypomina arkady: odchodzą od tkanki kostnej pod kątem prostym, w części pośredniej przyjmują przebieg łukowaty, po czym biegną równolegle do powierzchni. Ponieważ łuki arkad są zorientowane w różnych płaszczyznach, włókna tworzą w powierzchownej części chrząstki płasko ułożoną plecionkę, co sprzyja ruchom ślizgowym. Jamki chondrocytów układają się równolegle do włókien, stąd chondrocyty warstwy zewnętrznej (ślizgowej) leżą równolegle do powierzchni. Obszary chrząstki sąsiadujące z kością są zwapniałe. jama stawu wypełniona jest bezbarwnym, przejrzystym, śluzowatym płynem. torebka stawowa /bursa articularis/ zbudowana jest z włóknistej warstwy zewnętrznej i warstwy wewnętrznej zwanej błoną maziową, która posiada luźne utkanie /torebka nie ulega przerwaniu nawet przy znacznych zwichnięciach stawu/. Torebka łączy się z chrząstkami stawowymi, a na obwodzie przechodzi w okostną. Błonę maziową tworzy wiotka tkanka łączna o zmiennym utkaniu zależnym od lokalizacji w stawie. Błona maziowa typu siatkowatego zbudowana jest z wiotkiej tkanki łącznej, bogatej w istotę podstawową zawierającą gwiaździste komórki; błona maziowa typu włóknistego jest bogatsza w pęczki włókien kolagenowych, a komórki są wrzecionowate; błona maziowa typu tłuszczowego zawiera znaczne ilości adipocytów. W błonach maziowych występują dwa podstawowe rodzaje komórek (synowiocytów): większość z nich odpowiada fibroblastom (komórki B), które uczestniczą w produkcji składników płynu stawowego, drugi typ ma charakter makrofagów (komórki A). Na powierzchni błony maziowej komórki zagęszczają się i układają w jeden lub więcej pokładów, ale nigdy nie są oddzielone od podłoża błoną podstawną. W błonie maziowej występują ponadto mastocyty i komórki napływowe z krwi. Płyn stawowy pochodzi z dwóch źródeł: częściowo jest przesiękiem naczyniowym pozbawionym większości białek surowicy, natomiast druga jego składowa, wytwarzana lokalnie, to kwas hialuronowy oraz glikoproteidy. Ponieważ między płynem a zrębem błony maziowej nie ma błony podstawnej, płyn stanowi w rzeczywistości bezstrukturalną, pozbawioną włókien część błony maziowej, zbudowaną z bardzo bogatej w wodę, śluzowatej istoty podstawowej, zawierającej nieliczne komórki. krążek stawowy /discus articularis/ znajduje się pomiędzy dołkiem stawowym a głową żuchwy. zbudowany jest z tkanki łącznej zbitej. 80% jego masy stanowią włókna kolagenowe: na obwodzie krążka ułożone okrężnie, do wewnątrz promieniście, a w środkowych rejonach krążka w osi przednio-tylnej. Oprócz włókien kolagenowych krążek zawiera niewielką ilość włókien sprężystych i pojedyncze włókna srebrochłonne. Ok. 5% masy krążka to istota podstawowa, w której dominują siarczany chondroityny i dermatanu. Leżące pomiędzy włóknami komórki mają raczej charakter fibroblastów niż fibrocytów, z uwagi na dość dobrze rozwinięte organelle, świadczące o sporej aktywności metabolicznej. Krążek stawowy w zasadzie jest strukturą beznaczyniową: nieliczne naczynia występują na jego obwodzie, w miejscu przyczepu torebki stawowej, a także w części tylnej, gdzie krążek przechodzi w luźniejszą tkankę łączną bogatą w włókna sprężyste (tkankę zakrążkową). Tkanka ta tworzy dwie połączone z torebką stawową blaszki: górną, silniej unaczynioną i dolną, w której naczyń jest znacznie mniej. dzieli staw całkowicie na piętro górne /ruch ślizgowy/ i dolne /ruchy zawiasowe-przywodzenie/wysuwanie i odwodzenie/cofanie/. niewielkie opuszczenie żuchwy: ruch obrotowy w dolnym piętrze, znaczne opuszczenie żuchwy: ruch zawiasowy w górnym piętrze, wysuwanie i cofanie żuchwy:oba ruchy w obu piętrach, ruch boczny głowy żuchwy po stronie pracującej:obrót wokół osi pionowej,przesunięcie w kierunku ruchu, ruch boczny głowy żuchwy po stronie balansującej:do dołu,do przodu,do wewnątrz,ruch poślizgowy,piętro górne, więzadła: boczne /ligamentum laterale/, klinowo-żuchwowe /ligamentum sphenomandibulare/, rylcowo-żuchwowe /ligamentum stylomandibulare/, skroniowo-żuchwowe /ligamentum temporomandibulare/, Powierzchnie Stawowe Głowa wyrostek kłykciowy gałęzi żuchwy,kształt elipsy,grubość 0,5mm,długość 18-22mm,szerokość 8-9mm, Panewka część przednia wypukła - guzek żuchwowy,długość 5-25mm,nachylenie 20-50*, część tylnia wklęsła - dołek żuchwowy z przodu chrząstka,z tyłu szczelina skalisto-bębenkowa, Krążek Stawowy tkanka łączna zbita,grubość w środku 1-2mm,na obwodzie 3-4mm,dzieli staw na piętro górne i dolne,jest zrośnięty z torebką stawową, dalej Powierzchnia stawowa pokrywająca głowę wyrostka kłykciowego żuchwy ma budowę warstwową. Od strony jamy stawu tworzą ją kolejno następujące warstwy: (1) Warstwa tkanki łącznej włóknistej, zbudowana z pofałdowanych włókien kolagenowych ułożonych równolegle do powierzchni stawu, niewielkiej ilości włókien sprężystych i nielicznych, rozproszonych fibrocytów. (2) Warstwa bogatokomórkowa – tkanka łączna o luźniejszym utkaniu, w której spotykamy liczne fibroblasty, odpowiedzialne za odnowę struktur (włókien i komórek) powierzchni stawowej. (3) Warstwa chrząstki włóknistej. (4) Warstwa zwapniałej chrząstki szklistej, będąca pozostałością wtórnej chrząstki wyrostka kłykciowego (p. dalej). U dzieci, przed zakończeniem wzrostu kości twarzy, nie występuje chrząstka włóknista, natomiast pod warstwą bogatokomórkową znajduje się obszar zajęty przez wtórną chrząstkę szklistą (powstałą wtórnie w obrębie kości wytworzonej na podłożu mezenchymatycznym). W obszarze tym można wyróżnić rejony typowe dla kostnienia na podłożu chrzęstnym: chrząstkę spoczynkową, hypertroficzną i wapniejącą, ale nie jest to odpowiednik płytki wzrostowej, gdyż brak strefy proliferujących chondrocytów. Istotny udział tego obszaru w procesie wzrostu wyrostków kłykciowych jest raczej wątpliwy – odpowiada za to przede wszystkim warstwa bogatokomórkowa – natomiast w tym rejonie fibroblasty różnicują się w kierunku chondrocytów i niewielka część kości może tworzyć się na podłożu chrzęstnym. Potem chrząstka szklista zanika, pozostawiając warstwę chrząstki zwapniałej, a rejon pogranicza chrząstki i warstwy bogatokomórkowej przyjmuje charakter chrząstki włóknistej. Powierzchnia stawowa dołu żuchwowego kości skroniowej ma podobną budowę, ale warstwy są cieńsze i słabiej wyodrębnione. artykulacyjne-z położenia zwarciowego przy zachowanych kontaktach zębów, wolne-z położenia zwarciowego bez zachowanych kontaktów zębów, skrajne-maksymalne odwiedzenie lub wysunięcie, Droga Stawowa: głowa ześlizguje się z krążkiem stawowych na guzek do przodu i do dołu, Badanie czynność mięśni /wewnątrz i zewnątrzustnie/ skurcz,przerost,utkanie, skroniowy /największy/, żwacz /najsilniejszy/, skrzydłowy-przyśrodkowy /najtrudniejszy/, skrzydłowy-boczny /najważniejszy/, nad i podgnykowe, ruchy żuchwy /rozwarcie,zbaczanie,latelaryzacja/, stawy sż /ból,chrzęsty,trzaski/, zgryz /przedwczesne kontakty,przeszkody zwarciowe/, szpara spoczynkowa /obecność,wielkość,zmiany/, Trzaski: - tyłozgryz albo zgryz pogłębiony - rozciągnięcie głowy górnej m. skrzydł. bocznego - dysharmonia w działaniu głowy dolnej i górnej 1) obniżanie żuchwy - odwodzenie-w dolnym piętrze stawu (stawie zuchwowo - krążkowym) dochodzi do czysto zawiasowego, obrotowego ruchu na bardzo krótkiej drodze. Dalej ruch jest skojarzony - zawiasowo-poślizgowy w górnym piętrze stawu (max otwarcie ust 5-7 cm- guzek staw. do wyr. stawowego znajdują sie na szczycie). Zamykanie w odwrotnej kolejności. 2) wysuwanie zuchwy do przodu (granice 1-2 cm), zuchwa przemieszcza sie do przodu i w dół włączając w to oba pietra s.s.żych- ruch posuwistoobrotowy 3) ruchy boczne - skurcz m. skrzydł. prawego powoduje (2 cm gran (...?) przesuniecie żuchwy w lewo - ruchy kontrlateralne, dochodzi do ruchu posuwisto -obrotowego do przodu i przysrodkowo w dół po str. pracującej, a po przeciwnej do ruchu (str. balansująca) obrotowego głowy stawowej żuchwy wokół osi pionowej, inaczej zwanego Ruchem benetta. - boczne ruchy i doprzednie rozpatrujemy w momencie artykulacji zębowej (kontaku zębów) i zamkniętych ustach - fizjol. i patofizj. mieśni, głównie skrzydłowego bocznego jest powiazana czynn. ze stawem skroniowo – żuchwowym - Stosunki w staw. skr. zuchw. będą zależały. od ukształtowania łuków zębowych (wielkość ruchu), typu okluzji, rodzaju prowadzenia żuchwy, wysokości zwarcia, przebiegu i rodzaju powierzchni okluzyjnych (na to wpływ ma wys. guzków, wielkość zębów, rodzaj zaguzkowania). Przy bezzębiu - torebka sie rozluźnia - mieśnie sie rozluźniają - widoczna progenia starcza - zwiększony zakres ruchów żuchwy - Dół stawu. skr. zuchw jest wyścielony chrząstką włóknistą (charakt. tylko dla tego stawu!!?!!). - W dole w odc. przednim tylko chrząstka ...? Głowa w cz. przednio-dolnej - Średnie nachylenie promontorium ok 33 st. w stos. do płaszczyzny frankfurckiej. - płaski staw-> zgryz głowowy-> płaskie guzki zębów bocznych - głęboki lub pogłębiony-> wysokie guzki-> przewaga ruchów zawiasowych - Głowa stawowa żuchwy pokryta chrz. włóknista w przedniej części grubsza. - Przednia cześć głowy stawowej jest ośrodkiem czynnościowym. - (!)W krążku z chrz. włókn. nie ma naczyń, zakończeń nerwowych, jedynie w okresie płodowym lub w następstwie zwyrodnień mogą występować naczynia, nerwy- (patologia). - Odżywianie na zasadzie dyfuzji. - Chrzęst świadczy o zwyrodnieniu pow. stawowych. Przestrzenne zorientowanie relacji szczękowych w stos. do płaszczyzn: a)strzałkowej b)czołowej c)poziomej (horyzontalnej) Ruch i kąt Benetta- ważne przy zamocowaniu w artykulatorze Ruch translacyjny - ruch doprzedni Linia Campera - linia uszno- nosowa guzek stawowy-> dół stawowy-> łuk jarzmowy Narząd stawowy (...?) - zęby tworzące łuki zębowe - zęby są integralnie związane z przyzębiem czyli ozębną - gdy hipodoncja (brak zawiązków zębów), częściowa lub całkowita - brak zębów, brak ozębnej, brak wyr. zębodołowych. Unerwienie Stawu nerw uszno-skroniowy - gałąź nerwu żuchwowego /tylna i przyśrodkowa część torebki i krążek stawowy/, nerw skroniowy głęboki tylny /boczny i przedni odcinek torebki stawowej i chrząstki/, nerw żwaczowy, nerw twarzowy, włókna sympatyczne zwoju usznego, Unaczynienie Stawu tętnica szyjna zewnętrzna, tętnica szczękowa, Zaburzenia Stawu ból, zbaczanie żuchwy, zwichnięcie żuchwy, zaburzenia równowagi, ograniczone otwieranie, trzaski i przeskakiwanie krążka, bóle ramion,sztywność rąk i palców, ból wewnątrz oczodołu,zaburzenia widzenia, sztywność karku,ograniczona ruchomość szyi, uczucie zatkania,swędzenia,szumu,brzęczenia,ból uszu, prawidłowy zakres opuszczania żuchwy wynosi 40-52mm mierzony pomiędzy brzegami siecznymi w linii pośrodkowej, a zakres bocznego przesunięcia wynosi 10-14mm, zniekształcenie lub unieruchomienie w tkankach miękkich krążka stawowego następuje w krótkim czasie od jego dyslokacji co uniemożliwia jego protetyczne nastawienie. leczenie polega na likwidowania bólu /wstrzyknięcie płynu tworzącego poduszkę i zmniejszającego tarcie umożliwiając repozycję krążka/ i stanów zapalnych stawu /wstrzyknięcie korstykosteroidów,NaCl,środków znieczulających/ oraz wykonaniu szyn zwarciowych. wstrzykiwanie kwasu hialuronowego likwiduje ból poprzez uzupełnienie brakującego kwasu,który jest produkowany przez betasynowiocyty błony maziowej w celu zwiększenia gęstości płynu maziowego i poprawienia mechaniki stawu. Leczenie eliminacja stresu, fizykoterapia /masaże mięśni i stawów/, leczenie specjalistyczne /protetyka,ortodoncja/, szyny zgryzowe /rozciągnięcie mięśni i zmniejszenie ich napięcia/, zdjęcia Schullera,Mayera są to zdjęcia przeglądowe - nie oddają rzeczywistego kształtu kości, nie pozwalają na właściwą ocenę stawu i nie nadają się do pomiarów i porównań. tomografia komputerowa - warstwy 2cm,2,5cm,3cm. Masaż Ćwiczenia i masaż mięsni narządu żucia Leczenie mięśni ma na celu poprawę funkcji stawu ssż i ułożenie żuchwy względem szczęki. Jest to leczenie ortodontyczne i protetyczne. Stosujemy: - szyny odprężające - eliminacja parafunkcji niezwarciowych - fizjoterapia Leczenie wstępne Najważniejszą rzeczą jest uśmierzenie bólu. Ważna jest rozmowa z pacjentem. Tu stosujemy też różne szyny zgryzowe i aparaty odciążające. - biofeedback - magnetoterapia - ultradźwięki - krioterapia (uży3wamy woreczków z lodem do 8 razy dziennie) - diatermia (leczenie ciepłem, 2-3 razy dziennie przez 10-15 min nieszkodliwe można samemu w domu) Leczenie farmakologiczne niesterydowe leki przeciwzapalne przez kilka tygodni 2-4/d ibuprofenum Miolastan – przeciwbólowy, przeciwzapalny, rozluźniający, dajemy pacjentowi najwyżej 10 tabletek; dawka: 0,5 tabletki przed snem Relanium, Mydocalm do 3 tyg bo uzależnienie Jonoforeza z Profenid żel przeciwbólowym lub smarowanie żelem okolic ssż ĆWICZENIE MM Masaż mm narządu żucia – wskazania: - zaburzenia funkcji mm, którym towarzyszą zmiany ich napięcia, zmiany w ilości mięsni i komórek mm - pannikuloza jako miejscowa zmiana tkanki łącznej podskórnej - zaburzenia wegetatywne - zaburzenia przepływu w naczyniach żylnych i limfatycznych Przeciwwskazania: - zakrzepowe zapalenie żył - choroby naczyń - świeży krwiak - skazy krwotoczne - nagłe wystąpienie bólu spowodowane uciskiem - zranienia w obrębie miejsc masowanych - stany zapalne - po operacjach stawów i kręgosłupa - choroby zakaźne i nowotworowe Masaż – zasady: 1. najpierw badanie palpacyjne 2. dobieramy technikę (dobrze jest go poprzedzić fizykoterapią, dobry efekt gdy możliwe rozluźnienie mm nie dłużej niż 0,5 h/d przez 2-3 tyg Zmiany mięśni obejmują stwardnienia i miogelozy. Masaż: KLASYCZNY Techniki różnią się miejscem i kierunkiem ruchu: - rozcieranie ( od obwodu do środka ruchy rozcierające zgodne z przebiegiem mm; metoda powinna być wprowadzana przy każdorazowej zmianie sposobu masażu) - oklepywanie i ugniatanie ( naciskanie i rozciąganie poprzecznie do przebiegu włókien w odstępach jednosekundowych prowadząc do wzrostu napięcia mm) - pocierania (okrężne ruchy zależne o wlk ułożenia stwardnienia tkanek 2-3 ruchy/sek) - pociągania powłok skórnych (leczenie sklejeń między powięziami a okostną lub ścięgnami; zgodnie z przebiegiem mm pociąganie do przodu) TKANKI ŁĄCZNEJ AUTOMASAŻ MM NARZĄDU ŻUCIA Techniką pocierania i ugniatania mm: żwacz, skroniowy, mos, skrzydłowy przyś, dna j.u., 2b Dobrze przed nim ciepło. Stosujemy nacisk na mm przez 3 min a gdy pojawia się ból masujemy przez kolejne 3 min. KINEZYTERAPIA Aktywne ruchy wykonywane przez pacjenta przy izotonicznych i izometrycznych skurczach mm z pokonywaniem oporu. Mogą być ręcznie wspomagane przez lekarza lub bierne ruchy prowadzone wyłącznie przez lekarza. Kinezyterapia najczęściej stosowana jest w schorzeniach i dysfunkcjach narządu ruchu, w zespołach bólowych kręgosłupa, po udarach mózgu, po zawale serca, w niektórych chorobach układu oddechowego, w chorobach reumatoidalnych, po zabiegach operacyjnych w jamie brzusznej, przed porodem... Kinezyterapia może być stosowana jako podstawowa i jedyna forma leczenia (np.: w zachowawczym leczeniu wad postawy) lub jeżeli choroba wymaga leczenia operacyjnego, może być prowadzona zarówno w okresie przedoperacyjnym jak i po zabiegu. W większości, nawet drobnych urazów narządu ruchu, w których kinezyterapia nie jest podstawową formą leczenia, powinno się ją zastosować po zakończeniu leczenia podstawowego lub równolegle z nim. Kinezyterapię często łączy się z innymi formami leczenia w tym metodami fizjoterapii w celu zwiększenia efektu terapeutycznego. Rodzaje ćwiczeń mm: 1. zmniejszające zakres opuszczania (np. ćwiczenie Gerry’ego, metoda napinania mm – opuszczanie żuchwy z jednoczesnym trzymaniem jej ręką) 2. korygujące tor opuszczania w płaszczyźnie czołowej i strzałkowej 3. korygujące zakres ruchów bocznych Cd notatki z ćwiczeń Do leczenia wstępnego stosujemy też szyny (nie dłużej niż 3 tyg): - szyna szwedzka wodna - deprogramator - szyna Gelba - płytka podjęzykowa Fizykoterapia w leczeniu dysfunkcji narządu żucia W fizykoterapii wykorzystujemy naturalne czynniki fizyczne (termiczne, promieniowanie słoneczne) wytwarzane przez urządzenia emitujące energię cieplną, promieniowania, prądy wlk i małej częstotliwości, pole magnetyczne, ultradźwięki). Cel: poprawa lub przywrócenie prawidłowej przemiany materii tkanek, poprawa krążenia, rozluźnienie mm, zwalczanie bólu mm i stawów, leczenie stanów zapalnych lub pourazowych narządu żucia. Zawsze jest to jednak leczenie objawowe i wspomagające. Może być też leczeniem wstępnym gdy ból lub duże napięcie mm umożliwia postępowanie lecznicze. 1. Leczenie ciepłem i zimnem Wskazania: przewlekłe stany zapalne, przykurcze mm-stawowe, stany pourazowe, nerwobóle Przeciwwskazania: ostre stany zapalne esp. skóry, nadciśnienie Stosujemy: termofory, poduszki elektryczne, okłady parafinowe, naświetlanie lampą Solux, diatermia krótkofalowa, urządzenie Kriopol; Lampa Solux – rozszerza naczynia włosowate skóry, zmniejsza napięcie mm, wzmaga przemianę materii, pobudza receptory cieplne skóry; odległość tubusa od miejsca naświetlanego 20-50 cm, stosujemy 10-30 minut kilka razy dziennie, stosujemy filtry jak do słońca; Diatermia krótkofalowa – głębokie przegranie tkanek pod wpływem pola elektrycznego i magnetycznego o wlk częstotliwościach; Działanie: rozszerza naczynia, zwiększa przepływ krwi, przyspiesza komórkową przemianę materii, zmniejsza pobudliwość mm; Przeciwwskazania: nowotowy, stany zapalne, implanty, rozrusznik serca, gruźlica, miesiączka, ciąża; Zabieg: 10-15 minut; żwacze 8-10 min, ssż 5-8 min; co 2 dni, moc 25W, maksymalnie 25 zabiegów (więcej po 2 tygodniowej przerwie); 2. Elektroterapia Leczenie stałym prądem, lub impulsowymi. Działanie: rozszerzenia naczyń, zmiana pobudliwości, rozluźnienie mm, eliminacja bólu; 3. Jonoforeza przezskórna Stosujemy tu hydrokortyzon, antybiotyki, leki przeciwbólowe, profenid żel, histaminę, epinefrynę + leki przeciwbólowe. Dawki: 0,01-0,1 mA/cm2; max 3-6 mA; przez 15-20 minut 4. Elektrostymulacja Działanie: przeciwbólowe, rozluźniające Stosujemy np. M-M Analgator; umieszczamy elektrody w okolicach pktów nauromotorycznych lub bólowych 5. Laseroterapia Działanie: zwiększa potencjał energetyczny komórek, zwiększa syntezę kolagenu i białek,RNA, zmienia wydzielanie neuroprzekaźników; Stosowanie światła monochromatycznego przez 6-8 min; 10 zabiegów w jednej serii, a serie 1-2 w przerwie 7 dniowej; Przeciwwskazania: nowotwory 6. Biofeedback Czyli biologiczne sprzężenie zwrotne czyli monitoring funkcji biopsychoficzyczych przy użyciu np. Procomp+ 7. Światłolecznictwo (Biolight) 8. Magnetoterapia 9. Ultradźwięki Suplement ? Laseroterapia jest stosunkowo młodą metodą leczenia. Stosowanie lasera w medycynie obejmuje około 30 lat. Liczne prace badawcze przeprowadzane w kraju i zagranicą pozwalają na coraz lepsze poznanie tego urządzenia i skutków jego działania. Pierwsze urządzenie laserowe zostało skonstruowane w 1960 roku w Pracowni Badań Lotniczych w Malibu przez Maimana. Od tego czasu skonstruowano kilkadziesiąt rodzajów różnych urządzeń laserowych, które znalazły swe zastosowanie zarówno w diagnostyce, jak i w terapii leczniczo-profilaktycznej. Zakres medycznych zastosowań lasera stale się poszerza. Urządzenia laserowe generalnie dzielą się na dwie podstawowe grupy:lasery wysokoenergetyczne zwane też chirurgicznymi i lasery niskoenergetyczne zwane biostymulacyjnymi. Laser chirurgiczny znalazł swe zastosowanie w destrukcji lub usuwaniu tkanki np. cięcie, koagulacja itp. Są to najczęściej lasery średniej i dużej mocy. Z kolei lasery biostymulacyjne to lasery małej mocy nie przekraczającej kilkudziesięciu miliwatów. Promienie wytwarzane przez laser tego typu wykazują właściwości lecznicze, wśród których można wymienić likwidowanie stanów zapalnych, działanie przeciwbólowe, regenerujące komórki i tkanki, usprawniające przemianę materii. Z tego względu są one coraz powszechniej stosowane w różnych działach medycyny i dlatego coraz częściej można je spotkać w klinikach, szpitalach, przychodniach czy prywatnych gabinetach. Światło laserowe to światło o specyficznych właściwościach: • monochromatyczności • spójności • równoległości wiązki • dużej intensywności Działanie lecznicze i przeciwbólowe lasera biostymulacyjnego polega na wywołaniu drgań atomów w naświetlanych komórkach i tkankach. Proces przechodzenia światła laserowego przez tkanki jest procesem niezwykle skomplikowanym, a jest to wynik między innymi ich niejednorodnej budowy. Przechodząc przez poszczególne warstwyświatło ulega odbiciu, rozproszeniu, transmisji, częściowej absorbcji. Stopień tych zjawisk zależy od rodzaju tkanek, długości fali promieniowania, energii i czasu oddziaływania, a także od kąta padania promieniowania na tkankę. Promieniowanie laserowe - światło optyczne - przenikając w głąb tkanki zapoczątkowuje reakcję łańcuchową, która przekazuje wszystkie zachodzące efekty zabiegu leczniczego tkankom położonym głębiej. Światło laserowe może penetrować tkankę do głębokości kilku centymetrów. Efekty zachodzące w tkankach pod wpływem działania lasera biostymulacyjnego można podzielić na dwie grupy: • efekty pierwotne • efekty wtórne Efekty pierwotne to efekty, które dokonują się w tkankach bezpośrednio naświetlanych. Są one powodem powstania tak zwanych efektów wtórnych. Efekty pierwotne obejmują efekt biochemiczny, bioelektryczny i bioenergetyczny. Efekt biochemiczny wywołuje stymulację wydzielania histaminy i serotoniny. Może również stymulować lub hamować reakcje enzymatyczne kwasu ATP, którego wydzielanie może powodować przyspieszenie procesów mitozy. Efekt bioelektryczny normalizuje potencjał membrany. Każda komórka ma więcej ładunków ujemnych niż dodatnich, a potencjał wynosi od 60 do 90 miliwoltów. W patologicznych stanach potencjał ten spada w związku z przenikaniem przez membranę do wnętrza komórki jonów Na+. W celu odwrócenia tego procesu komórka potrzebuje energii, a może ją otrzymać np. z procesu hydrolizy kwasu ATP. Z kolei naświetlanie laserem stymuluje wydzielanie ATP. Efekt bioenergetyczny jest czynnikiem, który stymuluje odżywianie i wzrost komórek oraz reguluje liczne procesy międzykomórkowe. Efekty wtórne, będące końcowym wynikiem reakcji łańcuchowych zapoczątkowanych przez efekty pierwotne, obejmują efekt przeciwbólowy, przeciwzapalny i biostymulacyjny. Efekt przeciwbólowy powoduje liczne zjawiska, w tym wzmożenie wydzielania endorfin, stymulowanie regeneracji obwodowych aksonów po uszkodzeniu nerwów, hyperpolaryzację błon komórek nerwowych, zmiany stężeń transmiterów w synapsach, efektywne przekazywanie energii protonów do punktów akupunktury. Efekt przeciwzapalny wywołuje między innymi przyspieszenie resorbcji obrzęków i wysięków, poprawę mikrokrążenia, rozszerzenie naczyń krwionośnych, stymulację migracji makrofagów, możliwość ułatwienia wytworzenia krążenia obocznego. Efekt biostymulujący poprawia krążenie, odżywianie i regenerację komórek, stymuluje syntezę białka, regeneruje naczynia krwionośne, powoduje wzrost fibroblastów i włókien kolagenowych oraz komórek nerwowych. Kiedy i jak należy stosować laser? Podstawą jest ustalenie rozpoznania, a następnie właściwe rozplanowanie postępowania. Laseroterapia może być stosowana w formie monoterapii lub terapii skojarzonej np. z farmakoterapią, akupunkturą, fizykoterapią. Następnie należy dobrać odpowiedni rodzaj promieniowania (długość fali), jego moc, czas trwania zabiegu, ilość zabiegów i sposób naświetlania. Dawkę energii dobiera się w zależności od całego przebiegu procesu chorobowego, typu schorzenia, głębokości tkanek docelowych oraz ewolucji objawów. Ogólnie jest przyjęte, że niższe częstotliwości promieniowania laserowego stosowane są w celu osiągnięcia efektu przeciwbólowego, z kolei wyższe w celu osiągnięcia efektu przeciwzapalnego. Sposoby naświetlania obejmują dwie podstawowe techniki - bezkontaktową i kontaktową. Mogą one obejmować technikę punktową, powierzchniową, inwazyjną i bezinwazyjną. Laseroterapia jest stosowana coraz szerzej. W odpowiedzi na pytanie dlaczego tak się dzieje, można wymienić jej dużą efektywność, bezbolesność, aseptyczność, szybkość, brak przeciwwskazań wiekowych i efektów ubocznych. Jest zalecana i stosowana między innymi w chirurgii, ortopedii, akupunkturze, w chorobach układu ruchu, chorobach skóry, w ginekologii, stomatologii, w chorobach otolaryngologicznych i neurologicznych. Jest to wartościowa metoda leczenia, z którą na pewno warto się bliżej zapoznać. Ćwiczenia (kinezyterapia). Choroby reumatyczne wymagają stałego leczenia usprawniającego, które spowalnia pogłębiane się niesprawności, stanowi próbę adaptacji do zmieniających się warunków i możliwości chorego, umożliwia samodzielne wykonywanie czynności życiowej lub kontynuację pracy zawodowej. Celem ćwiczeń jest zapobieganie dalszym deformacjom, i korekcja zniekształceń stawów. Leczenie to prowadzi do zmniejszenia bólu, co jest niezwykle istotne, gdyż ból pobudza tendencje do ograniczenia ruchów, co z kolei prowadzi do dalszych zniekształceń stawów i większych bólów. Generalnie ćwiczenia można podzielić na czynne i bierne, wykonywane z pełnym obciążeniem kończyny, częściowym lub bez niego, ćwiczenia oporowe, izotoniczne i izometryczne. Program ćwiczeń powinien być dostosowany do stanu ogólnego pacjenta, okresu choroby, w jakim się znajduje i ciężkości objawów. Część ćwiczeń powinna być wykonywana pod okiem fachowca - magistra rehabilitacji. Niemniej jednak większość ćwiczeń może być wykonywana samodzielnie. Masaż klasyczny, jedna z najstarszych metod leczniczych w medycynie, ma za zadanie zmniejszenie sztywności i napięcia mięśni, poprawę miejscowego krążenia krwi i stanu ukrwienia tkanek (także w przypadku zaniku mięsni, zaburzeń czucia) Masaż może być częściowy (dotycząc określonego rejonu ciała) i ogólny. Polega on na rozcieraniu, ugniataniu, oklepywaniu, wstrząsaniu okolicy dotkniętej chorobą. Może być wykonywany przez masażystę, ale niektóre elementy masażu możesz przeprowadzić samodzielnie. Przeprowadza się go wyłącznie rękami, bez użycia dodatkowych urządzeń. Masaż wodny (hydroterapia) polega na polewaniu silnym strumieniem wody wybranych okolic ciała. Znaczenie ma siła, skład chemiczny i temperatura wody. Działa podobnie jak masaż klasyczny. Masaż przyrządowy - jest to masaż z wykorzystaniem urządzeń wibracyjnych (np. pasów, rolek), specjalnie do tego celu skonstruowanych. Balneoterapia (leczenie uzdrowiskowe). Kilkutygodniowe pobyty w uzdrowiskach, w których przeprowadzane są wszelkie możliwe zabiegi lecznicze z zakresu kinezyterapii, fizykoterapii, psychoterapii, diety i farmakoterapii. Niezmiernie ważne w leczeniu uzdrowiskowym są: lokalny klimat, przyroda, obecność naturalnych źródeł substancji leczniczych - wód z dużą zawartością soli mineralnych, gazów. Wyłącznie w polskich uzdrowiskach przeprowadzane są zabiegi borowinowe - okładanie ciała rodzajem torfu. Substancje zawarte w borowinie mogą wchłaniać się przez skórę, dając określony korzystny efekt leczniczy. Termoterapia - jest również jedną ze starszych terapii. Istnieją dwa rodzaje termoterapii - z użyciem ciepła lub zimna (krioterapia). Ogrzewanie lub oziębianie tkanek wywołuje ich przekrwienie, co w efekcie zmniejsza ból, rozluźnia mięśnie, likwiduje sztywność stawów, wyzwala efekt przeciwzapalny. Obydwie metody dają podobne skutki. Elektroterapia (diatermia) - terapia z wykorzystaniem prądu elektrycznego, przepuszczanego przez okolice dotknięte schorzeniem. Moc i charakter prądu może być zmieniana, ale zawsze jest to prąd nieszkodliwy dla zdrowia ogólnego. Ten rodzaj terapii także powoduje zmniejszenie dolegliwości reumatycznych, poprawia ukrwienie tkanek. Rodzajem elektroterapii jest jontoforeza (jonoforeza) - wprowadzenie do tkanek siłami pola elektrycznego środka przeciwbólowego działającego miejscowo, np. lidokainy. Najnowsze metody z tego zakresu to Terapuls (diatermia krótkofalowa) i magnetoterapia z laseroterapią (stymulacja metabolizmu tkankowego).


Natychmiastowe Przesunięcie Boczne

natychmiastowe przesunięcie boczne, npb, immediate side shift, iss, ruch bennetta, swoboda gryzienia

Wprowadzenie: wraz z wiekiem zęby ulegają starciu na powierzchniach żujących umożliwiając pacjentowi większy poślizg zębów w trakcie żucia. Wykonanie u starszej osoby uzupełnienia protetycznego w zdecydowanym zaguzkowaniu bez umożliwienia poślizgu dającego wrażenie swobody gryzienia spowoduje uczucie zablokowania ruchów. natychmiastowe przesunięcie boczne można ustalić indywidualnie lub zastosować średnią dla wieku pacjenta. Podczas wykonywania prac protetycznych na zębach własnych (protezy stałe, protezy ozębnowe) dla pacjentów starszych niż 35-40 lat ISS powinno być ustawione na 1.


Laterotruzja

laterotruzja

Wprowadzenie: ruch żuchwy na zewnątrz, od środka, do boku, strona pracująca, w którą wykonywany jest ruch.


Mediot mediotruzja

Wprowadzenie: ruch żuchwy do wewnątrz, do środka, strona balansująca, w przeciwną, w którą wykonywany jest ruch.


Hiperbalans

hiperbalans, prowadzenie kłowe, węzeł urazowy, przedwczesny kontakt

Wprowadzenie: jeżeli podczas prowadzenia kłowego dochodzi do prawidłowej dyskluzji po stronie prowadzącego kła, ale występuje kontakt na guzkach zębów trzonowych strony przeciwnej, kontakty te nazywa się hiperbalansującymi i wymagają one korekty kwarcia przed rozpoczęciem dalszego leczenia ze względu na przedwczesny kontakt, węzeł urazowy, postępujące starcie, uszkadzanie przyzębia, zaburzeń w stawach skroniowo-żuchwowych, bóle mięśni.


Prowadzenie Sieczne

prowadzenie sieczne, incisal guidance, anterior guidance, posterior guidance

Wprowadzenie: jest to nachylenie osi długich siekaczy do płaszczyzny okluzyjnej. Prowadzenie sieczne przednie wynosi około 50*, prowadzenie sieczne tylnie wynosi około 34*. Kąt międzysieczny wynosi 132*, w Polsce 134*.


Deprogramacja

deprogramacja, deprogramator, sliding guide

Wprowadzenie: deprogramacja jest zabiegiem polegającym na tymczasowym usunięciu pamięci nerwowo - mięśniowej umożliwiając głowom żuchwy na przyjęcie prawidłowej pozycji w stawie skroniowo-żuchwowym. Umieszczając deprogramator pomiędzy siekaczami na okres około 10-15 minut uzyskuje się trzy punktowe podparcie na siekaczach i stawach skroniowo-żuchwowych. Następnie należy zarejestrować położenie żuchwy względem szczęki za pomocą masy typu light body, pamiętając, aby pacjent nie zamknął ust przed pobraniem wycisku, ponieważ kontaktując zęby ze sobą przywróci pamięć poprzedniego położenia. Należy dobierać najmniejszy deprogramator, który można zastosować u pacjenta. Po zakończeniu deprogramacji należy przekazać technikowi informację na jakiej wysokości wykonywaliśmy deprogramację. Deprogramację wykonuje się jedynie w przypadku większych prac jak rozległe mosty, przebudowa kości. Najczęściej po deprogramacji i ustaleniu nowego położenia żuchwy względem szczęki wykonuje się pracę tymczasową.


Rejestracja Zwarcia

rejestracja zwarcia, kąt nachylenia drogi stawowej, kąt bennetta, prowadzenie kłowe, prowadzenie sieczne

Wprowadzenie: rejestracja zwarcia polega na jednoznaczym ustaleniu położenia przestrzennego szczęki w stosunku do żuchwy, w celu odtworzenia tej sytuacji w laboratorium przez technika. Materiałem wykorzystywanym najczęściej do rejestracji zwarcia jest różowy wosk modelowy, który jest miękki i łatwo ulega odkształceniom pozwalając technikowi na późniejsze dowolne zestawienie modeli, dlatego nie jest zalecany. Wskazane jest stosowanie materiałów twardych jak Alminax, Pattern Resin, Structur, ProTemp. Pobranie wycisków diagnostycznych, rejestrację zwarcia za pomocą łuku twarzowego i rejestratów zwarciowych należy wykonać na konsultacji aby na kolejnej wizycie mieć możliwość dokonania kontroli prawidłowości oprawienia modeli w artykulatorze. Rejestraty zwarciowe powinny odzwierciedlać

  • zwarcie centralne w maksymalnej interkuspidacji,
  • prawy kąt Bennetta w laterotruzji przy kontaktach prawych kłów (rejestrat wycięty i odsłaniający prawego kła) ; prowadzenie kłowe,
  • lewy kąt Bennetta w laterotruzji przy kontaktach lewych kłów (rejestrat wycięty i odsłaniający lewego kła) ; prowadzenie kłowe,
  • kąt nachylenia drogi stawowej przy kontaktach siekaczy przyśrodkowych (rejestrat wycięty i odsłaniający siekacze) ; prowadzenie sieczne,
  • . Rejestrat powinien być stabilny w czasie, powtarzalny, uzyskany z niewielkim podwyższeniem wysokości zwarcia, ponieważ w stawie skroniowo-żuchwowym występuje wówczas jedynie ruch rotacyjny.

    Metody: aktywne - wykonywane bez udziału lekarza, jedynie przez pacjenta ; półaktywne - wykonywane bez udziału lekarza, wykonywane przez pacjenta z pomocą urządzeń, bierne - wykonywane przy udziale lekarza. Metody czynne: test Hromatki (przełykanie śliny), test Walkhofa (dotykanie czubkiem języka tylnej granicy granicy podniebienia w linii pośrodkowej), przywodzenie żuchwy przy odchyleniu głowy ku tyłowi (położenie jest nienaturalne), wielokrotne powtarzanie ruchów zamykania i otwierania ust (zmęczenie mięśni), rejestracja wewnątrzustna przy pomocy centralnego sztyftu podpierającego, rejestracja zewnątrzustna przy pomocy stolika artykulacyjnego. Metody bierne: ucisk ręki lekarza na podbródek, otwieranie żuchwy w trakcie uciskania przez lekarza wału wzornika dolnego w okolicy trzonowców. Rejestracja wewnątrzustna przy pomocy centralnego sztyftu podpierającego jest fizjologiczna, mięśnie same prowadzą rysik, trzy punktowe podparcie (rysik, stawy) wyłącza interferencje okluzyjne, daje możliwość sprawdzenia powtarzalności, może być metodą diagnostyczną, jednak jest metodą czasochłonną, trudną dla pacjenta i lekarza, ograniczana jest pojemność jamy ustnej. Rejestracja zewnątrzustna przy pomocy stolika artykulacyjnego jest prosta, szybka, nie wymaga dodatkowych urządzeń, nie umożliwia jednak oceny czy występuje ucisk krążka stawowego przez przykurcz mięśni ani czy głowa i krążek stawowy są ustawione prawidłowo. Rejestracja wewnątrzustna przy pomocy centralnego sztyftu podpierającego wymaga wykonania dwóch wzorników górnych, z których jeden będzie odtwarzał prawidłową wysokość zwarcia. Wzorniki powinny być wykonane z szelaku. Postępowanie:

  • zamontowanie rysika w centrum równowagi na przecięciu linii łączącej przeciwlegle 3 - 6,
  • wykonywanie ruchów do przodu -> do tyłu ; w prawo -> do tyłu ; do przodu -> do tyłu ; w lewo -> do tyłu ; do przodu -> do tyłu,
  • zaznaczenie relacji centralnej na szczycie grota strzały lub 0,5 mm bliżej,
  • równomierne wprowadzenie gipsu artykulacyjnego pomiędzy wały wzorników w strzykawce i wyjęcie,

  • Stres

    słowa klucze: stres, bruksizm

    Wprowadzenie: . Sposoby radzenia sobie ze stresem: ocena możliwości zmiany danej sytuacji, koncentracja myśli na rozwiązaniu zaistniałego problemu w przeciwieństwie do martwienia się na zapas, aktywność fizyczna, opuszczenie miejsca konfliktu i skierowanie uwagi na inne sprawy, rozmowa z bliską ale nie najbliższą osobą, prawidłowy sen (leki nasenne, uspokajające), samoakceptacja (pozytywna ocena własnej osoby), unikanie pośpiechu (zarządzanie czasem).

    Psychologia: terapia behawioralna opiera się na zmianie zachowania polegającej na wyeliminowaniu szkodliwycnawyków�w lub reakcji organizmu przez zastąpienie ich bardziej korzystnymi zachowaniami. Relaksacja progresywna Jacobsona polega na nauczeniu różnicowania stanu rozluźnienia i napięcia mięśni poprzez świadome treningi kolejnych grup mięśni wychodząc z założenia twórcy metody, że zaniepokojony umysł nie może istnieć w zrelaksowanym ciele. Systematyczna desensytyzacja polega na ustaleniu hierarchii leków, stresorów od największych do najmniejszych, a następnie wyobrażaniu sobie kolejnych od najmniejszych lęków poprzez przedłużony i kontrolowany kontakt z czynnikiem w stanie relaksu.


    Licówki

    słowa klucze: licówki, veneers

    Wprowadzenie: licówki są to stałe uzupełnienia cementowane na zęby i odtwarzające powierzchnie wargowe, poprawiając kształt, kolor zębów. Punkt styczny 1-1 powinien być umieszczony 5 mm od szczytu wyrostka zębodołowego. Licówka jest to uzupełnienie protetyczne stałe, ozębnowe, trwałe, jednozębowe. Licówka wykonana obok korony metalo - cermicznej lub nawet pełnoceramicznej zawsze będzie się różniła. Ostateczne wygładzenie wymaga usunięcia nierówności > 15 um, aby nie doszło do jej pęknięcia podczas cementowania. Ewentualnie cementowanie Gaenial Universal Flo. Naprawa: piaskowanie, kwas fluorowodorowy, kwas ortofosforowy, system łączący, cement. Odtworzenie prowadzenia klowego ceramiką skaleniową 90 MPa licówkami non-prep jest możliwe przez wybrzuszenie podniebienne zapewniające długie prowadzenie kłowe.

    Rodzaje: podział ze względu na materiał: kompozytowe, pełnoceramiczne ; podział ze względu na trwałość: stałe, tymczasowe ; podział ze względu na sposób szlifowania: tradycyjne - stopniowe ; addycyjne - nonprep - bezstopniowe (po jakimś czasie widoczna granica) ; podział ze względu na wielkość preparacji: I (powierzchnia wargowa, styczne), L (powierzchnia wargowa, styczne, brzeg sieczny), J (powierzchnia wargowa, styczne, podniebienna).

    Wskazania: zęby przebarwione, zmiana kształtu, zmiana koloru, zamykanie diastem.

    Przeciwwskazania: parafunkcje, duże zniszczenie zębów, zęby po leczeniu kanałowym, duża aktywność próchnicy, brak świadomości.

    Licówka Tymczasowa: wytrawianie punktowe, bondowanie punktowe bez rozdmuchania.

    Diagnostyka:

    Opracowanie:

    Kontrola:

    Przygotowanie: licówki z ceramiki tlenkowej (tlenek glinu, tlenek cyrkonu): piaskowanie Al2O3 50-100 u 2-4 bary (0, 2-0, 4 MPa) z odległości 10 um przez 15 sekund ; piaskowanie Al2O3 zmodyfikowanym SiO2 30 u 2, 5-3 bary (0, 25-0, 3 MPa) z odległości 10 um przez 15 sekund ; nie płukać, aplikacja silanu 2-3x z ogrzewaniem suszarką do odparowania 60 sekund 100*, aplikacja systemu łączącego. Przygotowanie licówki z ceramiki krzemianowej (e.max, skaleniowa): piaskowanie Al2O3 30-50 u 2-4 bary (0, 2-0, 4 MPa) z odległości 10 um przez 15 sekund ; wytrawienie 10% kwasem fluorowodorowym HF 60 sekund, wypłukanie wodorowęglanem sodu (sitko do herbaty w gumowej misce, wytrawianie 30 sekund, myjka ultradźwiękowe 4 minuty (woda demineralizowana w kubeczku stojąca w zwykłej wodzie), aplikacja silanu 2-3x z ogrzewaniem suszarką do odparowania 60 sekund 100*, aplikacja systemu łączącego.

    Cementowanie:


    Korona Tymczasowa

    słowa klucze: korona tymczasowa

    Wprowadzenie: RelyX Temp Non-Eugenol zabezpiecza przed wystąpieniem efektu Godona czyli przesunięciem i wysunięciem zęba z zębodołu, Zabezpieczenia zęba po oszlifowaniu Korony tymczasowe Rola uzupełnienia tymczasowego Materiały do wykonania koron tymczasowych Sa to uzupełnienia protetyczne przewidziane do czasowego użytkowania w jamie ustnej Odgrywają bardzo ważną rolę w uzyskaniu powodzenia w końcowym etapie odbudowy protetycznej Zaopatrzenie czasowe powinno zatem sprostać również wymaganiom stawianym uzupełnieniom stałym.�Uzupełnienia tymczasowe, które mają szybko i skutecznie zabezpieczyć oszlifowane zęby muszą: być obojętne dla miazgi powinny dostatecznie dobrze chronić obnażoną zębinę zabezpieczenie przed przemieszczeniem się oszlifowanego zęba pozbawionego kontaktów okludalnych i stycznych zachowanie estetyki i poprawa wymowy w trudnych ze względu na estetykę, fonetykę i funkcje żucia sytuacjach, modyfikujące pośrednie uzupełnienie ma znaczenie diagnostyczne służyć do prognozowanej oceny planowanego�uzupełnienia ostatecznego Właściwe zabezpieczenie koron zębów żywych po szlifowaniu do chwili osadzenia koron lub mostów protetycznych ma istotne znaczenie dla uniknięcia powikłań ze strony miazgi Powikłania te, spowodowane są głównie infekcjami bakteryjnymi i ich toksynami, oraz czynnikami mechanicznymi, termicznymi i chemicznymi, a narażone są przede wszystkim: > osoby młode u których pozostała po oszlifowaniu zęba część zębiny z szerokimi kanalikami zębinowymi, nie stanowi wystarczającej ochrony dla miazgi > przypadki znacznie oszlifowanych zębów Szok Miazgi Po Opracowaniu: Hydrodynamicznym�Strumień powietrza z turbiny pociąga odontoblasty o 0,1- 0,4mm – zatracenie roli obronnej Termicznym�Ciepło przy preparacji wiertłem diamentowym pomimo chłodzenia wodnego Wibracyjnym Biologicznym�Otwarte kanaliki to łatwy dostęp do miazgi dla bakterii Usunięcie warstwy mazistej z powierzchni zęba Dezynfekcja wszystkich powierzchni zęba np. Tubulicid Red (przemywa, dezynfekuje ,impregnuje) Osuszenie zęba pośrednio Pędzlowanie powierzchni preparacji Tubulitec Liner�( 1-2 razy) - blokowanie otwartych kanalików zębinowych Założenie korony tymczasowej Podział Szablonowe II. Indywidualne I. Szablonowe: 1. Korony celuloidowe 2. Korony fabryczne z akrylu i poliwęglanu 3. Korony metalowe: aluminium, cyna Produkowane w postaci łusek, które docina się i kształtuje kleszczykami protetycznymi Niektóre z nich posiadają fabrycznie ukształtowaną pow. żującą i wypukłości boczne Osadza się po wygładzeniu na fleczer lub cement Plastyczność metalu – łatwe dostosowanie do warunków zwarciowych Korony szablonowe oparte są na wielkościach przeciętnych �i dostępne w pełnym asortymencie kształtu �i koloru posiadają szereg niedokładności w okolicy szyjki, powstałych w trakcie dostosowywania w związku z tym mogą niecałkowicie eliminować bodźce bólowe, lub mogą powodować uszkodzenia przyzębia � poliwęglowe z poliwęglanu wzmocnionego mikrowłóknami szklanymi podobnie jak korony metalowe, zachowują nadany w czasie dopasowywania kształt. odznaczają się niskim stopniem absorpcji wody doskonałym kształtem anatomicznym wyjątkową trwałością Indywid Korony akrylowe 2. Korony z szybkopolimeryzującego tworzywa akrylowego wykonane� 3. Korony z szybkopolimeryzującego tworzywa akrylowego z zastosowaniem fabrycznej licówki� 4. Korony indywidualne wykonane ze specjalnych materiałów na korony tymczasowe - podstawowe zalety: -łatwość i szybkość wykonania uzupełnień tymczasowych, -brak szkodliwości dla miazgi, przyzębia i błony śluzowej -odpowiednia estetyka. � W porównaniu z tradycyjnymi masami akrylowymi nie wydzielają szkodliwego monomeru, a temperatura wiązania wynosi nie więcej niż 40°C, podczas gdy temperatura wiązania szybkopolimerów może wynosić ponad 50°C. Indywidualne korony akrylowe, mogą być wykonane w ustach pacjenta, lub w toku procesu laboratoryjnego. � W pierwszym przypadku (przy użyciu materiałów standardowych) wpływ podwyższonej temperatury i wolnego monomeru tworzywa szybkopolimeryzującego działa toksycznie na przyzębie i odontoblasty. ��Proces laboratoryjny gwarantuje wykonanie optymalnych rozwiązań tymczasowych. Metoda pośrednia – opracowujemy ząb, pobieramy wycisk i zlecamy dalszą pracę technikowi Stosujemy ją w przypadku gdy korona tymczasowa będzie użytkowana przez dłuższy czas – większa dokładność i estetyka Metoda bezpośrednia – bezpośrednio w jamie ustnej pacjenta 1. Wykonanie wycisku przed opracowaniem zęba 2. Po oszlifowaniu zęba do jego odbicia nakłada się ciasto akrylowe, wprowadza do j.ustnej i mocno dociska 3. Wyjęcie kiedy akryl jest jeszcze plastyczny, ale już się nie odkształca – zapobieganie 7% skurczowi polimeryzacyjny akrylu 4. Dalsza polimeryzacja np. pod ciepłą wodą 5. Szlifowanie korony, polerowanie i osadzenie na zębie za pomocą fleczeru lub cementu W przypadku osób młodych i w przypadkach znacznie oszlifowanych zębów należy pamiętać, że wydziela się duża ilość wolnego monomeru, co może podrażniać miazgę zęba. Stosujemy wówczas metodę polegającą na pobraniu wycisku przed oszlifowaniem zęba i po oszlifowaniu. Model z wycisku 1 jako tłoczna, wycisk drugi jako przeciwtłoczna i wykonanie korony. system c&b Dwuskładnikowy materiał na bazie wielofunkcyjnych estrów metakrylowych, przeznaczony do wykonywania czasowych koron i mostów. � Zalety: Duża wytrzymałość na zginanie. Wyważona elastyczność. Mały skurcz podczas polimeryzacji. W pełni akceptowalna estetyka. Idealnie dobrany czas pracy z materiałem. Ogromnie wygodny sposób dozowania materiału: Układ podwójnych strzykawek, zastosowany w materiale Systemp.c&b, zapewnia automatyczne mieszanie składników, w zalecanym przez producenta stosunku Protemp 3 Garant�Kompozyt do wykonywania tymczasowych koron i mostów, do automatycznego mieszania w podajniku Garant Po przemyciu zeba preparatem np.. Tubulicid Red (dezynfekcja) i Tubulitec Liner (pędzlowanie) Koronę wypełnić samopolimerem Nałożyć na ząb Zdjąć w momencie twardnienia i włożyć do wody na kilka minut Koronę wypełnić cementem prowizorycznym Wprowadzić koronę i utrzymać do czasu związania materiału Usunąć nadmiar materiału zanim zwiąże Dopasować koronę w zgryzie fe


    Komputerowe Planowanie Uśmiechu

    słowa klucze: dsd, digital smile design, komputerowe planowanie uśmiechu

    Wprowadzenie: piękno i estetyka są subiektywne. Analize estetyki przeprowadza się za pomocą zdjęć, emocji za pomocą filmów, funkcji za pomocą artykulatora, biologii za pomocą koron tymczasowych. Komputerowe planowanie uśmiechu przeciwdziała sytuacji podobnej do tej gdy sprzedawca próbuje za pomocą rąk opisać samochód dla kupującego. Ekspozycja siekaczy 1978 r. Vig, Brundo kinetics of anterior tooth display Usta zamk, otw - ekspozycja zębów, uśmiech - linia uśmiechu lip line = linia zębów = kontakty (nie zawsze). Visagism kształt zębów dobrany do kształtu twarzy. Najlepszym dentysta jest rodzic Prezentacja mockupu powinna odbywać się za pomocą zdjęć a nie lustra ze względu na nieprawidłowy kolor, strukturę, zlane punkty styczne. Waxup zwykły , addycyjny bez cięcia zeba i modelu przy rotacjach lub stloczeniach. Zlecajac technikowi wykonanie waxupu należy zapytać lub określić ceramikę, kolor kikuta w celu wybrania wiertła do preparacji.


    Złota Proporcja

    słowa klucze: złota proporcja

    Wprowadzenie: c+b/a=a/b=fi=1,6 ślimak, galaktyka, ciąg Fibonacciego, złota linijka (Hayer Werken), proporcjonometr Chu (Hu Friedy). 77%-86%.

    3 2 1 1 2 3
    10% 15% 50% 50% 15% 10%


    Estetyka Biało Czerwona

    słowa klucze: estetyka biało czerwona

    Wprowadzenie: estetyka czerwona dotyczy higieny jamy ustnej, zabiegów chirurgicznych, dokładności wykonania, natomiast estetyka biała dotyczy zastosowanych materiałów, preparacji oraz wykorzystanej ceramiki.


    Dobór Koloru

    słowa klucze: dobór koloru

    Wprowadzenie: czarne tło,


    Zaburzenia Czynnościowe

    zburzenia czynnościowe, stres, bruksizm, starcie, zgrzytanie, zaciskanie, stukanie

    Wprowadzenie: zaburzenia czynnościowe opisał po raz pierwszy Costen w 1934 r. Przyczynami powstawania zaburzeń czynnościowych jest morfologia, podatność tkanek (predyspozycja), patofizjologia, zaburzenia psychosocjalne. Najczęściej na zaburzenia czynnościowe cierpią pacjenci ambitni, wrażliwi, introwertyczni, dążący do perfekcji, poddane stresowi oraz o usposobieniu neurotycznym. Ból w stawie jest wywołany jedynie przez część tylnią (strefę dwublaszkową), która jest unerwiona. Rozciągnięte więzadła torebki stawowej nigdy nie ulegają skróceniu. Czynnikami wpływającymi na wielkość sił żucia są: okluzja, topografia struktur wewnątrzstawowych, parafunkcje, stan psychiczny (depresja, lęk, strach), urazy i schorzenia w obrębie głowy, ogólny stan zdrowia (choroby reumatoidalne, stwardnienie rozsiane, choroby autoimmunologiczne). W ciągu pierwszego roku od rozpoczęcia leczenia należy ograniczyć parafunkcje, zabezpieczyć zęby szyną, nauczyć pacjenta sposobów radzenia sobie ze stresem, stosować żele, toksynę botulinową, terapię manualną. Szyny okluzyjne łagodzą dolegliwości bólowe poprzez odciążenie stawu skroniowo-żuchwowego, przerwanie patologicznych nawyków okluzyjnych (zaciskanie, stukanie, zgrzytanie, obgryzanie paznokci), zmieniają rozkład sił okluzyjnych, redukują powierzchnie kontaktów zębów przeciwstawnych (mniej impulsów), chronią zęby przed uszkodzeniami, powodują centralizację głów żuchwy w dole stawowym, obniżają napięcie mięśni żwaczy, eliminują przeszkody okluzyjne, uniemożliwiają przyjmowanie przez żuchwę pozycji pozacentralnych podczas parafunkcji, poprawiają koordynację ruchów żuchwy, przypominają o dyskluzji, stanowią następową metodę leczenia po rozległych rekonstrukcjach protetycznych. Uraz powoduje duże zaburzenia w stawie w krótkim okresie czasu (uraz twarzy), natomiast zaciskanie, stukanie, zgrzytanie, powoduje małe zaburzenia ale przez długi okres czasu. Bruksizm jest jednostką chorobową, w której zęby szczęki i żuchwy kontaktują się ze sobą 11,4 min - 38,7 min / 8 godzin w nocy z 60%-65% siły uzyskiwanej w ciągu dnia, natomiast również w ciągu dnia siła żucia może wynosić nawet 1000 N. Prawidłowo zęby szczęki i żuchwy powinny kontaktować się ze sobą 5,4 min / 8 godzin w ciągu nocy, a siła żucia zębów przednich powinna wynosić 200 N, natomiast zębów bocznych 350 N. W przypadku przewlekłych dolegliwości bólowych należy sprawdzić czy jest to migrena czy napięciowy ból głowy. Bruksizm powoduje pierwotnie skrócenie mięśni zwiększając siłę żucia i prowadząc do starcia zębów, co wtórnie jest powodem obniżenia wysokości zwarcia i jeszcze większego działania sił okluzyjnych na narząd żucia przyspieszając postępujące starcie zębów. Objaw Costena występuje gdy głowy stawowe przemieszczają się do tyłu, opierają się o przednią ścianę otworu słuchowego zewnętrznego i naciskają na włókna nerwowe. Głośny trzask jest oznaką małego zniszczenia tylnej granicy krążka stawowego, natomiast cichy trzask jest oznaką dużego zniszczenia jego powierzchni.

    Leczenie: zaburzeń czynnościowych jest dwuetapowe i składa się z okresu diagnostycznego oraz okresu stabilizującego. W pierwszym etapie przeprowadza się farmakoterapię, fizjoterapię, fizykoterapię, szynoterapię (ciepłolecznictwo, krioterapia, elektroterapia, masaże, kinezyterapia, laseroterapia, toksyna botulinowa). Pacjent powinien być poinformowany, że farmakoterapia i szynoterapia mogą nie przynieść oczekiwanej poprawy. Sama szynoterapia jednak najczęściej nie przynosi poprawy i konieczne jest równoczesne korzystanie z innych metod leczenia. Po oddaniu szyny wykonuje się zabiegi w celu zmiany napięcia mięśniowego, a gdy po jakimś czasie pojawią się nowe kontakty na szynie, trzeba je wyeliminować. Toksyna botulinowa typu A stosowana jest w iniekcjach domięśniowych w przypadku nadmiernego napięcia mięśni, najczęściej żwaczy oraz skroniowych (Azzalure Botox). Toksyna powoduje zmniejszenie siły żucia 10x-20x w ciągu 7-10 dni. Mechanizm działania toksyny botulinowej polega na zablokowaniu przewodnictwa do mięśni w synapsach poprzez wiązanie SNAP25 (impuls-> wzrost Ca2+ -> wzrost ACTH + SNAP25 (wiązany botuliną). Działanie toksyny botulinowej utrzymuje się przez 3-4 miesiące. Iniekcje dostawowe kwasu hialuronowego (smarowanie), leków i sterydów (depemedrol, diprophas), osocza bogatopłytkowego (gojenie więzadeł, tkanki łącznej). Leki miorelaksacyjne Sirdaud Mr (++) działa rozkurczowo, uspokajająco ; Diazepam (+) działa uspokajająco, przeciwlękowo, ułatwia zasypianie ; Myolastan (-) ; Miopam (-). Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe Dicloberl Retard (++) ; Ketonal ; Ibuprofen. Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka. Żele Naproxen (najwyższe stężenie), Fastum, Reparil, Ketonal, Voltaren, Traumon. Mogą być stosowane przez wcieranie w okolice mięśni i stawów oraz nagrzewanie suszarką. Ziołowe leki uspokajające Relana Forte (++), Persen, Melisal. Fizjoterapia wymaga systematycznego wykonywania wszystkich zaleconych zabiegów w danej serii. Kinezyterapia jest szeregiem zabiegów wykonywanych przez samego pacjenta. Fizykoterapia przeciwwskazania: zmiany skórne, ostre procesy zapalne, infekcje ogólne, rozrusznik serca, pompa insulinowa, zakrzepowe zapalenie żył, metale w tkankach poddawanych zabiegowi (implant), utrudniony kontakt, uraz głowy. Zabiegi manualne masaż, rozgrzewanie suszarką, głaskanie, rozcieranie, oklepywanie, ruchy wibrujące, szczypanie. Fizjoprofilaktyka. Laser 6-48J 200mV 6-10 zabiegów co drugi dzień. Podczas laseroterapii żuchwa powinna być cały czas odwiedziona. Ćwiczenia mięśni powinno się wykonywać po ustąpieniu strego stanu zapalnego: wysunięcie żuchwy do pozycji tet-a-tet, otwarcie ust, zamknięcie do pozycji tet-a-tet, cofnięcie ; opuszczanie żuchwy z językiem na podniebieniu ; ćwiczenia oporowe wysuwania i otwierania ust przy podwichnięciu. 10 powtórzeń na stronę po 2 razy, 2-3x dziennie. Ćwiczenia powinny być wykonywane w zwolnionym tempie przed lustrem w celu kontroli poprawności. Ultradźwięki 800 kHz, tryb impulsów, współczynnik wypełnienia 60%, moc 0,6 W/cm2, czas 6 min, 9 zabiegów co drugi dzień. Żele można wprowadzać ultradźwiękami. Wskazania: urazy, zmiększanie blizn, przewlekła choroba reumatyczna, zapalenie tkanek miękkich, złamania, likwidacja punktów spustowych w mięśniach. Naświetlanie lampą Sollux z odległości 20cm, filtry czerwone (stany zapalne), niebieskie (neuralgia nerwu trójdzielnego), białe (choroby zębów i zatok). Jonoforeza wtłaczanie leków prądem (Traumon, Aescin, Naproxen) - leki muszą ulegać dysocjacji pod wpływem prądu. Magnetoledoterapia ma działanie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, immunostymulacyjne, pobudzające regenerację w układzie mięśniowym i kostnym. Plastrowanie dynamiczne kinesiology taping działanie 24h na dobę, trwałość 4-5 dni, rozciągliwość 120-140. Psychoterapia: werbalizacja problemów, rozmowa z bliską osobą (nie najbliższą), regularny wysiłek fizyczny (basen jest odpoczynkiem fizycznym, ale często nie psychicznym), wzbudzanie zaufania, treningi relaksacyjne, zmniejszenie ilości obowiązków, akceptacja własnej osoby, wykonywanie czynności sprawiających przyjemność, edukacja postaw asertywnych. Nie jesteśmy w stanie zmieni�� stresorów (praca, rodzina), ale możemy zmienić naszą reakcję na stresor.

    Skala Stresu Holmesa-Rahe:

    Zmiany warunków pracy lub najbliższego otoczenia 20 32. Zmiana mieszkania 20 33. Zmiana szkoły 20 34. Zmiana w spędzaniu wolnego czasu 19 35. Zmiany w praktykach religijnych 19 36. Zmiany w nawykach życia towarzyskiego 18 37. Hir> Zmiany warunków pracy lub najbliższego otoczenia 20 32. Zmiana mieszkania 20 33. Zmiana szkoły 20 34. Zmiana w spędzaniu wolnego czasu 19 35. Zmiany w praktykach religijnych 19 36. Zmiany w nawykach życia towarzyskiego 18 37. Hipoteka lub zaciąganie długu poniżej 10.000 dolarów 17 38. Zmiana nawyków snu 16 39. Zmiana częstości spotkań rodzinnych 15 40. Zmiana nawyków żywieniowych 15 41. Urlop 13 42. Święta Bożego Narodzenia 12 43. Małe naruszenie przepisów prawnych 11 37
    Zdarzenie Punkty
    śmierć współmałżonka 100
    rozwód 73
    separacja małżeńska 65
    pobyt w więzieniu 63
    śmierć współmałżonka 100
    rozwód 73
    separacja małżeńska 65
    pobyt w więzieniu 63
    Śmierć bliskiego członka rodziny 63
    zranienie ciała lub choroba 53
    zawarcie małżeństwa 50
    zwolnienie z pracy 47
    pogodzenie się ze skłóconym małżonkiem 45
    przejście na rentę lub emeryturę 45
    choroba w rodzinie 44
    ciąża 40
    kłopoty w pożyciu seksualnym 39
    powiększenie rodziny 39
    rozpoczynanie nowej pracy zawodowej 39
    zmiany w dochodach finansowych 38
    Śmierć bliskiego przyjaciela 37
    zmiana zawodu 36
    wzrost konfliktów małżeńskich 35
    hipoteka ponad 10.000 dolarów 31
    wiadomość o konieczności zwrotu większego długu lub pożyczki 30
    zmiana stopnia odpowiedzialności w życiu zawodowym 29
    opuszczenie przez dzieci domu rodzinnego 29
    kłótnie i starcia z krewnymi współmałżonka 29
    wzmożenie wysiłku dla wykonania jakiegoś zadania 28
    początek lub zakończenie pracy zawodowej współmałżonka 26
    rozpoczęcie lub zakończenie nauki szkolnej 26
    zmiany standardu, poziomu życia 25
    zmiany osobistych nawyków i przyzwyczajeń 24
    starcia z szefem 23
    wzmożenie wysiłku dla wykonania jakiegoś zadania 28
    początek lub zakończenie pracy zawodowej współmałżonka 26
    rozpoczęcie lub zakończenie nauki szkolnej 26
    zmiany standardu, poziomu życia 25
    zmiany osobistych nawyków i przyzwyczajeń 24
    starcia z szefem 23

    Podział Szyn: odruchowe eliminujące parafunkcje ; repozycyjne przemieszczające krążek stawowy do położenia fizjologicznego ; długoczasowe ; stabilizujące efekty leczenia. Tymczasowe, początkowe sąstosowane w początkowym wyków snu 16 39. Zmiana częstości spotkań rodzinnych 15 40. Zmiana nawyków żywieniowych 15 41. Urlop 13 42. Święta Bożego Narodzenia 12 43. Małe naruszenie przepisów prawnych 11 37

    Podział Szyn: odruchowe eliminujące parafunkcje ; repozycyjne przemieszczające krążek stawowy do położenia fizjologicznego ; długoczasowe ; stabilizujące efekty leczenia. Tymczasowe, początkowe sąstosowane w początkowym etapie leczenia mogą być standardowe, produkowane fabrycznie (Equalizer), tłoczone (Erkopress). Ich celem jest rozklinowanie zębów, rozciągnięcie mięśni. Powinny być jednak wykonywane z twardych materiałów, aby wyeliminować chęć częstszego nagryzania jak w przypadku szyn wykonanych z miękkich materiałów. Szyny tymczasowe powinny być stosowane 1-2 tygodnie. Wykonywane są w pozycji nawykowej. Terapeutyczne, przyczynowe mogą być wyrównujące, relaksacyjne, stabilizujące (Michigan) ; pozycjonuj��ce, repozycjonujące, protruzyjne; odciążające, dekompresyjne. Powinny być wykonywane na cały łuk zębowy, także trzecie zęby trzonowe, szczególnie przy zablokowaniu krążka stawowego, na którym ma być kontakt po stronie zablokowanego krążka, natomiast na pozostałych zębach powinna być dyskluzja. Jeżeli podczas użytkowania szyny pacjent zgłosi pojawienie się trzasku i występowanie trzasków od tej pory, oznacza to odblokowanie krążka stawowego i należy wówczas spiłować nakład z ostatniego zęba i wykonać szynę relaksacyjną. Pod koniec leczenia techni w staw artykulatora wprowadza folię cynową. Leczenie szynami terapeutycznymi powinno trwać 2-3 miesiące. W szynach repozycyjnych zęby mają wskoczyć jak klucz do zamka w pełne odbicia guzków. Utrwalające efekty leczenia powinny posiadać więcej punktów kontaktów oraz swobodę w centrum.

    Szyna Relaksacyjna: (szyna Michigan) powinna zapewniać stabilność okluzyjną czyli równoczesny kontakt bez poślizgu, brak prowarzenia zębów przednich, powinna obejmować wszystkie zęby danego łuku zębowego, odtwarzać prowadzenie kłowe (podparcie na policzkowej powierzchni dolnego kła), zapewniać swobodę w centrum 1mm we wszystkich kierunkach z zachowaniem kontaktu wszystkich zębów. W przypadku obecności wszystkich zębów nie ma znaczenia czy szynę wykona się w szczęce czy w żuchwie. W przypadku braków zębów w jednym łuku, w nim wykonuje się szynę aby zabezpieczyć przez przemieszczaniem poziomym i pionowym zębów. W przypadku braków zębów w obu łukach, szynę wykonuje się w łuku, w którym braki są mniejsze, natomiast w łuku przeciwstawnym wykonuje się protezę. W przypadku większych braków skrzydłowych wykonuje się protezy.W szynie relaksacyjnej powinny kontaktować guzki funkcjonalne czyli podniebienne górne i policzkowe dolne. Minimalny wymiar pionowy szyny relaksacyjnej to 2 mm, jednak może ona być wyższa w zgryzie głębokim i niższa w zgryzie otwartym. Wykonanie:

  • wycisk alginatowy z wydłużoną łyżką aby masa nie spływała do gardła i aby precyzyjnie odbiła się dystalna powierzchnia ostatnich zębów,
  • rejestracja łukiem twarzowym położenia szczęki względem stawów skroniowo-żuchwowych,
  • rejestracja zwarcia (płytka alminaxu rozgrzana jedynie wzdłuż wyrostka zębodołowego, część środkowa pozostaje sztywna),
  • wycięcie przedniej powierzchni rejestratu oraz połowy powierzchni żujących w celu kontroli prawidłowości rejestracji,
  • zablokowanie podcieni od strony podniebienia (odciążenie przyzębia brzeżnego),
  • wykonanie szyny w laboratorium z prowadzeniem kłowym,
  • sprawdzenie kalką 8 um kontaktów każdej pary zębów.
  • Zalecenia: w szynie nie należy jeść, nie można równieć pić gorących napojów, powinna ona być użytkowana 21 godzin na dobę. Ważna jest prawidłowa higiena jamy ustnej aby niskie pH nie doprowadziło do odwapnienia powierzni zębów pod szyną. Stopniowo zmianie będą ulegać kontakty okluzyjne spowodowane relaksacją mięśni, pojawią się dodatkowe kontakty zwarciowe, które należy wyeliminować, dlatego wizyty kontrolne należy przeprowadzić po 7 dniach, 3-4 tygodniach, a następnie co 5 tygodni. Podczas wizyty kontrolnej ocenia się objawy, symmetrię, zakres ruchów, kontakty zwarciowe. Szyna relaksacyjna może także być wykorzystywana doraźnie na noc lub w sytuacjach stresowych, gdy pojawia się ból.

    Szyna Repozycyjna: Jeżeli występują trzaski należy wykonać test protruzyjny, jeżeli jest on dodatni, czyli trzask zanika po wysunięciu żuchwy, należy wykonać szynę repozycyjną w najmniejszym wysunięciu powodującym zanik trzasku, natomiast jeżeli test jest ujemny i trzaski występują nadal, należy wykonać szynę repozycyjną w podniesieniu zwarcia.

    leczenie szyną trwa rok.

    Zalecenia Ogólne: powolne żucie małych kęsów pokarmowych, wyłącznie miękka dieta, brak gumy do żucia, utrzymywanie prawidłowej postawy ciała, ograniczenie ruchomości żuchwy (szczególnie przy trzaskach), częste wymawianie litery N w ciągu dnia (dyskluzja), zabronione prowokowanie objawów akustycznych, eliminacja parafunkcji (obgryzanie paznokci), edukacja radzenia sobie ze stresem.


    Protezy

    Wprowadzenie:

    Protezy Ruchome

    protezy, protezy ruchome

    Wprowadzenie: pomimo prawidłowego wykonania protez częściowych lub całkowitych istnieją czynniki sprzyjające niepowodzeniu leczenia prowadzącego do braku adaptacji i/lub akceptacji pacjenta do wykonanych protez. Na adaptację wpływają poziom zaufania pacjenta do lekarza, sytuacja społeczno-ekonomiczna, aktualne wydarzenia życiowe (śmierć lub choroba bliskiej osoby, utrata pracy), wykształcenie, stan psychiczny pacjenta, presja środowiska (rodzina, znajomi, ich doświadczenia), wiek i płeć (utrata zębów jako oznaka starości, zwiększona podatność na depresję, niska samoocena), świadomość pacjenta (wcześniejsze leczenie protetyczne), postawa paternalistyczna lekarza. Na akceptację protez nie wpływają natomiast poziom zaufania pacjenta do lekarza, presja środowiska, świadomość pacjenta, płeć.

    Wykonanie:

  • wyciski anatomiczne alginatowe w celu wykonania łyżek indywidualnych,
  • wyciski silikonowe na łyżkach indywidualnych,
  • ustalenie położenia siekaczy i podparcia warg i policzków (ostro zaznaczone kąty)
  • ustalenie wysokości zwarcia na dolnym wzorniku
  • wtopienie płytki na podniebienie do wzornika wypełnianego silikonem i posmarowanie kredką
  • wtopienie śruby z gwintem do dolnej protezy
  • ścięcie o 2 mm dolnego wzornika
  • wykonywanie przez pacjenta przez 3 minuty ruchów do przodu i tyłu, w prawo i z powrotem, do przodu i tyłu, w lewo i z powrotem.
  • ostrze łuku gotyckiego pokrywamy plastikową płytką z rowkiem na rylec, jeśli pacjent jednoznacznie w ten otwór gryzie to dobrze. przestrzeń pomiędzy wzornikami blokuje się gipsem do artykulatora.

  • Protezy Stałe

    protezy stałe, korony, mosty, szlifowanie, preparacja

    Wprowadzenie: kształtowanie dziąsła w miejscu przęsła poprawiające estetykę przed wykonaniem ostatecznego mostu może być wykonane za pomocą noża elektrochirurgicznego (kauter) lub mostem tymczasowym uciskającym dziąsło.

    Stopnie: szlifowanie twardych tkanek zęba może się odbywać bez wykonania stopnia lub ze stopniem. Preparacja wykonaniem stopnia (szlifowanie ze schodkiem) jest konieczne dla systemów CAD/CAM, umożliwia uzyskanie fizjologicznego konturu korony, pozwala na jednoznaczną ocenę relacji pomiędzy koroną a opracowanym zębem. Opracowany kikut zęba powinien mieć kształt stożka, jednak przy zachowaniu retencyjnego kształtu. Najbardziej optymalne jest wytworzenie przedsionkowo stopnia typu chamfer i stopnia typu shoulder podniebiennie lub językowo. Preparacja bez wykonania stopnia (szlifowanie bez schodka) powoduje konieczność pozostawienia okolicy przydziąsłowej nie pokrytej porcelaną na całym obwodzie (rant metalowy), oczywiście zakładając, że celem jest uzyskanie prawidłowego profilu wyłaniania korony o kącie powierzchniowym maksymalnie 15*, w przeciwnym wypadku w okolicy przydziąsłowej porcelana pokrywająca metal jest gruba i stanowi nawis uniemożliwiający utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej. Szlifowanie bez stopnia jest dopuszczalne w przypadku zębów trójkątnych, gdzie odległość mezjalno-dystalna brzegu siecznego jest większa niż odległość mezjalno-dystalna szyjki, ponieważ wytworzenie stopnia wiązałoby się z takim przypadku ze zbyt dużą utratą twardych tkanek zęba.

    Preparacja: odtworzenie docelowego kształtu zęba (mockup, kompozyt), zaznaczenie głębokości preparacji wiertłem dystanującym i ołówiem, szlifowanie dodziąsłowe (powierzchnia żująca z zachowaniem kształtu, powierzchnie styczne, powierzchnia przedsionkowa, powierzchnia podniebienna lub językowa), pobranie I warstwy wycisku masą heavy body, założenie pierwszej cienkiej nici retrakcyjnej (retrakcja pionowa)(#000 lub #00), szlifowanie poddziąsłowe (0,5 - 1,0 mm), kontrola szlifowania z indeksem (równoległość, położenie, wysokość w okluzji i artykulacji), wygładzenie (żółte wiertło, finir, gumka białą i różowa, soflex), wykonanie korony tymczasowej, wykończenie korony tymczasowej (flow, soflex, bond), rozszczelnienie wewnętrzne oprócz stopnia, założenie drugiej grubej nici retrakcyjnej (retrakcja pozioma) (#0 lub #1), założenie watki z H2O2 w żelu (Peroxygel) i dociśnięcie koroną tymczasową na 3-5 min (Traxodent), opracowanie I warstwy wycisku (podcienie, przegrody, linia pośrodkowa), usunięcie korony tymczasowej i drugiej nici, pobranie II warstwy wycisku masą light body, przeciwzgryz, rejestracja zwarcia, łuk twarzowy, zdjęcia, nałożenie preparatu ochraniającego zębinę, jeśli ząb jest żywy (Calxyl, Soothe, Tubulit), osadzenie korony tymczasowej na cemencie tymczasowym /RelyX Temp, fleczer/, sprawdzenie kontaktów w zwarciu centrycznym i ekscentrycznym korony tymczasowej, wskazania, wysłanie do laboratorium: zwarcie (prowadzenie sieczne, prowadzenie kłowe), transfer 3D lub stolik, wycisk anatomiczny przyciwzgryzu, wycisk silikonowy szlifowania, zdjęcia, oczekiwania pacjenta.

    Kontrola podbudowy: sprawdzenie na modelu i w jamie ustnej przylegania, jednoznacznego toru wprowadzenia, braku rotacji, szczelności, miejsca w zwarciu i artykulacji. Sprawdzenie szczelności lub obecności podcienia uniemożliwiającego wprowadzenie podbudowy do stopnia można wykonać za pomocą masy typu light body lub kalki w sprayu wprowadzonej do wnętrza.

    Kontrola korony szczelność podbudowy i przyleganie do stopnia zostały sprawdzone na poprzedniej wizycie, dlatego można ten etap pominąć. sprawdzenie punktów stycznych (występuje kontakt umożliwiający przeskoczenie nici dentystycznej, ale nie powodujący uczucia rozpychania sąsiadujących zębów).

    Osadzenie korony w przypadku obecności większej ilości szkliwa zalecane jest cementowanie kompozytem (Jenerix), w przypadku obecności większej ilości zębiny zalecane jest cementowanie glassjonomerem (Fuji). Przestrzenie styczne należy oczyścić nitką superfloss.


    Korony Tymczasowe

    korony, korony tymczasowe, structur, protemp, dentalon

    Wprowadzenie: korony tymczasowe są uzupełnieniami o charakterze przejściowym mającym na celu ochronę oszlifowanego zęba przed szkodliwymi czynnikami środowiska, nadwrażliwością, utrzymują napięcie łuku zębowego, przeciwdziałają wysuwaniu zębów przeciwstawnych (efekt Godona).


    Wkład Koronowo-Korzeniowy

    słowa klucze: wkład koronowo-korzeniowy, wkk, sztyft

    Wprowadzenie: Jeżeli wkład koronowo-korzeniowy nie może zostać wymieniony na wkład z włókna szklanego lub tlenku cyrkonu, można go wypiaskować i pokryć białym opakerem lub zlecić technikowi wykonanie podbudowy z tlenku cyrkonu.

    Podział: ze względu na materiał: z włókna szklanego, z metalu, z tlenku cyrkonu ; ze względu na kształt: standardowy, indywidualny ; ze względu na technikę wykonania: skaner wewnątrzustny, metoda bezpośrednia (Pattern Resin), pośrednia (wycisk dwuwarstwowy jednoczasowy). Wkład koronowo-korzeniowy wykonany indywidualnie jest lepszy ponieważ zapewnia lepszą szczelność na całej długości kanału oraz obecność minimalnej ilości cementu oznaczającej większą siłę połączenia.

    Wskazania: w przypadku zniszczenia powyżej 50% powierzchni zęba zalecana jest odbudowa za pomocą wkładu włókna szklanego, w przypadku zniszczenia powyżej 75% powierzchni zęba zalecana jest odbudowa za pomocą wkładu koronowo-korzeniowego z metalu lub tlenku cyrkonu.

    są to stałe uzupełnienia protetyczne, trwale umocowane na zębach własnych pacjenta, najczęściej za pomocą cementów stosuje się najczęściej jako wzmocnienie zniszczonej korony klinicznej przewidzianej jako podbudowa pod koronę protetyczną-rzadko jako uzupełnienie samodzielne odbudowujące znacznie zniszczoną koronę zęba. wykonuje się na zęby jedno- i wielokorzeniowe, prawidłowo przeleczone kanałowo, w których brak jest patologicznych zmian przywierzchołkowych i struktura twardych tkanek korony klinicznej została całkowicie lub prawie całkowicie zniszczona, ewentualnie znajdują się w niej liczne wypełnienia osłabiające wytrzymałość, co nie gwarantuje pewnego utrzymania dla korony protetycznej. Do zębów jednokorzeniowych stosuje się wkłady jednoczęściowe, a do zębów wielokorzeniowych ze względu na rozbieżny przebieg kanałów-wykonuje się wkłady składane, najczęściej z dwu elementów łączonych w części koronowej. Podział ze względu na zasięg: koronowe, korzeniowe, koronowo-korzeniowe, ze względu na rodzaj: lane/odlewane, standardowe/fabryczne, ze względu na metodę wykonania: pośrednie, bezpośrednie, Wskazania odbudowa zniszczonej korony, odbudowa powierzchni stycznej, element zakotwiczający most, podbudowa dla korony, podniesienie wysokości zwarcia, Zęby żywe umieszczone nieprawidłowo w łuku w przypadku istniejących przeciwwskazań do zabiegu ortodontycznego. W tym przypadku konieczna jest dewitalizacja miazgi i częściowe albo całkowite ścięcie części korony filaru. Przeciwwskazania duża skłonność do próchnicy, korzenie złamane, gdy linia złamania przebiega wzdłuż korzenia zbyt cienkie ściany, młody wiek pacjenta, korzenie zbyt krótkie z natury lub skrócone w wyniku resekcji korzenie objęte zaawansowanym procesem chorobowym tkanek przyzębia kiedy nie ma możliwości uzyskania proporcjonalnej długości części korzeniowej w stosunku do kikuta korony Wykonanie Według Bruhna, szczegółowe dane dla siekaczy, kłów i przedtrzonowców wynoszą: Górne siekacze środkowe:1,5 mm Górne siekacze boczne:1,3 mm Górne i dolne kły:1,5-1,8 mm Górne i dolne przedtrzonowce:1,3 mm Korzeń, na który projektuje się wkład, musi mieć wypełniony wierzchołek materiałem aktualnie używanym w endodoncji do wypełniania kanałów korzeniowych oraz mieć odpowiednią długość, dobre umocowanie w zębodole i niezniszczoną powierzchnię nośną (powierzchnia, na której opiera się część koronowa wkładu). Długość części korzeniowej powinna być co najmniej równa długości przyszłej korony, nigdy mniejsza, gdyż wówczas korona stanowiłaby dłuższe ramię dźwigni, czego wynikiem mogłoby być wypadanie wkładu lub pękanie korzenia. Najkorzystniejszy stosunek części korzeniowej wkładu do koronowej jest 3:1 lub 2:1. Jednak co najmniej 2-3-milimetrowa warstwa materiału wypełniającego powinna zostać w kanale korzeniowym w celu izolowania wkładu od tkanek okołowierzchołkowych Wkłady do zębów wielokorzeniowych mają dwa ćwieki. Wtedy, jeśli nie oba, to jeden z nich powinien odpowiadać podanemu wyżej warunkowi. Ćwiek powinien mieć kształt owalny, w celu uniknięcia obrotu w kanale. Zgodnie z budową anatomiczną kanału ćwiek w odcinkach przyszczytowych cienieje: jest stożkiem o ścianach lekko zbieżnych. Całkowite ścięcie korony stosuje się także w przypadkach zębów nieprawidłowo ustawionych w łuku zębowym. W przypadku konieczności odbudowy zębów pozbawionych całkowicie zrębu koronowego, należy przygotować powierzchnię nośną zęba przez nadanie jej kształtu daszka zeszlifowując ją od strony wargowej nieco poddziąsłowo (ze względów estetycznych), a od strony podniebiennej dodziąsłowo lub naddziąsłowo. Załamanie powierzchni nośnej powinno przypadać na środku ujścia kanału korzeniowego zęba. W zębach górnych przednich i bocznych ze względów estetycznych powierzchnię przedsionkową zrębu korzenia opracowuje się skośnie w kierunku dziąsła, powierzchnie podniebienne zaś prostopadle do osi długiej zęba. W zębach górnych trzonowych i wszystkich dolnych powierzchnia nośna jest prostopadła do osi długiej zęba na całym obszarze W zębach przednich jest wskazane, a w przedtrzonowych i trzonowych wręcz zalecane zachowanie zdrowej części korony klinicznej (opracowanej ze stopniem), co zwiększa retencję wkładu, poprawia proporcję części koronowej do części korzeniowej oraz zmniejsza niebezpieczeństwo rozłamania się korzenia zęba. Prawidłowo opracowany kanał korzeniowy powinien zapewniać wystarczającą retencję dla wkładu i umocowanego na nim uzupełnienia. Następnie opracowuje się kanał korzenia. W celu zwiększenia powierzchni przylegania i lepszego rozłożenia sił przenoszonych przez wkład na korzeń, korzystne jest w przypadkach, gdy budowa anatomiczna na to pozwala, opracowanie kanału w kształcie teleskopu. Kształt części korzeniowej wkładu powinien być tak uformowany, aby w czasie aktu żucia nie dochodziło do rozklinowania korzenia i rotacyjnych ruchów wkładu. W tym celu-po odpowiednim poszerzeniu i pogłębieniu kanału-nadaje mu się kształt o przekroju owalnym, co zapobiega ruchom obrotowym wkładu. Aby jednak wkład taki nie działał na zasadzie klina, preparując ściany boczne kanału, należy wykonać odpowiednie stopnie odbierające pionowe siły okluzyjne Siły te są także odbierane przez powierzchnię nośną zęba, a w przypadku istnienia zrębu koronowego również przez część koronową. Metoda Bezpośrednia Są dwa sposoby: Pierwszy polega na przestrzyknięciu kanału korzenia wodą lub parafiną w celu izolacji, wprowadzeniu do niego uplastycznionego wosku odlewowego (granatowy lub zielony), dociśnięciu go upychadłem przewodowym, aby wypełnił dokładnie głębsze jego części, a następnie uzupełnieniu go bryłą uplastycznionego wosku, którego część powinna wniknąć do kanału, a z pozostałej lekarz wstępnie kształtuje część koronową wkładu. Na tym etapie część koronowa powinna być formowana z nadmiarem materiału. Kiedy wosk jest jeszcze plastyczny poleca się pacjentowi zewrzeć zęby w okluzji centralnej w celu ustalenia położenia wkładu w stosunku do zębów przeciwstawnych. W zależności od grubości przyszłej korony wolna przestrzeń powinna wynosić od 0,6 do 1,5 mm (metalowa korona-0,6 mm, złożona lub porcelanowa-1,3 mm). Następnie modeluje się część koronową wkładu, która powinna mieć kształt danego zęba opracowanego pod koronę, tzn. pomniejszony kształt anatomiczny. Należy zwrócić uwagę na zachowanie odpowiedniej szerokości stopnia (schodka), jaki powstaje między obrzeżem powierzchni nośnej korzenia a obwodem części koronowej wkładu. Szerokość zależy od rodzaju przyszłej korony. Końcową czynnością jest wprowadzenie do kanału korzeniowego, poprzez wymodelowaną część koronową wkładu, rozgrzanego kawałka drutu. Robi się to w celu dokładnego dociśnięcia wosku do ścian przewodu, połączenia modelu wkładu w jedna całość oraz stworzenia uchwytu ułatwiającego jego usunięcie z korzenia. Do modelowania wkładów zamiast wosku można użyć całkowicie spalającego się szybkopolimeru. Sposób drugi polega na zastosowaniu akrylowych kształtek modelu wkładu. Kształtki wykonane z całkowicie spalającego się akrylu, dostosowuje się do warunków anatomicznych w jamie ustnej przez odpowiednie doszlifowanie. Część korzeniową modelu wkładu powleka się lepkim woskiem, dobrze przylegającym do akrylu, a następnie nakłada grubszą warstwę wosku modelowego. W okresie plastyczności wosku całość wprowadza się w głąb korzenia i mocno dociska. Nadmiary wosku zostają wyciśnięte na zewnątrz, a jego pozostała część daje dokładną odbitkę zarówno kanału korzenia, jak i jego powierzchni nośnej. Kształtkę można również uzupełniać szybkopolimerem. Metoda Pośrednia opracowanie zęba, założenie nici retrakcyjnych, pobranie wycisku, kęska zwarciowego, przekazanie wycisku do pracowni /odlanie wkładu/, sprawdzenie w ustach pacjenta /przyleganie do ścian, gładkość przejścia na powierzchnię zęba, położenie odbudowanej części koronowej w stosunku do zębów sąsiednich, zacementowanie wkładu rzadkim cementem wprowadzonym za pomocą igły Lentulo do odkażonego kanału. Dwuczęściowe (składane) wkłady koronowo-korzeniowe w przypadku zębów wielokorzeniowych, w których często układ korzeni jest nierównoległy postępowanie jest następujące: powierzchnię nośną zęba trzonowego opracowuje się na poziomie brzegu dziąsłowego. Przy dobrze zachowanym zrębie koronowym możliwe jest częściowe jego pozostawienie. Następnie opracowuje się mechanicznie wszystkie kanały korzeniowe. Często udaje się równolegle opracować kanały medialne w zębach trzonowych dolnych oraz kanały policzkowe w zębach trzonowych górnych. Rozbieżnie przebiegające kanały dystalne lub podniebienne opracowuje się na głębokość od 2 do 3 mm dłuższą. Wyciski pobiera się masami silikonowymi w technice jednoczasowej. Z wycisku odlewa się model segmentowany i na nim przeprowadza analizę rozmieszczenia kanałów. W jej wyniku wybiera się kanał lub kanały, które zostaną zaopatrzone w lany element stabilizujący przechodzący przez monolityczną część koronową. Element ten na przebiegu przez część koronową ma kształt stożkowaty, a w części korzeniowej odpowiada opracowanemu kanałowi. Części składowe wkładu po uwolnieniu z modelu odlewane są osobno. Po odlaniu dostosowuje się je na modelu, a następnie sprawdza i cementuje w ustach. Dłuższy od powierzchni nośnej wkładu uchwyt części stabilizującej pozwala na jej precyzyjne wprowadzenie i dociśnięcie w trakcie cementowania. Po wypełnieniu kanałów cementem w pierwszej kolejności wprowadza się do korzenia część monolityczną z elementami korzeniowymi, a następnie element stabilizujący. Stosowane mogą być zarówno cementy glasjonomerowe, jak i fosforanowe o wydłużonym czasie wiązania, gdyż zabieg jest dłuższy niż w przypadku wkładu jednokorzeniowego. Po związaniu materiału uchwyt części stabilizującej odcina się w oznaczonym miejscu. Cementowanie: cement fosforanowy,glassjonomerowy,

    Zwarcie

    słowa klucze: analiza zwarcia, zwarcie

    Wprowadzenie: jeżeli zwarcie zębów przedtrzonowych górnych i dolnych jest prawidłowe lub może zostać odtworzone, nie występują zaburzenia czynnościowe narządu żucia, zęby przednie są ustawione prawidłowo, brak jest wad zgryzu, pacjent nie odczuwa problemów związanych z żuciem, nie ma wskazań do odtwarzania brakujących drugich zębów trzonowych, także dlatego, że nie stanowi to problemu estetycznego, a nawet po odtworzeniu tych braków, pacjenci podświadomie częściej żują pokarmy stroną przeciwną.

    Okluzja obustronnie zabezpieczona - prowadzenie kłowe i prowadzenie sieczne. Zęby przednie zabezpieczają zęby boczne a zęby boczne zabezpieczają zęby przednie. W zakresie zębów przednich występuje dyskluzja wielkości pola okluzyjnego. /okluzja/ statyczne położenie żuchwy względem szczęki, dotylne położenie 7-4 | 4-7 maksymalne zaguzkowanie bez ucisku 7-4|4-7 maksymalne zaguzkowanie z uciskiem 7-1|1-7 zwarcie ekscentryczne: wszystkie możliwe położenia i ruchy żuchwy z kontaktem zębów przeciwstawnych poza zwarciem centrycznym. strona pracująca (5,4)3|3(4,5) strona balansująca ------------ ruch doprzedni 21|12 ruch boczny 32(1)|(1)23 zwarcie prawidłowe: - zęby górne przednie wystają nad dolnymi, zachodząc nieco na nie (zwykle do 1/3 górnej tychże) - guzki policzkowe górnych zębów bocznych zachodzą na zewnątrz od odpowiednich guzków zębów dolnych, zaś guzki językowe zębów górnych przylegają do bruzdy położonej między guzkami policzkowym a językowym zębów dolnych. - powyższy opis, to najczęstsza postać zwarcia - tzw. zwarcie nożycowate (w Europie 80%, w Japonii i Chinach 50%, a u innych grup etnicznych jeszcze rzadziej. Inne typy zwarcia to np. obcęgowate lub dachówkowate) patologie to: - tyłozwarcie - gdy żuchwa znacznie skrócona, a dolne siekacze znacznie cofnięte od górnych - przodozwarcie - nadmierny rozwój żuchwy przez co przednie zęby dolne występują do przodu od przednich górnych. Warunki określające zwarcie ekscentryczne: a) zwarcie boczne - po stronie pracującej (na której żujemy) (bocznie ograniczone ruchy zwarciowe żuchwy) - w 60% przypadków ograniczają sie na kontakcie kłów (prowadzenie kłowe) - w 10% występuje pełen kontakt guzków zębowych W końcowej fazie granicznych ruchów bocznych, po przekroczeniu linii środkowej kontakt jest tylko w obrębie siekaczy przyśrodkowych. b) zwarcie przednie - doprzednie - Zęby stykają się brzegami siecznymi. Kontakty zębów siecznych bocznych u niektórych kłów z dyskluzją (utrata kontaktu zębowego) w odcinku bocznym - W (końcowym?) ruchu protruzyjnym (ruch do przodu) może dochodzić do kontaktów siekaczy i obustronnych kontaktów w zakresie ostatnich trzonowców (?) Stany statyczne - zgryz - artykulacja (przeciez jeszcze przed chwila bylo powiedziane, ze stany statyczne = okluzja = zwarcie, [przyp. Shakem.]) Zgryzy eugnatyczne i dysgnatyczne Zgryz eugnatyczny (zbalansowany, statycznie wyrównany) występuje gdy podczas ruchów żuchwy mamy stały styk po obu stronach (na całym przebiegu) łuków zębowych. Stanowi wzorzec np. przy rehabilitacji pacjentów bezzębnych gdy zależy nam na artykulacji statycznie wyrównanej. Zgryz dysgnatyczny - pełen kontakt łuków zębowych tylko w zwarciu habitualnym, a w zwarciach bocznych i przednich będą stykały się tylko grupy zębowe lub pojedyncze zęby. - Selektywne szlifowanie - likwidacja węzłów urazowych - artykulacja bardziej zbalansowana (???) - Zgryz eugnatyczny może mieć miejsce w przypadku zgryzu nożycowego [p(s?)alidodoncja ??] - nachylenie zębów jest w granicach 30* i zachodzenie zębów górnych na dolne nie przekracza 1/3 wysokości zęba dolnego - Zgryzem eugnatycznym będzie... labidodoncja - zgryz prosty - głowowy - obcęgowy.(?) Brzegi sieczne przekształcily sie w powierzchnie sieczne. - Gdy zgryz głęboki - bardzo głęboki staw, wysokie guzki zębowe, dominacja ruchów odwodzenia/przywodzenia - Istnieje współzależność pomiędzy kształtem guzów (? guzków... a może głów ?? przyp. Shakem.) stawowych i wyrostka stawowego (??) (budowa stawu) i wysokością guzków zębowych w zwarciu w obu rodzajach zgryzów. W eugnacji - artykulacji zbalansowanej musi być: 1) zgodność nachylenia podniebiennej powierzchni górnych siekaczy z torem przesuwania się głów stawowych żuchwy po guzkach stawowych 2) Proporcjonalne zachodzenie górnych siekaczy na dolne w stosunku do wysokości guzków zębów bocznych Ustalanie Zwarcia Centrycznego wysokość zwarcia /płaszczyzna pionowa/ centralne ułożenie żuchwy /płaszczyzna strzałkowa,płaszczyzna czołowa/, Metoda Konwencjonalna /przy użyciu wzorników zwarciowych/ ukształtowanie powierzchni wargowej wzornika górnego /odpowiada kształtowi łuku zębów sztucznych/,aby policzki nie były zbyt napięte,wygładzone ani zapadnięte i pomarszczone, zarys górnej części policzków, widoczność czerwieni wargowej i podparcie warg, kształt rynienki podnosowe i bruzdy nosowo-wargowej, wyznaczenie przebiegu płaszczyzny protetycznej, umowna płaszczyzna względem której zostaną ustawione brzegi sieczne zębów przednich i guzki zębów bocznych, w odcinku przednim: równolegle do linii źrenic,zęby górne wystające 1-2mm spod wargi u osób młodych,zęby górne schowane 0,5mm pod wargą u osób starszych, w odcinku bocznym: równolegle do linii Campera, po ustaleniu płaszczyzn i kształtu górnego wzornika nie należy go zmieniać i w późniejszych etapach dostosowywać wzornik dolny, ustalenie wysokości zwarcia, wyjęcie z jamy ustnej wzorników zwarciowych, zaznaczenie ołówkiem kopiowym punktu Nasion i Gnathion, polecenie pacjentowi przełknięcia śliny i kilkakrotne zmierzenie odległości /linija lub cyrkiel/, ponowne wprowadzenie do jamy ustnej wzorników zwarciowych, ukształtowanie dolnego wzornika do płaszczyznowego kontaktu z górny i zmieszczenia się w odmierzonej odległości, równomierne obniżenie wzornika dolnego o 2-4mm w celu uzyskania wysokości zwarcia, wykonanie próby nożykowej, =Metoda Graficzna przy użyciu

    Funkcjograf

    słowa klucze: funkcjograf, łuk gotycki, zwarcie centryczne, zwarcie ekscentryczne

    Wprowadzenie: urządzenie służące do obiektywnej oceny zwarcia centrycznego i ekscentrycznego. do jego wykorzystania potrzebne jest pobranie wycisków i wykonanie modeli oraz płytek akrylowych /górnej i dolnej/. w górnej umocowuje się pisak, w dolnej tabliczkę rejestrującą ruchy żuchwy w płaszczyźnie poziomej.ponieważ w pisaku znajduje się sprężyna,umożliwia ona zapis artykulacyjnych jak i wolnych ruchów żuchwy.


    Paralelometr

    słowa klucze: paralelometr, klamrograf, równoległościomierz

    Wprowadzenie: urządzenie wykorzystywane do analizy paralelometrycznej /oceny rodzaju istniejących powierzchni klamrowych i stwierdzenia czy warunki do umocowania protezy są odpowiednie/.jeśli warunki są nieodpowiednie,należy pokryć zęby oporowe koronami lub zmienić ich kształt materiałem kompozytowym. kontakt analizatora paralelometru ze ścianą zęba może być: punktowy:jeśli wierzchołek kąta zwrócony jest w kierunku powierzchni żującej,ściana nazywa się dolnokątową, liniowy:jeśli wierzchołek kąta zwrócony jest w kierunku szyjki zęba,ściana nazywa się górnokątową, prp - pionowe ramię paralelometru, na końcu którego znajduje się analizator, pierwszym etapem analizy paralelometrycznej jest poszukiwanie podcieni. w wyniku analizy paralelometrycznej uzyskiwany jest tor wprowadzenia przyszłej protezy /droga przesuwania protezy podczas jej zakładania od momentu pierwszego kontaktu/ wzajemny stosunek ścian bocznych zębów oporowych jest stały /stosunek bezwzlęgny/. stosunek ścian bocznych zębów do analizatora jest zmienny /stosunek względny/. ustawiając model roboczy w różnych płaszczyznach w stosunku do prp można zobaczyć wszystkie funkcje jakie może spełniać wybrana powierzchnia zębów. odnalezienie podcieni nie oznacza jeszcze że mogą one stanowić powierzchnie retencyjne. po wyszukaniu wszystkich podcieni należy odnaleźć powierzchnie prowadzące klasyczne na tych samych zębach oraz powierzchnie prowadzące aktywne na pozostałych.


    Proteza

    słowa klucze: protetyka, proteza, strefy podparcia

    Wprowadzenie: jeżeli od utraty zębów naturalnych minęło dużo czasu, wyrostek zębodołowy zanika nie tylko w wymiarze pionowym ale także przedsionkowo – językowym powodując, że nacisk siodła przyszłej protezy osiadającej będzie nadmierny, stanowiąc konieczność jej wielokrotnego korygowania, szczególnie przy cienkiej warstwie tkanki podśluzowej. W takich sytuacjach bardziej korzystne może okazać się zastosowanie protez śluzówkowo – ozębnowych. Podczas odtwarzania braków skrzydłowych w bocznych strefach podparcia, pojawia się konieczność odciążenia siodła protezy w 1/3 części dystalnej, aby uniknąć nadmiernych obciążeń uzębienia resztkowego. Ponadto w wyniku nieuniknionego dalszego zaniku wyrostka zębodołowego będzie dochodziło do wysunięcia i niekontrolowanyc zmian położenia, nachylenia zębów przeciwstawnych. Z tych powodów uzupełnianie braków skrzydłowych protezami ruchomymi nie jest zalecane, wskazane jest natomiast zastosowanie implantów . Ponadto protezy oparte na implantach pozwalają na zwiększenie siły żucia o 85%. Protezy na implantach mogą posiadać dodatkowe elementy utrzymujące jak belka Doldera, magnezy, zaczepy kulowe. Pozycja zębów przednich nie powinna być wychylona aby mięsień okrężny ust oraz mięsień bródkowy nie powodowały zdejmowania protezy z podłoża. W ujęciu potocznym proteza jest to sztuczny twór uzupełniejący utraconą część narządu, lecz nie stanowiący jedności biologicznej z organizmem żywym. O ile protezy innych części ciała np.: oka, ucha nie przejmują w żadnej części utraconych funkcji, o tyle wewnątrzustne protezy stomatologiczne odtwarzają zniszczone części zęba lub zębów i upośledzone funkcje jamy ustnej (żucie, mowa, estetyka). Protezy stomatologiczne są więc aparatami leczniczo-rehabilitacyjnymi. Korzystając z synomimów możemy użyć takich określeń jak: proteza zębowa, dostawka protetyczna, uzupełnienie protetyczne, konstrukcja protetyczna. W ciągu ostatnich dziesięcioleci protetyka osiągnęła bardzo wysoki poziom. Nie może być on jednak usprawiedliwieniem dla zaniechania leczenia, a w konsekwencji usuwania zębów. Należy pamiętać, że proteza jest i bez względu na postęp technologiczny pozostanie ciałem obcym w jamie ustnej. Można się do niej przyzwyczaić, ale nie wolno zapominać, że należy ją czyścić jak własne zęby. Wprawdzie nie boli, ale często nieprawidłowo wykonana jest przyczyną zaburzeń czynnościowych prowadzących do zmian w przyzębiu i stawach skroniowo - żuchwowych. Jeszcze jedno, proteza nie jest wieczna i po pewnym czasie wymaga wymiany na nową. Jeżeli doszło do utraty zębów konieczne jest ich uzupełnienie. Każda nawet pojedyncza luka stwarza, bowiem zagrożenie dla sąsiadujących z nią zębów. Mają one tendencję do pochylania się, a nawet przesuwania w kierunku wolnej przestrzeni. Ząb przeciwstawny wysuwa się z zębodołu, staje się "dłuższy", a to z biegiem czasu może doprowadzić do jego utraty. Większe braki w uzębieniu często są przyczyną patologicznego starcia pozostałych zębów, ich rozchwiania, a także schorzeń stawów skroniowo -żuchwowych. Dlatego, im wcześniej zostanie wykonana proteza, tym lepiej. W zależności od istniejących warunków w jamie ustnej, stosowane są różne rodzaje uzupełnień protetycznych. Rodzaje protez stomatologicznych Wśród protez zębowych można wyróżnić dwie zasadnicze grupy: * protezy stałe * protezy ruchome Protezy stałe są to uzupełnienia trwale umocowane na zębach własnych pacjenta, najczęściej za pomocą cementów.Do protez stałych należą: wkłady koronowe i koronowo - korzeniowe, korony i mosty protetyczne. Protezy ruchome to uzupełnienia wprowadzane do jamy ustnej i wyjmowane z niej przez pacjenta. Są to: protezy szkieletowe, protezy nakładowe, częściowe i całkowite protezy osiadające. Zasięg polecenie pacjentowi powiedzenia "aha",zatkania nosa i spróbowaniu wydmuchania powietrza przez nos,widoczna jest wówczas granica błony śluzowej ruchomej i nieruchomej,którą należy narysować ołówkiem anilinowym prowadzimy zgłębnik wzdłuż stoku wyrostka zębodołowego aż wpadniemy w bruzdę między guzem szczęki a wyrostkiem haczykowatym, zasięg protezy wyznaczamy na I wizycie aby wykonać łyżkę indywidualną,II wizycie aby ją dopasować,ostatniej wizycie przy oddawaniu protez, za długa-spadanie,odruch wymiotny, za krótka-brak szczelności brzeżnej i przyssania czynnościowego, Podział Ze Względu Na Odtwarzany Obszar: całkowite, częściowe, Ze Względu Na Oparcie: śluzuwkowe (całkowite,przy bezzębiu),częściowe osiadające, ozębnowe (stałe:korony,mosty,wkłady itd), śluzuwkowo-ozębnowe (podparte,szkieletowe), Ze Względu Na Czas Użytkowania: krótkoczasowe (oczekiwanie na protezę stałą,leczenie stawu skroniowo-żuchwowego), korony tymczasowe, mosty tymczasowe, szyny zgryzowe, szyny chirurgiczne, protezy natychmiastowe, długoczasowe (uzupełnienia stałe,na wiele lat), Ze Względu Na Ruchomość: stałe /podparcie ozębnowe/, wkłady, koronowe, korzeniowe, koronowo-korzeniowe, korony, mosty, licówki, precyzy ruchome /tarcie,wklinowanie/, płytowe, szkieletowe, nakładowe, overdentures, półruchome, Etapy Wykonywania Protezy Całkowitej: wizyta: badanie pacjenta bezzębnego, pobranie wycisku anatomicznego, zaplanowanie zasięgu pola protetycznego, przekazanie materiału do pracowni, odlanie wycisku według zasięgu, ykonanie łyżki indywidualnej, wizyta: dopasowanie łyżki indywidualnej, ykonanie wycisku czynnościowego, przekazanie materiału do pracowni, odlanie w pracowni wycisku, wykonanie wzorników zwarciowych, wizyta: ustalenie zwarcia centralnego, dobór zębów, przekazanie materiału do pracowni, rtykulacja modeli, ustawienie zębów w protezie, wymodelowanie płyty, wizyta: próba protezy, przekazanie materiału do pracowni, wymiana wosku na akryl, opracowanie końcowe, wizyta: oddanie protezy, wizyta: korekcja protezy, Metoda Gesiego ustawianie zębów rozpoczyna się od siekaczy górnych przyśrodkowych Uszczelnienie Pierwotne: na wycisku czynnościowym Uszczelnienie Wtórne: zdrapywanie gipsu w okolicy podniebienia twardego i miękkiego analiza paralelometryczna na modelu gipsowym,modelowanie szkieletu protezy polerowanie: miękka szczotka,krążki bawełniane zasięg protezy pełna adaptacja protez-użytkowanie bez udziału świadomości koncepcja trzech stawów szpara spoczynkowa 2-4mm Jak Dbać O Protezę W społeczeństwie w którym rośnie średnia wieku obywateli coraz większy ich procent nosi protezy albo wymaga takiego typu uzupełnień. Utrzymanie protezy we właściwiej higienie jest ważne dla zdrowia, estetyki oraz zachowania neutralnego zapachu z ust. Nieczyszczone protezy są przyczyną stanów zapalnych oraz upośledzają smak. Wyjmowana proteza zębowa zbudowana jest z akrylu lub połączenia akrylu z metalem. Mikroporowata struktura akrylu może stanowić doskonałe środowisko do rozwoju mikroorganizmów, także tych chorobotwórczych. Każda powierzchnia w jamie ustnej ( niezależnie sztuczna czy naturalna ) w sposób naturalny pokrywa się cienką warstwą glukoprotein w ciągu 30 min. Warstwa ta , łącznie z resztkami pokarmowymi, bakteriami i grzybami tworzy tzw. płytkę bakteryjną. Żywice methakrylowe z których produkowane są protezy, pomimo że sprawiają wrażenie gładkich, takimi nie są. Pod mikroskopem pokazują kraterowatą naturę, co jest wynikiem polimeryzacji, inaczej mówiąc "mikrokratery" powstają w procesie utwardzania materiału protezy. Miejsca te są idealnym siedliskiem dla grzybów i bakterii, które zasiedlając je upośledzają wygląd, smak i są przyczyną nieprzyjemnego zapachu. Po pewnym czasie płytka bakteryjna ulega zwapnieniu , powstaje kamień, który łatwo ulega ciemnym przebarwieniom od tytoniu, kawy czy herbaty. W przypadku pacjentów niedbających o protezy, większa ilość organizmów chorobotwórczych może być przyczyną różnych infekcji. Protezy czyścimy za pomocą środków mechanicznych ,chemicznych lub kombinacji tych dwojga. Najbardziej popularną metodą jest użycie specjalnej szczotki, aczkolwiek szczoteczki do zębów lub paznokci też stosowane. Osoby z upośledzoną sprawnością manualną (np. w wyniku wylewu czy amputacji) poradzą sobie szczotką kupioną w specjalistycznym sklepie. A gdy brak takowego, domowym sposobem, ze szczotki do rąk i dwóch przyssawek można wykonać podobne urządzenie. Ale uwaga! Chwila nieuwagi podczas czyszczenia może zakończyć się upadkiem protezy na terakotę, co zwykle kończy się pęknięciem. Dlatego radzę czyścić protezę nad umywalką napełnioną w kilku centymetrach wodą. Chemiczne czyszczenie polega na zanurzeniu w płynach dezynfekcyjnych -kupnych lub robionych w domu. Domowym środkiem może może być Clorox lub Domestos rozpuszczony z wodą w stosunku 1:10. Minusem środków domowych może być przebarwienie metalowych części protezy, (jeśli proteza będzie zanurzona powyżej 10 min.) oraz zapach i smak. Środki gotowe są pozbawione tych minusów, zanurzenie w takim płynie na 10 -20 min eliminuje 99% mikroorganizmów. Nowinką na rynku środków do dezynfekcji protez jest zastosowanie polimerów które przywierają do powierzchni protezy i przez kilka godzin uniemożliwiają bakteriom przylgnięcia do protezy ( podobną zasadę zastosowano w paście do zębów Colgate Total) Podsumowanie: brudne protezy stanowią problem estetyczny i zdrowotny dla osoby posługującej się nimi. Tylko codzienne czyszczenie oraz stosowanie środków dezynfekcyjnych pozwoli zachować protezy w czystości. Co robić z protezami w nocy? Przed pierwsze dwa tygodnie od wykonania protez dobrze je mieć stale w jamie ustnej (z wyjątkiem czasu higieny). Badania pokazują, że nie używamy protez przez 8 godzin. (czas snu) co pozwala w naturalny sposób (przepływ śliny, ruchy języka) odpocząć śluzowce. Protezy na noc zanurzamy w wodzie. Jak długo służą? Nawet jeśli nosisz protezy całkowite, ważne jest regularnie 2 razy do roku odwiedzić dentystę (profilaktyka antynowotworowa). Z wiekiem w jamie ustnej zachodzą zmiany, kość pod śluzówką kurczy się i zanika. Proteza z biegiem czasu może wymagać podścielenia lub ponownego wykonania.

    Utrzymanie Protezy wyważające na zewnątrz siły języka są równoważone przez działające do wewnątrz siły warg i języka, siła przyssania czynnościowego /szczelne pobrzeże umożliwia wytworzenie podciśnienia/, pod płytą protezy panuje ciśnienie ujemne /-/, stabilizacja - opór w stosunku do działania sił poziomych i rotacyjnych, retencja - opór stawiany podczas zdejmowania protez, adhezja - przyciąganie pomiędzy cząsteczkami różnych materiałów /przyleganie jednego materiału do drugiego:kropla wody pomiędzy szklanymi płytkami/, wymagana jest odległość <30-40 milimikronów, kohezja - spójność międzycząsteczkowa jednego materiału /zapewnia ciągłość cieczy:utrzymanie kształtu kropli wody/, napięcie międzypowierzchniowe - przyciąganie dwóch przedmiotów oddzielonych warstwą wody, dokładne przyleganie - czynnik biologiczny, szczelność brzeżna - czynnik biologiczny, kontrola nerwowo-mięśniowa - czynnik biologiczny,wymaga adaptacji, ciśnienie atmosferyczne - na zewnętrzną,wypolerowaną powierzchnię protezy działa siła 1013hPa, siła ciążenia - dotyczy protezy dolnej, ilość i jakość śliny, ponieważ siła utrzymania protezy zależy od działania mięśni twarzy,kształtowanie protezy powinno być wykonywane z uwzględnieniem czynności żucia. W protezie akrylowej na implantach można wycinać akryl z okolicy implantów w celu ułatwienia utrzymania prawidłowej higieny jamy ustnej, zapobiegając powstawaniu stanów zapalnych dziąse��, szczególnie w sytuacji, w której pacjenci odzwyczaili się od szczotkowania zębów ze względu na ich brak.


    Korona

    słowa klucze: protetyka, korona

    Wprowadzenie: Lekarz dentysta nie decyduje o tym czy można u pacjenta wykonać rezonans magnetyczny (RM) lub tomografię komputerową (TK), natomiast powinien przekazać radiologowi informację jak rozległą konstrukcję posiada pacjent oraz z jakiego materiału lub stopu została ona wykonana (artefakty obrazowania). Współczesne zupełnienia stomatologiczne są niemagnetyczne za wyjątkiem wykonywanych w przeszłości koron ciągnionych (stal nierdzewna Wipla zawierająca żelazo). Wątpliwości są uzasadnione w przypadku dawno temu wykonywanych stentów magnetycznych, które podczas rezonansu magnetycznego może się przemieścić prowadząc do śmierci pacjenta.

    Podział: akrylowe, metalowe, metalo-ceramiczne, pełnoceramiczne: zalety (biokompatybilność, najwyższa estetyka, profilaktyka chorób przyzębia, neutralność w badaniach diagnostycznych RM lub TK), wady (wysoka cena, wytrzymałość na odkształcenia).

    Korony Pełnoceramiczne: Jeżeli ząb był leczony kanałowo, dziąsło zawsze będzie ciemniejsze w okolicy szyjki zęba, szczególnie przy cienkim biotypie tkanki miękkiej. Możliwe jest wówczas wybielanie wewnętrzne lub w skrajnych przypadkach wymiana zęba na implant z łącznikiem cyrkonowym.

    Korona gładka, bez faktury, jest jaśniejsza niż po kształtowaniu powierzchni. W medycynie nie ma trwałości dożywotnej, natomiast trwały sukces kliniczny uważa się przetrwanie 10 letnie. Zalety: biokompatybilność lepsza niż tytanu, neutralność w rezonansie magnetycznym (RM) i tomografii komputerowej (TK), najwyższa estetyka, profilaktyka chorób przyzębia (mniejsze zaleganie bakterii), większa ilość kolorów, różowy brzeg dziąsłowy, przenikanie promieni ultrafioletowych ?, Najwyższą twardość posiadają korony pełnoceramiczne wykonane techniką malowania (staining) jednolitej struktury, konieczne jest jednak przeprowadzenie kontroli zwarcia bez glazury przed ostatecznym malowaniem, ponieważ każda późniejsza korekta odsłoni białą porcelanę. Diagnostyka: kolor filaru (opaker na przebarwiony oszlifowany ząb lub wkład koronowo-korzeniowy, nieprzezierna nadbudowa z tlenku cyronu), tekstura, kolor, przyzębie, girlanda dziąsłowa, linia uśmiechu. Kilkukrotne wprowadzenie ceramiki po korektach powoduje utratę charakterystyki i uzyskanie sinego koloru. Stopień 0,8 mm + 1,2 ceramiki jasność, fluorescencja, lightness, L nasycenie, opalescencja, chroma, c barwa, transparencja, hue, h

    Ceramika

    słowa klucze: ceramika, porcelana, licówki, korony, mosty, implanty

    Wprowadzenie: pomiędzy podbudową i napalaną porcelaną występują naprężenia ściskające, przez co wytrzymałość całego uzupełnienia pełnoceramicznego jest tak silna jak to połączenie czyli 90 MPa, mimo większych twardości napalanej na podbudowę ceramiki. Wytrzymałość zębiny wynosi 120 MPa, szkliwa 340 MPa. Z tego względu w strefie nieestetycznej zalecane jest wykonywanie prac protetycznych techniką malowania (stain) z jednego elementu, jednak konieczne jest wówczas skontrolowanie surowej, białej ceramiki w zwarciu centrycznym i ekscentrycznym, ponieważ korygowanie zwarcia po malowaniu odsłoni porcelanę. Inną możliwością przy dużych siłach żucia lub podnoszeniu zwarcia jest wykonanie odbudowy metalo-ceramicznej ze względu na silne połączenie chemiczne.

    Ceramika skaleniowa: minimalna grubość podbudowy: brak ; minimalna grubość ceramiki: 0,4 mm ; minimalna grubość preparacji: 0,4 mm do zgubienia ; zalety: wysoka przezierność, piękna, naturalna ; wady: kruche, wymagają prawidłowego prowadzenia, brak możliwości zmiany koloru, zalecany dobór koloru przez labolatorium ; wytrzymałość 90 MPa ; zastosowanie: pojedyncze uzupełnienia, zamykanie diastem.

    Ceramika leucytowa press: minimalna grubość podbudowy: 0,6 mm ; minimalna grubość ceramiki: 0,7 mm ; minimalna grubość preparacji: 1,5 mm ; zalety: dobra przezierność ; wady: kruchość, niestabilna podbudowa w trakcie napalania ceramiki powoduje utratę szczelności przy kolejnym wypaleniu porcelany ; wytrzymałość 140 MPa, po malowaniu 90 MPa ; zastosowanie: pojedyncze uzupełnienia.

    Ceramika z dwukrzemianu litu e.max: minimalna grubość podbudowy: 0,4 mm ; minimalna grubość ceramiki: 0,7 mm ; minimalna grubość preparacji: 1,1 mm ; zalety: sterowana przezierność, stabilność brzegowa podczas napalania porcelany, można je korygować, brak odprysków, precyzyjne odwzorowanie punktów zwarciowych ; wytrzymałość 360 - 400 MPa, po malowaniu 90 MPa ; zastosowanie: metody CAD/CAM, press, pojedyncze uzupełnienia, krótkie mosty w odcinku przednim (6-6), licówki, wkłady, nakłady, odbudowy w bocznym odcinku w technice malowania (stain) (400 MPa), uzupełnienia przeciwstawne do odbudowy z tlenku cyrkonu.

    Ceramika z tlenku glinu: minimalna grubość podbudowy: 0,4 mm ; minimalna grubość ceramiki: 1,0 mm ; minimalna grubość preparacji: 1,4 mm ; zalety: przezierny ; wady: ; wytrzymałość: 700 MPa, po malowaniu 90 MPa ; zastosowanie: pojedyncze uzupełnienia ale nie przy braku kłów.

    Ceramika z tlenku cyrkonu: minimalna grubość podbudowy: 0,4 mm ; minimalna grubość ceramiki: 1,2 mm ; minimalna grubość preparacji: 1,6 mm ; zalety: wytrzymały ; wady: nieprzezierny, gęsty, źle pracuje ze światłem (odbija), odcienie szarości (kolory D VITA) ; wytrzymałość: 1200 MPa, po malowaniu 90 MPa ; zastosowanie: tylko CAD/CAM, pojedyncze uzupełnienia, implantoprotetyka, krótkie i rozległe mosty.


    Proteza Szkieletowa

    słowa klucze: protetyka, proteza, proteza szkieletowa, strefy podparcia

    Wprowadzenie: odsłonienie metalu na powierzchni dośluzówkowej protezy szkieletowej sprzyja prawidłowemu utrzymaniu higieny i zmniejsza ryzyko wystąpienia stanu zapalnego dziąseł. Proteza szkieletowa to ruchome uzupełnienie protetyczne Wskazania: - braki skrzydłowe jedno- lub obustronne - rozległe braki międzyzębowe ( luka między zębami zbyt duża, aby mogła być uzupełniona przez przęsło mostu) - liczne braki pojedyńczych zębów (wykonanie protezy stałej wymagałoby szlifowania zbyt dużej ilości zębów) - braki mieszane - leczenie paradontopatii (szynoprotezy) - leczenie zaburzeń zwarcia (zgryz głęboki, zgryz otwarty, przodozgryz) - do utrwalenia wyników leczenia ortodontycznego - po leczeniu chirurgicznym Przeciwwskazania: - zła higiena jamy ustnej - skłonność do próchnicy Złe warunki podłoża, zanik wyrostka zębodołowego nie są przeciwwskazaniem do wykonania protezy szkieletowej. Wielkość pola ozębnej, czyli ilość i jakość zębów mają znaczenie w zaprojektowaniu protez szkieletowych. 300 str. CZĘŚCI SKŁADOWE 1) łączniki duże - łączą wszystkie elementy protezy 2) łączniki małe - łączą duży łącznik z innym elementem np. siatką retencyjną, cierniem 3) ciernie (wypustki okludalne) - metalowa wypustka wychodząca z łącznika lub klamry, oparta na powierzchni żującej lub na brzegu siecznym zęba filarowego. Przenosi on siłę żucia na ozębną zębów filarowych. 4) Utrzymywacze pośrednie – ramiona stabilizujące klamer, klamry punktowe 5) Utrzymywacze bezpośrednie – klamry, zamki, zasuwy, zatrzaski, korony teleskopowe 6) Siodło lub siodła – część spoczywająca na bezzębnym wyrostku, wykonana z akrylu, na niej są osadzone zęby. Elementy metalowe są utworzone ze stopów chromo-kobaltowych lub złoto-platynowych. UMOCOWANIWE PROTEZY NA PODŁOŻU W przypadku protez szkieletowych największe znaczenie ma siła tarcia. W celu optymalnego wykorzystania tej siły konstruuje się: klamry, zamki, zasuwy, korony teleskopowe. ŁĄCZNIKI 1) Małe łączniki Są to sztywne struktury wychodzące z dużego łącznika i łączące z nim inne elementy protezy. Przenoszą one obciążenie mięzy zębami filarowymi, a miejscem podparcia w odcinkach bezzębnych. Np.siatka retencyjna. 2) Duże łączniki. Są trzonem protezy. Łączą w całość wszystkie elementy konstrukcyjne protezy. Zęby i błona śluzowa powinny być pokryte konstrukcją protezy tylko w obszarze niezbędnego minimum. Cała metalowa konstrukcja musi być sztywna. proteza dolna Łącznik nie powinien pokrywać dziąsła brzeżnego, w stopniu ograniczonym może pokrywać zęby (samooczyszczanie). Przy projektowaniu bierze się pod uwagę: - warunki anatomiczne - względy estetyczne - planowanie na przyszłość (np.extrakcje) - życzenie pacjenta W protezie dolnej są 4 rodzaje łączników. Łuk podjęzykowy - sztywny - zapewnia samooczyszczanie - nie może ściśle przylegać do błony śluzowej ( czynnik traumatyzujący) - w przekroju poprzecznym ma kształt połowy perły - górny i dolny brzeg nie może być ostry - szerokość minimalna – 4 mm jeżeli wyrostek zębodołowy jest równoległy do łuku, to łuk może być blisko błony śluzowej; jeżeli nie- to łuk musi być odsunięty o ok. 7-8 mm. Łuk podjęzykowo-zębowy - składa się z łuku podjęzykowego i łuku zębowego, które są połączone małym lub dużym łącznikiem - stosowany w przypadku niskich zębów i niskiego dna jamy ustnej - zapewnia sztywność i estetyczny wygląd (zaleta) - stwarza warunki do gromadzenia się płytki nazębnej i jest przeszkodą dla języka (wada)szerokość minimalna -3mm Łuk zębowy - jednolity metalowy pasek biegnący po tylnej powierzchni zębów górnych lub dolnych (powierzchnie górnokątowe) - zwiększa stabilizację protezy - przenosi pionowo siły na zęby - może blokować zęby (perio) - daje zadowalającą sztywność - ułatwia dostawianie zębów do protezy - zabiegi higieniczne łatwe do przeprowadzania Płyta językowa ( łącznik płytowy) - -rozległy i obszerny łącznik – duży fragment pokrywa wyrostki zębodołowe - utrudnione samooczyszczanie i zwiększone odkładanie płytki nazębnej. proteza górna • brzegi łącznika nie mogą być ostre • łącznik nie może tkwić w przestrzeni międzyzębowej • łącznik musi być odsunięty od wyrostka o ok. 6 mm • w zależności od warunków anatomicznych – brzegi zgodne z kształtem podniebienia ( nie wzdłuż lini prostej) • przedni brzeg łącznika nie może być wysunięty do przodu w stosunku do cierni • należy odsłonić zmarszczki podni9ebienne oraz część gruczołową podniebienia ( odruch wymiotny) • należy pozostawić warunki dogodne do samooczuszczania W protezie górnej są 4 rodzaje łącznikow Przerzut podniebienny Pasek metalu o szerokości ok. 8-10 mm i zaokrąglonych oraz wygładzonych brzegach. Zajmuje środkową część podniebienia – nie pokrywa fałdów i części gruczołowej. Przednio-tylny przerzut podniebienny Zapewnia minimalne pokrycie tkanek. - 2 cienkie przerzuty ( 0,6-0,8 mm) - w środku okienko oszrokości 1,5 mm (conajmniej) Stosowany w przypadku przerośniętego wału podniebiennego. Łącznik płytowy Stosowany w przypadku rozległych braków zębowych, przy zanikłych wyrostkach zębodołowych oraz w periodontopatiach. Płyta spoczywa na podniebieniu. !!! Nie wolno stosować tego rodzaju łącznika przy przerośni��tym wale podniebiennym !!! Zmodyfikowany łącznik płytowy Połączenie łącznika podniebiennego z łukiem zębowym górnym. Stosowany u pacjentów z pogłębionym zgryzem lub gdy chcemy zblokować zęby.

    Analiza Paralelometryczna: Celem jej jest wyszukanie możliwości optymalnego umocowania protezy szkieletowej – takiego przy którym proteza będzie spełniała wyznaczone czynności, a jej działanie uboczne na tkanki podłoża będzie ograniczone do minimum. Analiza paralelometryczna składa się z 4 etapów: a) poszukiwanie powierzchni retencyjnych i prowadzących b) ustalenie położenia powierzchni pośrednich orazstwierdzeniu obecności/ braku powierzchni wprowadzających c) badanie jakości wykrytych powierzchni d) badanie nachylenia bocznych powierzchni wyrostka zębodołowego. Analiza polega na wyszukaniu za pomocą analizatora umocowanego na pionowym ramieniu paralelometru powierzchni klamrowych i toru wejścia protezy poprzez dotykanie analizatorem do bocznych powierzchni pola protetycznego, przy różnych położeniach modelu. Tor wprowadzenia i powierzchnie klamrowe ocenia się względem stałego punktu odniesienia – oś analizatora, położenie modelu jest zmienne. Kontakt amalizatora ze ścianą zęba może byś liniowy lub punktowy. Przy kontakcie punktowym między ścianą zęba a analizatorem powstaje kąt:  jeżeli jest on wierzchołkiem zwrócony do powierzchni żującej – jest to ściana górnokątowa  jeżeli jest on wierzchołkiem zwrócony w kierunku szyjki zęba – jest to ściana dolnokątowa Na zębach oporowych wyróżnia się dwa rodzaje wypukłości  największa wypukłość bezwzględna, wynikająca z kształtu anatomicznego zęba (równik zęba)  największa wypukłość względna, wynikająca z ustawienia zęba względem analizatora. Jest to wartość zmiemma, zależna od stosunku długiej osi zęba do pionowegoramienia paralelometru. 292 str. Wzorcowy tor wprowadzenia protezy 1. na wszystkich zębach oporowych są powierzchnie klamrowe retencyjne i prowadzące klasyczne w takim wzajemnym stosunku, który umożliwia zaprojektowanie klamer samodzielnych 2. droga wprowadzania protezy jest dostatecznie długa 3. są powierzchnie klamrowe pośrednie o dostatecznych wymiarach lub możliwe jest przeprowadzenie części pośrednich ramion retencyjnych naddziąsłowych w prawidłowej odległości od zęba oporowego i wyrostka zębodołowego 4. powierzchnie klamrowe wprowadzające dobrej jakości 5. w odcinku przednio-bocznym powierzchnie klamrowe w mało widocznym miejscu 6. umiejscowienie powierzchni retencyjnych umożliwia zaprojektowanie ramienia retencyjnego o kierunkowym działaniu umocowującym 7. powierzchnie prowadzące aktywnie na tych samych zębach co powierzchnie retencyjne – to umożliwia zaprojektowanie klamer samodzielnych 8. możliwe jest korzystne usytuowanie łuku językowego 9. możliwe jest zaprojektowanie klamry ciąg��ej, będącej w kontakcie z powierzchniami zębów oporowych na całym jej przebiegu. .

    Powierzchnie Klamrowe: Wszystkie miejsca na ścianach zębów oporowych kontaktujące lub mogące kontaktować z ramionami klamer to powierzchnie klamrowe. POWIERZCHNIA RETENCYJNA Dolnokątowa powierzchnia na bocznej ścianie zęba, zawarta między linią największej wypukłości zęba, a brzegiem dziąsła w stosunku do powierzchni prowadzącej. POWIERZCHNIA PROWADZĄCA KLASYCZNA Jest równoległa do analizatora. Jej szerokość musi być conajmniej równa szerokości jednej ze ścian zęba oporowego. Powierzchnia ta musi się znajdować w odpowiednim stosunku do powierzchni retencyjnej:  na przeciwległej ścianie tego samego zęba  na analogicznej ścianie zęba po przeciwnej stronie łuku zębowego  na ścianie zwróconej do luki POWIERZCHNIA PROWADZĄCA BIERNA Jest rónoległa do analizatora. Jej szerokość musi być co najmniej równa szerokości jednej ze ścian zęba oporowego. Powierzchnia to musi znajdować się w określonym stosunku do innej powierzchni równoległej do analizatora:  na przeciwległej ścianie tego samego zęba  na analogicznej ścianie zęba po przeciwnej stronie łuku zębowego  na ścianie drugiego zęba okalającego lukę POWIERZCHNIA PROWADZĄCA AKTYWNA Jst to powierzchnia retencyjna o szerokości równej co najmniej szerokości jednej ze ścian zęba oporowego. Musi się znajdować w odpowiednim stosunku do innej powierzchni retencyjnej:  na przeciwległej ścianie tego samego zęba  na ścianie zwróconej do luki  na analogicznej ścianie zęba poprzeciwległej stronie łuku zębowego POWIERZCHNIE ZALEŻNE Powierzchnie prowadzące aktywne lub klasyczne. Są to powierzchnie wąskie, które zajmują tylko część jednej ze ścian zęba. POWIERZCHNIE STABILIZACYJNE Powierzchnie z którymi analizator tworzy kąt zwrócony wierzchołkiem do brzegu dziąsła. POWIERZCHNIA POŚREDNIA Powierzchnia górnokątowa nad powierzchnią retencyjną. Znajduje się między równikiem zęba, a brzegiem powierzchni żującej. POWIERZCHNIA WPROWADZAJĄCA Część powierzchni pośredniej po której przemieszcza się klamra podczas osadzania na podłożu. .

    Ramiona Klamer: RAMIĘ STABILIZUJĄCE • na powierzchni stabilizacyjnej • jest sztywne • przenosi siły poziome • traci kontakt z zębem przy zdejmowaniu RAMIĘ PROWADZĄCE KLASYCZNE • na całej szerokości powierzchni prowadzącej klasycznej • jest sztywne • nie ugina się i nie traci kontaktu podczas zdejmowania • umożliwia zdejmowanie protezy wzdłuż ustalonego toru wprowadzania RAMIĘ PROWADZĄCE AKTYWNE • na powierzchni prowadzącej aktywnej • jest sprężynujące • jest to rodzaj ramienia retencyjnego • współdziała z ramieniem retencyjnym • umożliwia zdejmowanie wzdłuż ustalonrgo toru RAMIĘ PROWADZĄCE BIERNE • na powierzchni prowadzącej biernie • prowadzi protezę wzdłuż obranego toru • współpracuje z innymi ramionami tego rodzaju • mocuje protezę przez wklinowanie (kierunek sił ściągających w czasie żucia nie jest zgodny z kierunkiem toru wprowadzania protezy) RAMIĘ RETENCYJNE • koniec na powierzchni retencyjnej • jest sprężynującec • zapobiega ściąganiu protezy w czasie wykonywania różnych czynności w jamie ustnej • nie traci kontaktu z zębem podczas zdejmowania !!!spełnia również rolę ramienia stabilizującego .

    Rodzaje Klamer: KLAMRA SAMODZIELNA Składa się z ramienia retencyjnego, z prowadzącego klasycznie lub aktywnie i może samodzielnie umocować protezę bez współdziałania z innymi elementami. KLAMRA ZALEŻNA Może być konstruowana przez kombinację ramion retencyjnego lub prowadzacego aktywnie i stabilizującego, dwóch ramion retencyjnych oraz przez ramiona prowadzace klasycznie i stabilizujące. KLAMRA ZESPOŁOWA Powstaje z połączenia 2 lub więcej klamer pojedyńczych umieszczonych obok siebie w jednym szeregu. Umieszcza się je zwykle w okolicy zębów przedtrzonowych i trrzonowych. Mają one za zadanie poprawę utrzymania protezy w przypadkach niekorzystnych warunków w jamie ustnej. KLAMRA CIĄGŁA Metalowe pasmo przebiegające po językowej lub policzkowej stronie 2 lub większej liczby zębów. Może być umiejscowione tylko na powierzchniach górnokątowych i równoległych do ananlizatora. Klamra taka polepsza stabilizację i umożliwia rozłożenie sił żucia na większą liczbę zębów .

    Elementy Precyzyjne: Umocowanie precyzyjne to konstrukcja, która służy do zakotwiczenia protez ruchomych na podłożu dzięki istnieniu zębów naturalnych lub wszczepów. Składa się z 2 głównych części tworzących między sobą mechaniczne połączenie. Jedna część to matryca – osadzona na zębie lub kilku zębach, na korzeniu zęba lub wszczepie oraz druga – patryca – zamontowana w protezie ruchomej. Zalety elementów precyzyjnych • pozwalają uzyskać dobry efekt kosmetyczny • zapewniają oddziaływanie tylko sił pionowych na zęby filarowe i korzystną stymulację bezzębnych odcijnków pola protetycznego ( podczas dynamicznej fazy Z ucia) • zapewniają równoległość toru wprowadzania protezy do osi długiej zębów oporowych ( brak działania przemieszczającego) • elementy te można aktywować lub wymieniać w przypadku pogorszenia się utrzymania protez Elementy te tworzą połączenie poprzez: - tarcie - mechaniczną retencję - wykorzystanie sił magnetycznych - wykorzystanie sił ześrubowania Podział elementów precyzyjnych: sztywne ruchome wewnątrzkoronowe zewnątrzkoronowe a) łączniki wewnątrzkoronowe • łączniki magnetyczne • łączniki cierne, trące - zasuwy z możliwością aktywacji - zasuwy bez możliwości aktywacji - zamki - zatrzaski b) łączniki zewnątrzkoronowe • łączniki poprzeczkowe - poprzeczka Ackermana - poprzeczka Doldera • łączniki wspornikowe - łączniki sztywne - łączniki ruchome - łączniki sprężynujące .

    Wykonanie Laboratoryjne: I. Przygotowanie modelu:  Blokada podcieni  Przygotowanie powierzchni retencyjnych – naklejenie płytki woskowej ( wytworzenie stopnia tak aby odpowiadał dolnemu brzegowi ramienia retencyjnego )  Pogrubienie woskiem części wyrostka zębodołowego na których są zaznaczone zaczepy do umocowania płyty akrylowej (1,5 – 2mm) II. Powielenie modelu roboczego w masie agarowej ( wykonanie negatywu)  Podgrzanie rozdrobnionego agaru ( w temp. wrzenia wody)  Ostudzenie agaru do temp. 42 C  Zaizolowanie modelu gipsowego w ciepłej wodzie  Odlanie w puszce do powielania (agarowy negatyw )  Wyjęcie mlodelu z puszki odlweniczej ( po stężeniu agaru )  Ułożenie formy agarowej w puszce  Umocowanie stożka odlewniczego III. Wypełnienie formy masą ogniotrwałą  Wprowadzenie do uzyskanej formy masy ogniotrwałej (wymieszana w mieszalniku próżniowym)  Zastudzenie masy (45 min.)  Uwolnienie masy z agaru III. Oróbka i utrwalenie modelu wtórnego  Przeniesienie na model wtórny rysunku projektu szkieletu  Wysuszenie modelu ( suszarka elektryczna, 200 C, 30 min. )  Zanurzenie modelu w płynie utrwalającym IV. Modelowanie szkieletu z gotowych fragmentów wosku (od elementów najgrubszych do najcieńszych ) V. Wykonanie woskowego modelu leja wlewowego  Kanały odlewnicze ( krótkie i grube ) wymodelować przy najgrubszych miejscach protezy  Kanały odpowietrzające – w miejscach cienkich i długich VI. Wykonanie formy odlewniczej z masy ogniotrwałej  pokrycie modelu woskowego warstwą masy wstępnej lub specjalnum płynem ( np.Waxit )  wygrzanie formy VII. Włożenie do wirówki formy odlewniczej i tygla ze stopem odlewniczym  wyważenie wirówki  wypełnienie formy metalem ( siła odśrodkowa )  wystudzenie formy z odlewem  wydobycie odlewu z formy VIII. Obróbka gotowego odlewu  oczyszczenie protezy z masy ogniotrwałej ( piaskowanie)  odcięcie kanałów odlewniczych  polerowanie protezy IX. Sprawdzenie metalowego szkieletu w ustach X. Ustawienie zębów XI. Sprawdzenie wysokości zwarcia XII. Oddanie gotowej protezy. .


    Zalecenia Proteza

    słowa klucze: proteza, zalecenia

    Wprowadzenie: proteza stomatologiczna jest aparatem leczniczym, wykonanym indywidualnie dla każdego pacjenta. zastępuje ona utracone tkanki, a także przejmuje ich funkcje umożliwiając rozdrabnianie pokarmów, poprawę wymowy, wyglądu zewnętrznego oraz korzystnie wpływając na samopoczucie pacjenta. proteza jest ciałem obcym, dlatego też w początkowym okresie może wywoływać zwiększone wydzielanie śliny, zaburzenia odczuwania smaku czy temperatury, powstawanie odruchów wymiotnych, poczucie braku miejsca dla języka. dolegliwości te stopniowo ustępują wraz z przystosowaniem się tkanek jamy ustnej do nowej sytuacji, jest to tak zwany okres adaptacji. jest to proces, którego długość może wynosić od kilku dni do kilku miesięcy i zależy w dużej mierze od nastawienia pacjenta, jego cierpliwości i przestrzegania wskazówek lekarza. w celu skrócenia okresu adaptacji do nowych protez należy w początkowym okresie użytkować je przez całą dobę, więc także w nocy, ssać cukierki, głośno czytać, wysławiać się wyraźnie. trudności w żuciu i odgryzaniu pokarmów należy pokonywać ograniczają się początkowo do spożywania pokarmów miękkich w małych kęsach. w wyniku przystosowania się podłoża jamy ustnej do nowej protezy, czyli tzw osiadania, mogą pojawić się dolegliwości bólowe spowodowane nadmiarem akrylu w pojedynczych miejscach. w przypadku pojawienia się takich problemów, poleca się pacjentowi użytkowanie protezy przez 4 godziny przed wizytą kontrolną aby zaczerwieniona błona śluzowa ułatwiła szybkie i dokładne odnalezienie miejsca w protezie. bardzo ważną kwestią jest higiena jamy ustnej i pielęgnacja protez. protezy ruchome stwarzają dogodne warunki do gromadzenia resztek pokarmowych, które następnie ulegają fermentacji powodując rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych, szczególnie drożdżaków z rodzaju Candida albicans. Grzybica jamy ustnej objawia się pojawieniem białego nalotu, głównie na podniebieniu, który po usunięciu odsłania zaczerwienioną błonę śluzową. w takiej sytuacji konieczne jest leczenie antybiotykami przeciwgrzybiczymi. protezy należy więc czyścić po każdym posiłku, strumieniem ciepłej wody przy użyciu szczoteczki i pasty do zębów. należy stosować umiarkowaną siłę nacisku i miękką szczoteczkę zwracając uwagę aby nie upuścić protezy na ceramiczną umywalkę, skutkując jej pęknięciem. wieczorem należy protezę przechowywać na sucho. badania wskazują, że przetrzymywanie protez w szklance z wodą powoduje nagromadzenie się bardzo dużej liczby bakterii osiedlającej się na powierzchni protez, które następnie wprowadzane były do jamy ustnej. co jakiś czas protezę można odkażać poprzez płukanie wodą utlenioną oraz specjalnych preparatów (Corega,Protefix). po ich stosowaniu należy dokładnie wypłukać protezę w ciepłej wodzie. w przypadku protez, które posiadają gorsze przyleganie ze względu na jakość podłoża, pacjent może korzystać z kremów mocujących (Corega,Protefix). protezy nie użytkowane przez długi czas nie nadają się do dalszego wykorzystania, ponieważ dochodzi do stopniowego zaniku tkanek podłoża jamy ustnej.


    Most

    słowa klucze: most, protetyka

    Wprowadzenie: przęsło powinno posiadać odpowiedni kształt ułatwiające utrzymanie prawidłowej higieny. Powierzchnia żująca przęsła powinna posiadać zmniejszony wymiar przedsionkowo-językowy oraz spłaszczoną powierzchnię okluzyjną w laterotruzji w celu ograniczenia występowania nadmiernych sił wyważających (kontakty laterotruzyjne na podniebiennych guzkach w szczęce). W przeciwieństwie do odbudowy protetycznej w szczęce, w żuchwie występują znacznie większe odkształcenia elastyczne, które mogą być przyczyną odcementowanie mostu, powstawania silnych naprężeń, odprysków porcelany. Dlatego też w przypadku dłuższych mostów zalecane jest stosowanie na ostatnim zębie korony teleskopowej.

    Definicja jest to uzupełnienie protetyczne umocowane na stałe przy pomocy cementu na własnych zębach pacjenta zwanych zębami filarowymi. pomiędzy nimi znajdują się przęsła mostu.siła żucia przenoszona jest przez most na ozębną i kość. Budowa Filar odtwarza czynność i kształt utraconej części zęba i jest osadzany na opracowanej koronie,korzeniu lub implancie, korony,wkłady,nakłady,korony sztyftowe,zasuwy.ząb filarowy może przyjąć siłę maksymalnie 1,5zęba Idealny filar protetyczny powinien wykazywać żywą miazgę.Jednakże zęby leczone endodontycznie ,bez objawów ze strony ozębnej,z radiologicznym obrazem szczelnego i calkowitego wypelnienia kanalu ,mogą być także wartościowymi filarami,chociaż pewne ograniczenie ich wydolności może wynikać z uszkodzenia części koronowej zęba.Stan ten można jednak zrekompensować przez nadbudowę zęba w postaci wkladów koronowo-korzeniowych wykonanych z metalu albo wkladów amalgamatowych bądź kompozytowych wzmocnionych ćwieczkami retencyjnymi. Zęby filarowe ze względu na dodatkowe obciążenia ,nie powinny wykazywać patologicznej ruchomości, zaś otaczające je tkanki powinny być dorze zachowane i wolne od procesów zapalnych przed przystąpieniem do wykonania protez stalych. Pelna wartosć filarów z punktu widzenia paradontologicznego można określić na podstawie oceny stopnia zachowania tkanek oporowych zęba oraz jakości korzeni analizowanych pod kątem następujących zależności: 1.Proporcja korona kliniczna-korzeń 2.Konfiguracja korzeni 3.Powierzchnia ozębnej 1.Ponieważ brzeg wyrostka zębodolowego obniża się(również fizjologicznie)w kierunku korzenia powoduje to zwiększanie się bocznych obciążeń filaru szczególnie szkodliwych dla przyzębia.Z tego powodu idealna proporcja dlugości korony do korzenia zęba wynosi 1:2,za optimum przyjęto 2:3 zaś za minimum stosunek 1:1 Ad.2 1.Zęby z korzeniami splaszczonymi mezjalno-dystalnie są z punktu widzenia paradontologicznego lepszymi filarami niż zęby z korzeniami okrąglymi. 2.Również zęby w odcinkach bocznych z korzeniami szeroko rozstawionymi zapewniaja lepsze podparcie niż zęby z korzeniami zbieżnymi,zlanymi lub stożkowatymi. 3.Również zęby jednokorzeniowe wykazujące na zdjęciach RTG nieregularny ksztalt korzenia lub ich zakrzywienie w okolicy przyszczytowej,są bardziej wartościowymi filarami od zębów z idealnie zbieżnym ksztaltem korzenia. Ad.3 1.Ważnym elementem oceny jakości filarów protetycznych jest wielkość powierzchni ich korzeni mierzona w obrębie aktualnie istniejących wlókien ozębnowych. Większe zęby maja większą powierzchnie ozębnej i lepiej przeciwstawiają się dodatkowym obciążeniom Dlugośc luki bezzębnej uzupelnianej mostem gwarantującym pomyślne wyniki leczenia jest ograniczona i zależy w dużym stopniu od jakości filarów ,aa w szczególności od ich wydolności do przyjęcia dodatkowego obciążenia. Przęsło znajduje się nad bezzębnym wyrostkiem zębodoowym i przenosi całkowicie siłę na zęby filarowe, odtworzenie czynnosci odtworzenie wyglądu estetycznego szczelina swobodnego przepływu śliny brak miejsc retencyjnych dla zalegania resztek pokarmowych sprzyjanie samooczyszczaniu umożliwienie wykonywania zabiegów higienicznych odciążenie brodawek dziąsłowych Kontakt na policzkowej części wyrostka Brak ostrych brzegów Rodzaje: siodełkowe (dobra estetyka,nie wspomaga higieny), stożkowate (słaba estetyka,nie wspomaga higieny), soczewkowe (dobra estetyka,średnio wspomaga higienę), owalne (dobra estetyka,dobrze wspomaga higienę), ze względu na kontakt z tkankami miękkimi,powinno być wykonane ze złota lub porcelany, mogą przebiegać w linii prostej,lub biec po łuku w celu podparcia policzków,jednak są wtedy mniej wytrzymałe, im dluższe przęslo,tym większa jego elastyczność i ciśnienie wywierane na zęby filarowe (przeciążenie,rozchwianie,odcementowanie). przęsło dwuczłonowe o tym samym przekroju będzie miało ugięcie 8x większe niż przęsło jednoczłonowe,a przęsło trzyczłonowe aż 27x większe. zmniejszenie grubości przęsła o połowę zwiększa jego ugięcie 8x - Shilinburg przęsło aktywne bierze udział w zgryzie,jest naturalnej wielkości,ma guzki,przenosi siły jak naturalny ząb, przęsło pasywne nie bierze udziału w zgryzie,jest mniejsze,nie ma guzków,przenosi niewielkie siły, filar i przęsła połączone są łącznikami /członami filarowymi/, korona filarowa + łącznik + przęsło I zęba+ łącznik + przęsło II zęba + łącznik + korona filarowa = most czteropunktowy /czteroczłonowy/, Elementy Łaczące Przęsło Mostu Z Zębem Filarowym: korona, ząb ćwiekowy, wkład koronowy, Podział Mostów -jednolite /proste/:metalowe,porcelanowe,kompozytowe,akrylowe, -niejednolite /złożone/:metalowo-porcelanowe,metalowo-kompozytowe,metalowo-akrylowe, -dwubrzeżne przęsło umocowane jest obustronnie na zębach ograniczających lukę zębową, -jednobrzeżne w wypadku umocowania przęsła jednostronnie, -dwubrzeżno-jednobrzeżne połączone są dwa przęsła,jedno umocowane jest obustronnie,natomiast drugie dołączone jest do mostu dwubrzeżnego, -monolityczne człony filarowe i przęsło odlane są w tym samym czasie,w całości, -dolewane do gotowych członów filarowych dolewa się przęsło mostu, -lutowane stosowane jedynie w przypadkach zastosowania metali szlachetnych.w tej metodzie oddzielnie wykonane przęsło i elementy filarowe łączymy za pomocą lutowania, -jednofilarowe, -dwufilarowe, -wielofilarowe, -przednie /jednobrzeżne/, -boczne /dwubrzeżne/, -przednio-boczne, -okrężne, -szczelinowe z przęsłem kontaktującym się z wyrostkiem zębodołowym /zęby przednie szczęki/, -kładkowe zwane wiszącymi, w których przęsła są w znacznej odległości ponad wyrostkiem zębodołowym umożliwiając samooczyszczanie /zęby boczne żuchwy/,najlepsze do zastosowania w odcinkach bocznych, -aktywne /duża powierzchnia żująca/, -pasywne /mała powierzchnia żująca/, mosty adhezyjne: Rochette'a (z metalowym perforowanym szkieletem -retencja mechaniczna), Ze względu na trwalość polączenia przęsla z filarem,które jest mniejsze niż wprzypadku mostów tradycyjnych,nie mogą to być konstrukcje rozlegle,zęby filarowe zaś powinny mieć odpowiednia wysokość i korzystny ksztalt anatomiczny,aby zapewniona była duża pow.przylegania. Niewskazane jest ich stosowanie w przypadkach filarów o róznym stopniu ruchomości gdyż jest to jedna z przyczyn odlączenia się od filarów tych mostów. Maryland'a (odlane i wytrawione - retencja mikromechaniczna), Utrzymanie mostu na zębach filarowych jest 3 krotnie mocniejsze niż w mostach perforowanych,co umożliwia rozszerzenie wskazań do stosowania także na odcinki boczne i tylne luku zębowego. W mostach tego typu zamiast lączenia uzyskiwanego mech w wyniku perforowania ,uzyskuję się go przez elektrochemiczne wytrawianie pow.metalowej fragmentów mostu kontaktujących się z zębem filarowym.W ten sposób tworzywo kompozycyjne staje się spoiwem lączącym wytrawioną chem.pow zęba z elektrochem.pow skrzydelek mostu.zwieksza to wytrzymalość mech. Virginia (z makroskopową retencją mechaniczną), Mosty kompozytowe należą do grupy uzupełnień adhezyjnych wykorzystujących mikrołączenia wytrawionych powierzchni szkliwa z kompozytowymi systemami łączącymi. Metoda polega na wymodelowaniu w jamie ustnej sztucznego zęba z kompozytu zaopatrzonego w porcelanową licówkę. Techniki adhezyjne to jedna z najbardziej rozwijających się dziedzin stomatologii. Powoli zdobywają coraz więcej zwolenników. Niewątpliwą zaletą wszystkich uzupełnień wykonywanych w technice adhezyjnej jest brak konieczności szlifowania zdrowych zębów, co nadaje takim rozwiązaniom charakter odwracalny. Metoda ta znacznie chętniej wybierana jest przez pacjentów do uzupełnienia braku pojedynczego zęba, w porównaniu do innych znanych tradycyjnych metod. System Mostów Kompozytowych polega na wymodelowaniu w jamie ustnej odpowiedniego kształtu zęba z kompozytu (alternatywa do porcelany) System uzupełniania na stałe brakującego zęba (konstrukcja przyklejana) Nie okalecza zębów sąsiednich (nie używamy wiertła) Jedna wizyta (czas wykonania ok. 2 h) Jest znacznie tańszy niż implant lub klasyczny most Metoda jest całkowicie bezbolesna pozwalają uzyskać dobry efekt estetyczny,ale ze wzg na dośc znaczną grubość skrzydelek lączących most z zębami filarowymi wymagają odpowiedniej wielkości przestrzeni między zębami przeciwstawnymi.z tej przeczyny zasięg ich jest ograniczony i mogą być stosowane : • U pacjentów ze zgryzem prostym • -----\\------- ze zgryzem otwartm • W niektórych przypadkach przodo i tylozgryzów • W żuchwie w odcinku przednim Zalety: -trwałe zamocowanie mostu w jamie ustnej pacjenta, -fizjologiczny sposób przenoszenia sił żucia, -zasięg uzupełnienia nie wykraczający poza anatomiczny kształt łuku zębowego pacjenta sprawiają,że zarówno wydolność żucia jak i adaptacja pacjenta do tego rodzaju uzupełnień protetycznych są znacznie lepsze niż przy zastosowaniu protez ruchomych, Wskazania -obecność w jamie ustnej filarów,których liczba,jakość i rozmieszczenie umożliwiaja oparcie na nich protezy stałej i przenoszenie sił żucia mieszczących się w granicach fizjologicznej wydolności tych filarów.Zastosowanie wkładu jako elementu łączącego przęsło z filarem lub osadzenie mostu adhezyjnego umożliwia jego wykonanie przy nierównoległych filarach. ?osadzenie mostu nawet na zębach o niekorzystnym ksztalcie anatomicznym ,dzięki zastosowaniu dodatkowych rowków,ćwieków okolomiazgowych,co umożliwia dobrą retencję mostu i jego dlugoczasowe użytkowanie ?U pacjentów z periodontopatiami,u których zęby filarowe nie sa dobrze osadzone w zębodolach Przeciwwzkazania duża,ze sily żucia skierowane na przęslo mogloby uszkadzać tkanki otaczające zęby filarowe. 2. Kiedy luka jest tak duża,ze przęslo z uwagi na jego sztywność musialoby być bardzo grube i wypelniać calą wolną przestrzeń ,uniemożliwiając ochronę tkanek podloża. 3. Kiedy po sprawdzeniu użytkowanej poprzednio protezy stalej stwierdzono,że przylegająca blona śluzowa nie toleruje stworzonych warunków . Kiedy na skutek zaniku wyrostka zęby w przęsle w odcinku przednim musialyby być zbyt dlugie i kiedy względy estetyczne wymagaja odpowiedniego uksztaltowania plyty przedsionkowej. 5. Kiedy okluzja mostu z naturalnymi zębami przeciwstawnymi bylaby tylko na pewnym odcinku . 6. Kiedy istnieją wątpliwości odnośnie zdolności zębów filarowych i tkanek otaczających do znoszenia dodatkowego obciążenia. Obecność rozchwianych zębów filarowych bez możliwości wlączenia innych zębów jako filarów ?Zmiany okolowierzcholkowe przy zębach filarowych nie podlegające leczeniu endodontycznemu ?Obecność zbyt malej ilości zębów filarowych(bez możliwości wykonania wszczepów kostnych) ?Brak zgody pacjenta na szlifowanie pod korony protetyczne. Prawo Ante’a (Irvin Ante,stomatolog,Toronto) Suma powierzchni ozębnej korzeni wszystkich zębów filarowych powinna być równa lub większa od tej powierzchni zmierzonej na zębach uzupelnianych mostem. Tylman:dwa zęby filarowe mogą stanowić podparcie dla przęsla odtwarzającego dwa brakujące zęby. Wykonanie wizyta, znieczulenie, oszlifowanie filarów ruchami przecinkowymi z chłodzeniem, zamknięcie kanalików zębinowych, wykonanie koron tymczasowych, pobranie kęska zwarciowego, oddanie do pracowni technicznej, odlanie wycisku, opracowanie modeli, ustawienie w artykulatorze, wykonanie modelu z wosku, umieszczenie w stożku odlewniczym, wyżarzanie wosku, odlanie odlewu, wypolerowanie piaskarką, wizyta, usunięcie koron tymczasowych, ocena technicznego wykonania modelu (umocowanie na filarze,stosunek do zębów sąsiednich,przeciwstawnych,ilość miejsca na licowany materiał,kształt,stosunek do wyrostka zębodołowego), założenie koron tymczasowych, oodanie do pracowni technicznej, piaskowanie, nałożenie opakera i koloru na metal, napalanie porcelany, wizyta, usunięcie koron tymczasowych, ocena technicznego wykonania modelu (umocowanie na filarze,stosunek do zębów sąsiednich,przeciwstawnych,ilość miejsca na licowany materiał,kształt,stosunek do wyrostka zębodołowego,kolor), nałożenie glazury, zacementowanie mostu,

    Podwichnięcie

    podwichnięcie, subluxatio, subluxation

    Wprowadzenie: podwichnięcie jest to... Najczęstszymi powikłaniami urazów mechanicznych zębów są martwica zęba, ankyloza oraz zwężenie kanałów (obliteracja). subluxation1.jpg subluxation2.jpg subluxation3.jpg subluxation4.jpg subluxation5.jpg etiologia: dentaltraumaguide.org diagnostyka: dentaltraumaguide.org http://www.dentaltraumaguide.org http://www.iadt-dentaltrauma.org Badanie Podmiotowe Przebyty uraz w wywiadzie. Badanie Przedmiotowe Ząb wrażliwy na opukiwanie, brak przemieszczenia, zwiększona ruchomość, wynik testu żywotności miazgi może być fałszywie ujemny do 3 miesięcy od wystąpienia urazu, możliwe krwawienie ze szczeliny dziąsłowej, brak zmian na zdjęciu radiologicznym. Metody Leczenia Nie ma konieczności leczenia, wskazana jest natomiast kontrola żywotności miazgi przez >12 miesięcy. W celu poprawienia komfortu pacjenta można zastosować szynę elastyczną przez 2 tygodnie. Za korzystny wynik leczenia uznaje się brak dolegliwości bólowych, dodatni wynik testu żywotności miazgi (może być fałszywie ujemny do 3 miesięcy od wystąpienia urazu), kontynuacja rozwoju korzenia w przypadku zęba z niezakończonym rozwojem korzenia, nieuszkodzona blaszka zbita kości. Za niekorzystny wynik leczenia uznaje się występowanie dolegliwości bólowych, ujemny wynik testu żywotności miazgi po 3 miesiącach od wystąpienia uraz, objawy zapalenia tkanek okołowierzchołkowych, zatrzymanie rozwoju korzenia w przypadku zęba z niezakończonym rozwojem korzenia, resorpcja korzenia. Wówczas konieczne jest przeprowadzenie leczenia kanałowego. Wizyty kontrolne są zalecane po 2 tygodniach, 4 tygodniach, 6-8 tygodniach, 6 miesiącach oraz 12 miesiącach od wystąpienia podwichnięcia. Różnicowanie Postępowanie Antybiotykoterapia ani szynowanie nie są zalecane. Dowody na skuteczność ogólnoustrojowej antybiotykoterapii w leczeniu urazów mechanicznych zębów są bardzo ograniczone, przy czym nie ma danych wyraźnie wskazujących, że antybiotykoterapia polepsza wyniki leczenia. Ze względu na możliwość równoczesnego występowania urazów tkanek miękkich, inne towarzyszące obrażenia oraz ogólny stan chorego, może jednak istnieć potrzeba stosowania antybiotykoterapii, dlatego ostateczną decyzję pozostawia się lekarzowi. Zalecenia: miękka dieta przez 7 dni, zwiększona higiena jamy ustnej, szczotkowanie zębów miękką szczoteczką, płukanie jamy ustnej preparatami bez zawartości alkoholu np.chlorheksydyną 0,1% przez 1-2 tygodni, regularne wizyty kontrolne.

    Bibliografia:

    1. Andreasen J.O., Andreasen F.M., Andersson L.: Textbook and color atlas of traumatic injuries to the teeth, 4th ed. Oxford, UK, Wiley-Blackwell, 2007.
    2. Petersson E.E., Andersson L., Sorensen S.: Traumatic oral vs nonoral injuries. Swed. Dent. J., 1997.
    3. Glendor U.: Epidemiology of traumatic dental injuries – a 12 year review of the literature. Dent. Traumatol., 2008.
    4. Flores M.T.: Traumatic injuries in the primary dentition. Dent. Traumatol., 2002.
    5. Kramer P.F., Zembruski C., Ferreira S.H., Feldens C.A.: Traumatic dental injuries in Brazilian preschool children. Dent. Traumatol., 2003.
    6. Flores MT, Andersson L, Andreasen JO, Bakland LK, Malmgren B, Barnett F, Bourguignon C, DiAngelis A, Hicks L, Sigurdsson A, Trope M, Tsukiboshi M, von Arx T. Guidelines for the management of traumatic dental injuries. I. Fractures and luxations of permanent teeth. Dent Traumatol 2007.
    7. Andreasen JO, Andreasen FM, Bakland LK, Flores MT. Concussion. Traumatic Dental Injuries. A Manual. Oxford: Blackwell/Munksgaard Publishing Company. 2003.
    8. , 38-39. ↑ Andreasen FM, Andreasen JO. Concussion and subluxation. In: Andreasen JO, Andreasen FM, Andersson L, (eds.). Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth (4th ed.). Oxford, Blackwell 2007. 404-410. ↑ Flores M.T., Andersson L., Andreasen J.O., Bakland L.K., Malmgren B., Barnett F., et al.: Guidelines for the management of traumatic dental injuries. 11. Avulsion of permanent teeth. Dent. Traumatol., 2007; 23:130-136 ↑ Flores M.T., Malmgren B., Andersson L., Andreasen J.O., Bakland L.K., Barnett F., et al.: Guidelines for the management of traumatic dental injuries. 111. Primary Teeth. Dent. Traumatol., 2007; 23:196-202 ↑ Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 1 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:1-4 ↑ Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 2 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:49-52 ↑ Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B,, Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 3 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:97-102 ↑ Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K„ et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 4 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:145-148 ↑ Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 5 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:193-198 ↑ Andreasen J.O., Bakland L.K., Flores M.T., Andreasen F.M.: Traumatic dental injuries: a manual, 3rd ed. Chichester, West Sussex, Wiley-Blackwell, 2011 ↑ Pinkham J.R., Casamassino P.S., Fields H.W. Jr, McTigue D.J., Mowak A., eds: Pediatric dentistry, 4th ed. St. Louis, MO, Elsevier Saunders, 2005 ↑ Cohenca M., Simon J.H., Roges R., Morag Y., Malfax J.M.: Clinical indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part I: traumatic injuries. Dent. Traumatol., 2007; 23:95-104 ↑ Cohenca N., Simon J.H., Mathur A., Malfax J.M.: Clinical Indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part 2: root resorption. Dent. Traumatol., 2007; 23:105-113 ↑ Kahler B., Heithersay G.S.: An evidence-based appraisal of splinting luxated, avulsed and root-fractured teeth. Dent. Traumatol., 2008; 241:2-10 ↑ Andreasen J.O., Andreasen F.M., Mejare I., Cvek M.: Healing of 400 intra-alveolar root fractures 2. Effect of treatment factors such as treatment delay, repositioning, splinting type and period and antibiotics. Dent. Traumatol., 2004; 20: 203-211 ↑ Hinckfuss S.E., Messer L.B.: An evidence-based assessment of the clinical guidelines for replanted avulsed teeth. Part II: prescription of systemic antibiotics. Dent. Traumatol., 2009; 25:158-164 ↑ Cvek M.: A clinical report on partial pulpotomy and capping with calcium hydroxide in permanent incisors with complicated crown fractures. J. Endod., 1978; 4: 232-237 ↑ Fuks A.B., Bielak S., Chosak A.: Clinical and radiographic assessment of direct pulp capping and pulpotomy in young permanent teeth. Pediatr. Dent., 1982; 4: 240-244 ↑ Olsburgh S., JacobyT., Krejei I.: Crown fractures in the permanent dentition: pulpal and restorative considerations. Dent. Traumatol., 2002; 18:103-115 ↑ Witherspoon D.E.: Vital pulp therapy with new materials: new directions and treatment perspectives-permanent teeth. Pediatr. Dent., 2008; 30:220-224 ↑ Huang G.T.: A paradigm shift in endodontic management of immature teeth: conservation of stem cells for regeneration. J. Dent., 2008; 36:379-386 (epub 16 April 2008) ↑ Chueh L.H., Ho Y.C., KuoT.C., Lai W.H., Chen Y.H., Chiang C.P.: Regenerative endodontic treatment for necrotic immature permanent teeth. J. Endod., 2009; 35:160-164 (epub 12 December 2008) ↑ Bose R., Nummikoski P., Hargreaves K.: A retrospective evaluation of radiographic outcomes in immature teeth with necrotic root canal systems treated with regenerative endodontic procedures. J. Endod., 2009; 35:1343-1349 (epub 15 August 2009) ↑ Thibodeau B., Trope M.: Pulp revascularization of a necrotic infected immature permanent tooth: case report and review of the literature. Pediatr. Dent., 2007; 29: 47-50 ↑ Trope M.: Treatment of the immature tooth with a non-vital pulp and apical periodontitis. Dent. Clin. North Am., 2010; 54: 313-324 ↑ Jung I.Y., Lee S.J., Hargreaves K.M.: Biologically based treatment of immature permanent teeth with pulpal necrosis: a case series. J. Endod., 2008; 34: 876-887 (epub 16 May 2008) ↑ Robertson A., Andreasen F.M., Andreasen J.O., Noren J.G.: Longterm prognosis of crown-fractured permanent incisors: the effect of stage of root development and associated luxation injuries. Int. J. Paediatr. Dent., 2000; 103:191-199 ↑ Holcomb J.B., Gregory W.B. Jr: Calcific metamorphosis of the pulp; its incidence and treatment. Oral. Surg. Oral. Med. Oral. Pathol., 1967; 24: 825-830 ↑ Neto J.J., Gondim J.O., deCarvalho F.M., Giro E.M.: Longitudinal clinical and radiographic evaluations of severely intruded permanent incisors in a pediatric population. Dent. Traumatol., 2009; 25: 510-524 ↑ Robertson A.: A retrospective evaluation of patients with uncomplicated crown fractures and luxation injuries. Endod. Dent. Traumatol., 1998; 14: 245-256 ↑ Amir F.A., Gutmann J.L., Witherspoon D.E.: Calcific metamorphosis: a challenge in endodontic diagnosis and treatment. Quintessence Int., 2001; 32:447-455 ↑ Andreasen F.M., Andreasen J.O., Bayer T.: Prognosis of root fractured permanent incisors; prediction of healing modalities. Endod. Dent. Traumatol., 1989; 5:11-22 ↑ Andreasen J.O., Andreasen F.M., Skeie A., Hjorting-Hansen E., Schwartz 0.: Effect of treatment delay upon pulp and periodontal healing of traumatic dental injuries-a review article. Dent. Traumatol., 2002; 18:116-128 ↑ Andreasen J.O., Bakland L.Ki? Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 3. A clinical study of the effect of treatment variables such as treatment delay, method of repositioning, type of splint, length of splinting and antibiotics on 140 teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22:99-111 ↑ Kenny D.J., Barrett E.J., Casas M.J.: Avulsions and Intrusions: the controversial displacement injuries. J. Can. Dent. Assoc., 2003; 69: 308-313 ↑ Stewart C., Dawson M., Phillips J., Shafi I., Kinirons M., Welburg R.: A study of the management of 55 traumatically intruded permanent incisor teeth in children. Eur. Arch. Paediatr. Dent., 2009; 10: 25-28 ��� Albadri S., Zaitoun H., Kinirons M.J.: UK National Clinical Guidelines in Paediatric Dentistry: treatment of traumatically intruded permanent incisor teeth in children. Int. J. Pediatr. Dent., 2010; 20 (suppl. 1): 1-2 ↑ Andreasen J.O., Bakland L.K., Matras R.C., Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 1. An epidermiological study of 216 intruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22: 83-89 ↑ Andreasen J.O., Bakland L.K., Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 2. A clinical study of the effect of preinjury and injury factors such as sex, age, stage of root development, tooth location and extent of injury including number of intruded teeth on 140 intruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22:90-98 ↑ Wigen T.I., Agnalt R., Jacobsen I.: Intrusive luxation of permanent incisors in Norwegians aged 6-17 years: a retrospective study of treatment and outcome. Dent. Traumatol., 2008; 24: 612-618 ↑ Ebeleseder K.A., Santler G., Glockner K., Huller H., Perfl C., Quehenberger F.: An analysis of 58 traumatically intruded and surgically extruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2000;16:34-39 ↑ Humphrey J.M., Kenny D.J., Barrett E.J.: Clinical outcomes for permanent incisor luxations in a pediatric population. I. Intrusions. Dent. Traumatol., 2003; 19: 266-273 ↑ Al Badri S., Kinirons M., Cole B., Welbury R.: Factors affecting resorption in traumatically intruded permanent incisors in children. Dent. Traumatol., 2002; 18: 73-76 ↑ Andreasen J.O., Andreasen F.M., Mejare I., Cvek M.: Healing of 400 intra-alveolar root fractures. I. Effect of pre-injury and injury factors such as sex, age, stage of root development, fracture type, location of fracture and severity of dislocation. Dent. Traumatol., 2004; 20:192-202 ↑ Cvek M., Andreasen J.O., Borum M.K.: Healing of 208 intraalveolar root fractures in patients aged 7-17 years. Dent. Traumatol., 2001; 17:53-62 ↑ Welbury R.R., Kinirons M.J., Day P., Humphreys K., Gregg T.A.: Outcomes for root-fractured permanent incisors; a retrospective study. Pediatr. Dent., 2002; 24:98-102 ↑ Cvek M., Mejare I., Andreasen J.O.: Healing and prognosis of teeth with intra-alveolar fractures involving the cervical part of the root. Dent. Traumatol., 2002; 18:57-65 ↑ Cvek M., Tsillingaridis G., Andreasen J.O.: Survival of 534 incisors after intra-alveolar root fracture in 7-17 years. Dent. Traumatol., 2008; 24:379-387 Farsi N., Alamoudi N., Balto K., Al Muskagy A.: Clinical assessment of mineral trioxide aggregate (MTA) as direct pulp capping in young permanent teeth. J. Clin. Pediatr. Dent., 2006;31:72-76 ↑ Moule A.J., Moule C.A.: The endodontic management of traumatized anterior teeth: a review. Aust. Dent. J., 2007; 52 (suppl. 1): S122-S137 ↑ Bakland L.K.: Revisiting traumatic pulpal exposure: materials, management principles and techniques. Dent. Clin. N. Am., 2009; 53:661-673 ↑ Cavalleri G., Zerman N.: Traumatic crown fractures in permanent incisors with immature roots: a follow-up study. Endod. Dent. Traumatol., 1995; 11: 294-296 Ferrazzini Pozzi E.C., von Arx T.: Pulp and periodontal healing of laterally luxated permanent teeth; results after 4 years. Dent. Traumatol., 2008; 24:658-662 ↑ Nikoui M., Kenny D.J., Barrett E.J.: Clinical outcomes for permanent incisor luxation in a pediatric population. III. Lateral luxations. Dent. Traumatol., 2003; 19: 280-285 ↑ Jackson N.G., Waterhouse P.J., Maguire A.: Factors affecting treatment outcomes following complicated crown fractures managed in primary and secondary care. Dent. Traumatol., 2006; 22:179-185 ↑ About I., Murray P.E., Franquin J.C., Remusat M., Smith A.J.: The effect of cavity restoration variables on odontoblast cell numbers and dental repair. J. Dent., 2001; 29:109-117 Murray P.E., Smith A.J., Windsor L.J., Mjor I.A.: Remaining dentine thickness and human pulp responses. Int. Endod. J., 2003; 36: 33-43 ↑ Subay R.K., Demirci M.: Pulp tissue reactions to a dentin bonding agent as a direct capping agent. J. Endod., 2005; 31:201-204 ↑ Bogen G„ Kim J.S., Bakland L.K.: Direct pulp capping with mineral trioxide aggregate: an observational study. J. Am. Dent. Assoc., 2008; 139:305-315 ↑ Cvek M., Mejare I., Andreasen J.O.: Conservative endodontic treatment in the middle or apical part of the root. Dent. Traumatol., 2004; 20:261-269 Hinckfuss S., Messer L.B.: Splinting duration and periodontal outcomes for replanted avulsed teeth, a systematic review. Dent. Traumatol., 2009; 25:150-157 ↑ Oikarinen K.: Tooth Splinting – a review of the literature and consideration of the versatility of a wire-composite splint. Endod. Dent. Traumatol., 1990; 6:237-250 ↑ VonArx T., Fillipi A., Lussi A.: Comparison of a new dental trauma splint device (TTS) with three commonly used splinting techniques. Dent. Traumatol., 2001; 17: 266-274 Berthold C., Thaler A., Petschelt A.: Rigidity of commonly used dental trauma splints. Dent. Traumatol., 2009; 25:248-255 ↑ Andreasen J.O., Storgaard Jensen S., Sae-Lim V.: The role of antibiotics in presenting healing complications after traumatic dental injuries: a literature review. Endod. Topics, 2006; 14: 80-92


    Badanie

    słowa klucze: badanie

    Wprowadzenie: Badanie Lekarsko-Stomatologiczne /examinatio clinica/: Jego Celem Jest Ustalenie Stanu Obecnego /status praesens/.

    Badanie Podmiotowe: dane personalne: imię i nazwisko /identyfikacja w dokumentacji/ ; adres /identyfikacja w dokumentacji/ ; kontakt /możliwość przełożenia wizyty/ ; pesel /procedury wykonywane w ramach kontraktu z NFZ/ ; wiek /predyspozycja do występowania chorób/ ; płeć /predyspozycja do występowania chorób/ ; wzrost /wskaźnik BMI/ ; masa ciała /wskaźnik BMI/ ; wywiad stomatologiczny ; regularność wizyt ; nastawienie ; ostatnie problemy stomatologiczne ; ostatnio przeprowadzone leczenie ; wywiad rodzinny ; choroby dziedziczne: hemofilia, cukrzyca ; wywiad socjalny ; warunki życia, rodzaj pracy, kontakt ze zwierzętami, ostatnie podróże ; nałogi ; dieta ; antykoncepcja ; miesiączka.

    Badanie Przedmiotowe: Badanie Zewnątrzustne: ważne jest jak najszybsze stwierdzenie czy mamy do czynienia z pacjentem zakażonym (HIV,WZW B,WZW C, HSV, inne choroby zakaźne), Wygląd Ogólny czy pacjent jest zdyszany, spocony (niewydolność krążenia), czy pacjent jest zadbany, Dłonie uścisk dłoni wilgotne/suche /niewydolność krążenia, nadciśnienie, zaburzenia hormonalne/, czarkowate paznokcie i ich bielactwo mogą naprowadzić na utajony niedobór żelaza, Oczy stan i zabarwienie spojówek /żółte zabarwienie i wnikanie gęstej sieci naczyń krwionośnych w okolicę rogówki występuje przy niedoborze witaminy B2, Skóra zmiany barw­nikowe, wykwity, blizny, obrzęk, przetoki, zmiany łojotokowe okolicy nosa, które mogą doprowadzić stanu zagrożenia życia przy dostaniu się zakażenia do zatoki jamistej /zapalenie zakrzepowe/, symetria, zabarwienie, prawidłowe, żółte - żółtaczka, czerwone - zapalenie, blade - niedokrwistość, zakłucia /widoczne przy badaniu ciśnienia/, Kości wyniosłości kostne, zniekształcenia, symetria, złamania, guzy nowotworowe, Mięśnie żwacz, skroniowy, trapezowaty, skrzydłowy-przyśrodkowy (napięcie, bolesność), Staw szerokość otwarcia ust, tor otwierania i zamykania ust, trzaski i trzeszczenia, Nerwy ujścia nerwu trójdzielnego (nerw nadoczodołowy, nerw podoczodołowy, nerw bródkowy), Badanie Wewnątrzustne: ocena stanu uzębienia,brakujących,chorych,przesuniętych,pochylonych zębów,przestrzeni między nimi,obecność nieprawidłowych wypełnień,próchnica,ubytki pochodzenia niepróchnicowego (starcie,abrazja,erozja,urazy),ilość i jakość złogów nazębnych,obecność kieszonek patologicznych i wydzielinę z kieszonek (wysięk krwisty, surowiczy, ropny), ruchomość zębów, stopień obnażenia szyjek i korzeni zęba oraz zgryzu w zwarciu, protruzji i ruchach bocznych żuchwy. Do oceny stanu przyzębia oraz potrzeb leczniczych dobrze jest zastosować grupowy WskaĽnik Periodontologicznych Potrzeb Leczniczych (Community Periodontal Index of Treatment Needs CPITN) opracowany i przedstawiony przez ¦wiatową Organizację Zdrowia (WHO World Health Association). Daje on możliwość nie tylko oceny stanu przyzębia, ale pozwala określić periodontologiczne potrzeby leczenia (TN) w danym określonym przypadku. zapach z ust: u zdrowego człowieka – kwitnące kasztany choroby żołądka – woń kwaskowata ropień płuc, zgorzel płuc, jamy gruźlicze – woń cuchnąca ostra białaczka agranulocytarna, szkorbut – woń gnilna błonica – woń słodko-klejowa choroby nerek i mocznica – woń morwowa w cukrzycy i śpiączce cukrzycowej – zapach świeżych jabłek c)dodatkowe Zęby obecna próchnica: sprawdzenie czy ząb jest żywy czy martwy (leczenie kanałowe, uderzenie, zwichnięcie), szczelność wypełnienia, brak próchnicy: sprawdzenie czy ząb jest żywy czy martwy (leczenie kanałowe, uderzenie, zwichnięcie), ubytek próchnicowy, wywiad: ból świeży/dawny samoistny/stymulowany ciągły/przerywany krótki/długi nocny,na ciepło przerwy krótkie/długie badanie: ząb leczony brak próchnicy wypełnienie szczelne - zap.nieodwr wypełnienie nieszczelne obecna próchnica ząb nieleczony brak próchnicy obecna próchnica bolesność na opukiwanie poziome /stan zapalny więzadeł ozębnej/, bolesność na nagryzanie /zmiany okołowierzchołkowe/, badanie żywotności miazgi /examinatio pulpae dentis/, Badanie Ogólnolekarskie, Badania Dodatkowe.

    Rozpoznanie: .

    Rokowanie: .

    Plan Leczenia: .

    Dokumentacja: .


    Węzły Chłonne

    słowa klucze: węzły chłonne, badanie

    Wprowadzenie: lekarz staje po prawej stronie pacjenta, lewą ręką pochyla głowę pacjenta do przodu oraz w stronę badaną w celu rozluźnienia mięśni szyi, natomiast prawą rękę przesuwa lekko uciskając skórę wzdłuż dolnego brzegu żuchwy. należy zwrócić uwagę na wielkość, bolesność, przesuwalność względem skóry, przesuwalność względem podłoża oraz spoistość węzłów chłonnych. w stanach ostrych są one powiększone, miękkie, bolesne, przesuwalne względem skóry, nieprzesuwalne względem podłoża, natomiast w stanach przewlekłych są powiększone, twarde, niebolesne, nieprzesuwalne względem skóry, przesuwalne względem podłoża.


    Podtlenek Azotu

    słowa klucze: adhd, gaz rozweselający, n2o, podtlenek azotu, sedacja wziewna, stres

    Wprowadzenie: podtlenek azotu jest wykorzystywany w sedacji wziewnej jako bardzo przyjazna i bezpieczna metoda ograniczająca lęk podczas zabiegów stomatologicznych. Leczenie z zastosowaniem podtlenku azotu stosowane jest na całym świecie jako alternatywa dla podawania silnych środków uspokajających. Podtlenek azotu wprowadza pacjenta w stan odprężenia, przyjemnego oszołomienia oraz oddzielenia od rzeczywistości uzyskiwany podczas wdychania mieszaniny podtlenku azotu i tlenu w odpowiednich proporcjach za pomocą pachnącej maseczki zakładanej na nos. W przeciwieństwie do znieczulenia ogólnego, pacjent cały czas podczas zabiegu pozostaje świadomy, zachowane zostają podstawowe odruchy, jest on natomiast bardziej podatny na sugestie. Gaz rozweselający pozwala na zapewnienie i osiągnięcie pełnego komfortu psychicznego oraz pokonanie bólu. Bardzo często pacjent ma przyjemne wyobrażenia związane z pływaniem, lataniem lub unoszeniem się w wodzie, w powietrzu, w chmurach lub w kosmosie. Dodatkową zaletą podtlenku azotu jest występujący często choć nie zawsze efekt amnezji czyli niepamięci wstecznej. Zachowany jest odruch kaszlu, kontakt słowny, wzrokowy, występuje zwiększona wrażliwość na dźwięki, mogą wystąpić marzenia senne o treści erotycznej. Jednym z najczęstszych powodów strachu przed wizytą w gabinecie stomatologicznym jest lęk wywołany albo wcześniejszymi doświadczeniami albo wyobrażeniami powstałymi na skutek informacji usłyszanych od znajomych lub rodziny (dentofobia). Towarzyszący pacjentom stres wywołuje zwiększone uwalnianie adrenaliny powodujące zwiększoną wrażliwość wywołaną przejściem organizmu w stan oczekiwania na nieprzyjemne odczucia. Leczenie takich pacjentów zawsze było wyzwaniem dla lekarzy dentystów i personelu medycznego, również dla nich będąc przyczyną dodatkowego stresu. Sposobami ograniczającymi strach przed wizytą może być przyjęcie środków uspokajających wieczorem w dniu poprzedzającym wizytę, umożliwiając spokojny sen oraz na godzinę przed samą wizytą. Również przyjmowanie og��lnie działających leków przeciwbólowych może działać wspomagająco, przede wszystkim bardziej uspokakajając pacjenta, powinnno być jednak wcześniej uzgodnione z lekarzem prowadzącym. Ponieważ uspokojenie wziewne podtlenkiem azotu wymaga założenia przez pacjenta maseczki na nos i utrzymywania jej cały czas podczas zabiegu, konieczna jest współpraca, dlatego sedację wziewną wykonuje się u dorosłych oraz dzieci powyżej 6 roku życia, które łatwo nawiązują kontakt z lekarzem i są podatne na sugestię podobnie jak w przypadku hipnozy. Zabieg przeprowadzany jest w spokojnej atmosferze, nigdy nie jest przeprowadzany na siłę, ponieważ zmniejsza to jego skuteczność. Stosowanie podtlenku azotu jest uznawane za zabieg bezpieczny dla zdrowia i może być przeprowadzany bez udziału anestezjologa. Wykonywanie zabiegów z podawaniem podtlenku azotu wskazane jest u osób wykazujących silny lęk przed leczeniem, dzieci z nadpobudliwością nerwową, ADHD, reagującymi wymiotami na ból i stres, dzieci chorych na astmę lub padaczkę (mniejsze ryzyko wystąpienia ataku wywołanego stresem). Również u chorych na hemofilię, nadciśnienie i choroby serca zalecane jest przeprowadzanie zabiegu przy ograniczeniu lęku nie wywołującym wzrostu ciśnienia krwi. Przeciwwskazania: brak współpracy, niedrożność górnych dróg oddechowych (przeziębienie, przerost migdałków gardłowych), choroby płuc (roztrzenie oskrzelowe, rozedma płuc), I trymestr ciąży, choroby psychiczne, stwardnienie rozsiane, porfiria, miastenia gravis, alkoholizm, narkomania. Etapy sedacji: I – umiarkowanego uspokojenia oraz słabego znieczulenia (5-25% podtlenku azotu): pacjent może odczuwać bardzo słabe mrowienie palców, policzków, języka, pleców, głowy lub klatki piersiowej, występuje wyraźne odprężenie, uspokojenie, podniesienie progu bólu, zmysły dotyku, słuchu oraz wzroku mogą być osłabione. Pacjent szybko reaguje na polecenia i odpowiada na pytania. II – dysocjacji i częściowego znieczulenia (20-55% podtlenku azotu): Pojawia się zjawisko dysocjacji – jest jednym z głównych elementów ułatwiających wykonanie zabiegu, polegającym na głębokim oddzieleniu świadomości pacjenta od otaczającej go rzeczywistości. Pacjenci zdają sobie sprawę z miejsca, w jakim się znajdują i czynności wykonywanych przez lekarza stomatologa, ale wszystko wydaje im się bardzo odległe. Nie mają oni ochoty na przeciwstawianie się czemukolwiek, tym bardziej, że przebywanie w stanie uspokojenia jest bardzo przyjemne. Zaawansowane stany dysocjacji powodują powstanie bardzo plastycznych halucynacji, przypominających marzenia senne. Nasilone jest uczucie mrowienia różnych części ciała, zmniejsza się częstość zamykania powiek, kontakt słowny jest wciąż zachowany, mimo, że odpowiedzi na pytania mogą pojawiać się z opóźnieniem lub bez związku z pytaniem. Pojawiają się marzenia senne – dotyczy to szczególnie dzieci. Dorośli nie tracą tak łatwo kontroli nad swoim stanem. Wskazane jest sugerowanie treści tych snów. Występuje częściowa amnezja, Pacjent nie pamięta zabiegu, a jedynie sen, którego treść może opowiedzieć tuż po zabiegu. Pacjent może również odczuwać stan podobny do upojenia alkoholowego. Następuje wyraźne osłabienie wrażliwości na ból. Rozluźnienie mięśniowe, objawia się swobodnym ułożeniem kończyn górnych i dolnych oraz szerokim i podtrzymywanym otwarciem ust na sugestię lekarza, świadczącym to o zachowaniu świadomości (objaw Langa). III – całkowitej bezbolesności (50-70% podtlenku azotu): Charakteryzuje się znacznym pogłębieniem wyżej opisanych objawów. Często występuje całkowita amnezja. Odruch kaszlowy zostaje nieznacznie osłabiony. Objaw otwarcia ust na życzenie jest wciąż podstawowym kontrolowanym objawem. Skuteczność stosowania sedacji wziewnej podtlenkiem azotu zależy od kilku czynników. Większe doświadczenie lekarza pozwala skutecznie uspokoić większą liczbę pacjentów. Im większego urazu doznał wcześniej pacjent, tym trudniej jest go uspokoić. Pomimo najlepszych chęci, cierpliwości lekarza, asysty oraz rodziców dziecka, nie udaje się skutecznie przeprowadzić zabiegu gazem rozweselającym i konieczne jest wcześniejsze przeprowadzenie psychoterapii stopniowo zmniejszające dentofobię. Leczenie w znieczuleniu ogólnym ze względu na ryzyko powikłań oraz szkodliwość, nie jest rozwiązaniem na stałe, może być jedyną alternatywną metodą przy bezwzględnej konieczności przeprowadzenia natychmiastowego leczenia. Badania wykazują, że około 10% pacjentów jest niewrażliwych na działanie podtlenku azotu. Nadużywanie poddawania się działaniu podtlenku azotu może prowadzić do obniżenia poziomu wit.B12. Najczęściej wymienianymi przez pacjentów czynnikami stresogennymi jest bolesny zabieg, widok sprzętu, narzędzi, nieprzyjemny zapach i smak, podejście lekarza, uczucie uwięzienia, problemy z oddychaniem, wysokie dźwięki, utrudnione porozumiewanie się, ucisk tkanek, posługiwanie się przez lekarza niezrozumiałymi przez pacjenta określeniami, przewidywany ból. Wskazania: silny strach przed leczeniem, dentofobia, silny odruch wymiotny, nadpobudliwość, astma, padaczka, hemofilia, nadciśnienie, choroby serca. Przeciwwskazania: niedrośność nosa (płacz, katar, alergia, przeziębienie, powiększenie migdałków), brak współpracy, choroby płuc (rozedma płuc), alkoholizm, narkomania, choroby psychiczne (depresja, nerwica), stwardnienie rozsiadne, porfiria, I trymestr ciąży, spożywanie posiłku bezpośrednio przed zabiegiem. Zastosowanie: przed rozpoczęciem leczenia z zastosowaniem podtlenku azotu należy wykonać test oddychania przez nos przy ustach otwartych, poinformować rodziców, że dziecko może krzyczeć, ale to nie znaczy, że jest nieprzygotowane do zabiegu, ponieważ efektu dzia��ania może nie być widać. Należy unikać spożywania pokarmów na 2-3 godziny przed zabiegiem. Można poinformować pacjenta, aby oddychał szybciej gdy będzie spodziewał się gorszego momentu. Najczęściej wykorzystuje się stężenie 20%-30%, w przypadku dzieci można chwilowo zwiększyć stężenie do 50%-60% np.podczas podawania znieczulenia. Stężenie 50%-60% wykazuje działanie przeciwbólowe. Nie należy przekraczać dawki 70% podtlenku azotu. Zalecana minutowa pojemność oddechowa wynosi u dzieci 3-4 litry/minutę, u kobiet i młodzieży 6 litrów/minutę, u mężczyzn 8-9 litrów/minutę. 1 minuta – 100% O2, 2 minuta – 10% O2, 3 minuta – 15% O2, 4 minuta – 20% O2, 5 minuta – 30% O2, można zapytać pacjenta czy coś odczuwa, czy takie stężenie jest dla niego wystarczające. Każda szybka zmiana stężenia pogarsza jego działania. W przypadku stosowania podtlenku azotu u dzieci możliwe jest stosowanie większych przeskoków pomiędzy poszczególnymi stężeniami. Okres wentylowania pacjenta 100% tlenem zależy od czasu poddawania go działaniu podtlenku azotu, w przypadku 60% czas wyprowadzania pacjenta z sedacji powinien wynosić 6 minut. 95% podtlenku azotu ulega wydaleniu po 5 minutach, pozostała część po 20 minutach. Pacjent powinien pozostać w poczekalni 30 minut po zabiegu. 30 minut po zabiegu pacjent może prowadzić pojazdy mechaniczne.

    Bibliografia:

    1. Ashley P.F., Parekh S., Moles D.R., Anand P., MacDonald L.C. ; Preoperative analgesics for additional pain relief in children and adolescents having dental treatment ; The Cochrane Database of Systemativ Revews ; 2016.
    2. Corcuera-Flores J.R., Silvestre-Rangil J., Cutando-Soriano A., López-Jiménez J. ; Current methods of sedation in dental patients – a systematic review of the literature ; Medicina Oral, Patologia Oral y Cirurgia Bucal ; 2016.
    3. Done V., Kotha R., Vasa A.A., Sahana S., Jadadoddi R.K., Bezawada S. ; A Comparison of the Effectiveness of Oral Midazolam – N2O Versus Oral Ketamine – N2O in Pediatric Patients – An in-Vivo Study ; Journal of Clinical and Diagnostic Research ; 2016.

    4. Bonafé-Monzó N., Rojo-Moreno J., Catalá-Pizarro M. ; Analgesic and physiological effects in conscious sedation with different nitrous oxide concentrations ; Journal of Clinical and Experimental Dentistry ; 2015.
    5. Yokoe C., Hanamoto H., Sugimura M., Morimoto Y., Kudo C., Niwa H. ; A prospective, randomized controlled trial of conscious sedation using propofol combined with inhaled nitrous oxide for dental treatment ; Journal of Oral and Maxillofacial Surgery ; 2015.

    Obrzęk

    słowa klucze: obrzęk, opuchnięcie, ropień

    Wprowadzenie: obrzęk wysięk zapalny infiltratio inflamatoria.

    Postępowanie: spodziewając się możliwości wystąpienia obrzęku, krwiaka po przeprowadzanym zabiegu chirurgicznym, zaleca się stosowanie zimnych okładów, chłodnej diety, spania na przeciwległym policzku oraz przyjmowania preparatów zmniejszających powstawanie wysięku zapalnego (Aescin, Esceven).


    Objaw Smrekera

    słowa klucze: objaw smrekera

    Wprowadzenie: objaw Smrekera, fremitus radicis dentis, objaw chrzęstu pergaminowego świadczy o zniszczeniu blaszki kostnej wyrostka zębodołowego, stwierdzany podczas badania palpacyjnego, w którym palcem prawej ręki lekarz dotyka powierzchni błony śluzowej na wysokości wierzchołka korzenia, natomiast lewą ręką opukuje poziomo ząb w kierunku wnętrza jamy ustnej. Wyczucie uderzania wierzchołka korzenia zęba bezpośrednio w błonę śluzową świadczy o zniszczeniu blaszki kostnej.

    Bibliografia:


    Objaw Owińskiego

    słowa klucze: objaw owińskiego, owu, objaw wierzchołkowo-uciskowy

    Wprowadzenie: objaw Owińskiego, OWU, objaw wierzchołkowo-uciskowy jest stwierdzany przy bolesności błony śluzowej wyrostka zębodołowego w okolicach wierzchołka korzenia podczas badania palcem lub nakładaczem klukowym wskazującym na istniejące zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Bibliografia:


    Niewydolność Nadnerczy

    słowa klucze: niewydolność nadnerczy

    Wprowadzenie: niewydolność nadnerczy jest wynikiem uszkodzeniem kory nadnerczy objawiającej się osłabieniem, spadkiem masy ciała, zmęczeniem, hiperpigmentacją skóry i błon śluzowych. Najczęściej jest spowodowana przewlekłym stosowaniem sterydów. Pacjenci mają okrągłą twarz "księżyca w pełni", cienką i przezroczystą skórę z wieloma rozstępami. Podstawą leczenia wielu chorób nerek takich jak pierwotne i wtórne kłębuszkowe zapalenie nerek, zaburzenia wapniowo-fosforanowe (nadczynność przytarczyc) w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek, skrobiawica, stan niedożywienia w przewlekłej niewydolności nerek i u chorych dializowanych, przeszczep nerki, leczenie immunosupresyjne, jest likwidacja wszelkich ognisk zakażenia (sanacja jamy ustnej) w osłonie antybiotykowej. Pozostawienie ognisk zakażenia w okresie leczenia immunosupresyjnego osłabiającego barierę obronną organizmu może doprowadzić do wysiewu bakteryjnego i posocznicy zagrażającej życiu chorego choroby nerek stanowią przeciwwskazanie do wszczepiania implantów Schorzenie o etiologii wieloczynnikowej jest wynikiem uszkodzenia kory nadnerczy Postępowanie z pacjentem Jeśli przyjmuje stale steroidy: Zastosowanie protokołu redukcji stresu Monitorowanie czynności życiowych Zlecenie podwójnej dawki steroidów na dzień przed, w dniu i następnego dnia po operacji .

    Objawy: wczesnymi objawami są nudności, zmęczenie, osłabienie, zaburzenia psychiczne, wymioty, spadek ciśnienia, silne bóle brzucha, mięśni pleców i kończyn dolnych. Następnymi objawami są całkowite zwiotczenie pacjenta, utrata przytomności oraz śpiączka.

    Postępowanie: w przeciwieństwie do ludzi zdrowych, pacjenci cierpiący na niewydolność nadnerczy nie uwalniają w sytuacji stresowej sterydów endogennych (adrenalina), dlatego też w gabinecie może pojawić się spadek ciśnienia krwi, omdlenie, nudności, gorączka. W przypadku krótkich i prostych zabiegów (brak stresu) wystarczy ograniczenie lęku pacjenta, natomiast przed dłużej trwającymi lub bardziej rozległymi zabiegami zalecana jest konsultacja z lekarzem prowadzącym (endokrynolog), przygotowanie pacjenta do zabiegu i ewentualne tymczasowe zwiększenie dawek sterydów (60 mg hydrokortyzonu przed zabiegiem, 40 mg przez 2 kolejne dni, 20 mg przez 3 kolejne dni). W przypadku pojawienia się niepokojących objawów należy przerwać zabieg, monitorować czynności życiowe, ułożyć głowę pacjenta poniżej linii kolan, podać tlen, zabezpieczyć dostępu do żyły, podać dożylnie lub domięśniowo 100 mg hydrokortyzonu, wezwać pogotowie, podać krystaloidy aż do ustąpienia niedociśnienia. Utrata przytomności wymaga podjęcia akcji reanimacyjnej. Jeśli chory nie przyjmuje na stałe steroidów, ale otrzymywał w minionym roku przynajmniej 20 mg hydrokortyzonu (lub jego ekwiwalent) przez 2 tyg Zastosowanie protokołu redukcji stresu Monitorowanie czynności życiowych Na dzień przed zabiegiem i w dniu zabiegu 60mg hydrokortyzonu, bezpośrednio przed zabiegiem 60mg hydrokortyzonu i.v. lub i.m. Przez 2 dni po zabiegu 40mg hydrokortyzonu na dobę, następnie przez 3 dni 20mg/24h.

    Bibliografia:

    1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

    Niewydolność Krążenia

    słowa klucze: niewydolność kr��żenia, zastoinowa niewydolność krążenia

    Wprowadzenie: niewydolność krążenia jest chorobą polegającą na niedostatecznym zaopatrywaniu organizmu przez serce w krew spowodowanym zmniejszeniem siły skurczu lub nadmiernym obciążeniem serca (wada serca, nadciśnienie), które stopniowo prowadzi do jego rozszerzenia i spadku skuteczności działania pompy ssąco-tłoczącej. Dochodzi wówczas do cofania się krwi do krążenia płucnego i zatrzymywania się jej w wątrobie oraz naczyniach jamy brzusznej i powstawania obrzęku płuc lub niewydolności wątroby. Ze względu na obniżenie przesączania kłębuszkowego dochodzi do retencji wody i sodu w organiźmie objawiającej się występowaniem obrzęków obwodowych oraz obciążeniem serca.

    Objawy: duszność typu orthopnoe świadcząca o zaawansowanej niewydolności serca pojawiająca się 1-2 minut po położeniu się i polegająca na spłyceniu oddechu i uczuciu braku powietrza pojawiająca się w pozycji leżącej na skutek obciążenia serca dodatkową ilością krwi z kończyn dolnych, ustępująca w kilka minut po przyjęciu pozycji siedzącej lub stojącej ; duszność nocna typu napadowego świadcząca o mniej zaawansowanej niewydolności serca pomimo takiego samego mechanizmu powstawania, pojawiająca się 1-2 godziny od zaśnięcia i zmuszająca chorego do wstania z łóżka, otwarcia okna i wykonania kilku głębokich wdechów, ustępująca znacznie wolniej, najczęściej po ponad 30 minutach, suchy kaszel związany z obrzękiem płuc, oraz obrzęki stóp i podudzi spowodowanego przesączaniem osocza przez ściany naczyń krwionośnych do przestrzeni międzytkankowej kończyn. Innymi objawami są zwiększenie masy ciała, duszność wysiłkowa oraz osłabienie.

    Leczenie: większość pacjentów chorujących na niewydolność krążenia znajduje się pod stałą opieką kardiologa i przyjmuje na stałe leki zmniejszające objętość krwi krążącej (diuretyki), zwiększające kurczliwość serca (glikozydy nasercowe), zmniejszające obciążenie następcze (inhibitory konwertazy angiotensyny, betablokery, leki z grupy antagonistów wapnia), obniżające krzepliwość krwi, jeżeli doszło u nich do migotania przedsionków.

    Postępowanie: pacjenci będący pod stałą kontrolą kardiologa, stosujący odpowiednią dietę i przyjmujący leki mogą być bezpiecznie przyjmowani w gabinecie stomatologicznym, zalecana jest jednak wcześniejsza konsultacja z lekarzem prowadzącym. Podczas przyjmowania pacjenta należy pamiętać o ograniczeniu lęku, podawaniu tlenu podczas zabiegu oraz nie przyjmowaniu chorego w pozycji leżącej. W nagłych sytuacjach lub u chorych z niewyrównaną niewydolnością krążenia, zabieg należy odłożyć lub przeprowadzać w warunkach szpitalnych.

    Bibliografia:

    1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.

    Niedoczynność Tarczycy

    słowa klucze: niedoczynność tarczycy, hypothyreosis, hypothyroidismus, hypothyroidis, choroba Hashimoto, wole Hashimoto

    Wprowadzenie: niedoczynność tarczycy jest chorobą metaboliczną wywołana niedoborem hormonów tarczycy, występującą u 1-6% ludzi w wieku poniżej 60 roku życia, 5x częściej u kobiet, której częstość rośnie wraz z wiekiem. Częstą przyczyną niedoczynności tarczycy jest usunięcie gruczołu z powodów medycznych. Ostatnie badania wskazują, że fluoryzacja wody pitnej może przyczyniać się do zwiększenia częstości występowania niedoczynności tarczycy.

    Objawy: zmęczenie, zaparcia, wzrost masy ciała, zaburzenia pamięci, stany depresyjne, chrypka, bóle głowy, obrzęki, bóle stawów, suchość skóry, łamliwość włosów i paznokci, przewlekłe zaparcia, łatwe marznięcie, zaburzenia miesiączkowania u kobiet, zmieniony głos spowodowany pogrubieniem strun głosowych.

    Leczenie: polega na podawaniu indywidualnie dobranej dawki dobowej L-tyroksyny (L-T4) przez całe życie. W niektórych przypadkach wywołanych przyjmowaniem innych leków, niedoborem jodu, zapaleniami niedoczynność tarczycy może być odwracalna.

    Postępowanie: łagodna niedoczynność tarczycy nie stanowi przeciwwskazania do przeprowadzania zabiegów stomatologicznych. Ze względu na zmniejszone wydzielanie śliny wśród pacjentów obserwuje się zwiększoną podatność na próchnicę. Zalecane jest stosowanie płynów do płukania jamy ustnej, substytutów śliny.

    Bibliografia:

    1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    2. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    3. Huber M.A., Terézhalmy G.T. ; Quintessence International ; Risk stratification and dental management of the patient with thyroid dysfunction ; 2008.
    4. Agha-Hosseini F., Shirzad N., Moosavi M.S. ; Medicina oral, patología oral y cirugía bucal ; Evaluation of Xerostomia and salivary flow rate in Hashimoto's Thyroiditis ; 2016.
    5. Peckham S., Lowery D., Spencer S. ; Journal of epidemiology and community health ; Are fluoride levels in drinking water associated with hypothyroidism prevalence in England? A large observational study of GP practice data and fluoride levels in drinking water ; 2015.

    Nerwica

    słowa klucze: nerwica, neurosis

    Wprowadzenie: nerwica należy do zaburzeń lękowych, w których chory zdaje sobie sprawę z absurdalności swoich objawów i braku podstaw do odczuwanych przez siebie ojawów, jednak przeżywa lęk który im towarzyszy, co odróżnia nerwicę od psychozy, w której brakuje krytycznego spojrzenia na swoje zachowanie. Błędne koło objawów nerwicowych polega na dodatnim sprzężeniu zwrotnym pomiędzy objawami czyli lęk wyzwala dodatkowe objawy nasilające lęk, który ponownie zwiększa odczuwne objawy. Nerwica może przejawiać się w kontaktach interpersonalnych poprzez perfekcjonizm (uznawanie działania o cechach doskonałości za jedynie dopuszczalne), egocentryzm (nadmierna koncentracja uwagi na sobie i poczucie szczególnego charakteru własnych dolegliwości nerwicowych; nieuzasadnione oczekiwania wobec otoczenia), uzależnienie (od osób, używek, nawyków). Czynnikami sprzyjającymi wystąpieniem merwicy jest wrażliwy system nerwowy, ciężkie przeżycia psychiczne (śmierć bliskiej osoby). Nerwica neurasteniczna przejawia się porannym zmęczeniem, wściekłością, natomiast poprawa nastroju pojawia się w porze obiadu. Nerwica hipersteniczną przejawia się nadpobudliwością, wybuchami gniewu. Nerwica hiposteniczną przejawia się przewlekłym zmęczeniem, zaburzeniami snu, pamięci, problemami z koncentracją. Nerwica histeryczna przejawia się nieustannym wsłuchiwaniem się pacjenta w swój organizm, poszukiwanie chorób oraz częste odwiedzanie lekarzy. W przypadku braku rozpoznania przez lekarza choroby wymyślonej przez pacjenta chory wymucha gniewem. Pojawiają się niedowłady, porażenia, napady przypominające ataki padaczki, utraty przytomności, przejściowa głuchota, ślepota, zaburzenia oddychania i połykania. Często wymyślona choroba wykorzystywana jest przez chorego do zwrócenia na siebie uwagi.

    Leczenie: podstawą leczenia w większości przypadków powinna być psychoterapia, która poprzez zmianę zachowania i interpretacji własnych objawów i bodźców wywołujących lęk pozwala przerwać mechanizm błędnego koła (terapia poznawczo-behawioralna). Farmakoterapia stosowana jest jako leczenie objawowe, wspomagające (leki uspokajające, antydepresyjne). Postępowanie: należy zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu leczenia, jeżeli objawy podawane przez chorego ulegają zmianie w trakcie wizyty lub pomiędzy wizytami. Wówczas ważne jest szczegółowe opisywanie w dokumentacji medycznej podawanych objawów oraz stanu klinicznego, uzyskiwanie podpisów pod zgodą na każde przeprowadzane leczenie. W kontakcie z pacjentem z już stwierdzoną depresją należy pamiętać, że chwiejność emocjonalna pacjenta, zmienność podejmowanych decyzji uniemożliwi przeprowadzenie leczenia zakończonego sukcesem z zadowoleniem pacjenta (nieprawidłowy kolor, kształt, ból, ucisk, ból głowy).

    Bibliografia:

    1. Bilikiewicz A., Pużyński S., Wciórka J., Rybakowski J. ; Psychiatria ; Wrocław: Urban & Parner ; 2003.
    2. Rosenhan D.L., Seligman M.E.P. ; Psychopatologia ; Warszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne ; 1994.
    3. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    4. Holden A.C. ; Holden N.L. ; How many of our patients can really give consent? A perspective on the relevance of the Mental Capacity Act to dentistry ; Dental Update ; 2014.

    Niedociśnienie

    słowa klucze: niedociśnienie, niedociśnienie tętnicze, hipotonia arterialis, hipertensia arterialis, niskie ciśnienie

    Wprowadzenie: niedociśnienie tętnicze, hipotonia arterialis, hipertensia arterialis, niskie ciśnienie może być normą fizjologiczną u szczupłych, wysokich kobiet, ale też spowodowane procesem dojrzewania, małą aktywnością fizyczną, niedoczynnością tarczycy, zaburzeniami hormonalnymi, stenozą aortalną, cukrzycą pierwotną, niektórymi lekami (nitraty), niewydolnością krążenia, spadkiem rzutu serca i zaburzeniami w pracy serca. Niedociśnienie stwierdza się jeśli wartość RR przy co najmniej dwóch pomiarach <100/60 mmHg u kobiet i <110/70 mmHg u mężczyzn. W przeciwieństwie do nadciśnienia, niskie ciśnienie nie zagraża życiu i nie powoduje innych potencjalnie groźnych chorób, daje natomiast ochronę przed wieloma chorobami układu krążenia jak miażdżyca i jej konsekwencje (choroba wieńcowa, atak serca, udar mózgu, niedrożność naczyń obwodowych kończyn dolnych). Trwale utrzymujące się niskie ciśnienie może być dziedziczne. Niedociśnienie może być spowodowane przez niedoczynność tarczycy, niedoczynność kory nadnerczy, niedoczynność przysadki, choroby serca (niewydolność serca, zaburzenia rytmu, zapalenie osierdzia), długą, przewlekłą chorobę, niedobór płynów ustrojowych, niedobór sodu we krwi oraz leki psychofarmakologiczne (przeciwko depresji, lękom, bezsenności), przeciwarytmiczne, przeciwnadciśnieniowe, moczopędne, wieńcowe, rozszerzające naczynia. W chirurgii szczękowo-twarzowej zaobserwowano lepsze rezultaty leczenia przy wykonywaniu zabiegów ze sztucznie obniżonym ciśnieniem krwi.

    Objawy: senność, osłabienie, zmniejszona aktywność fizyczna, szybkie męczenie się, zwiększone zapotrzebowanie na sen, zaburzenia koncentracji, bóle głowy, szum w uszach, zawroty głowy, mroczki przed oczami, zwiększona wrażliwość na zimno (zwłaszcza zimne ręce i/lub stopy), zobojętnienie albo depresyjne reakcje emocjonalne, niepokój i zaburzenia snu, długi okres budzenia się rano, bladość skóry, choroby przyzębia. W gorące dni naczynia krwionośne rozszerzają się, pocenie doprowadza do obniżonej ilości płynów, spadku ciśnienia krwi, zmęczenia oraz omdlenia. Podobne dolegliwości mogą występować również po posiłkach, ponieważ krew zbiera się w okolicy narządów odpowiedzialnych za trawienie pokarmu i zaczyna jej brakować w mózgu. W przypadku szybkiej zmiany pozycji ciała z leżącej na siedzącą lub odwrotnie mogą wystąpić zawroty głowy, zaburzenia równowagi, zaburzenia widzenia, ból głowy, omlednie.

    Leczenie: spożywanie większej ilości soli w diecie, zwiększenie ilości spożywanych płynów, i częstości spożywanych pokarmów, unikanie spożywania alkoholu, unikanie ciężkostrawnych posiłków, zwiększenie aktywności fizycznej, masaże, hydroterapia, picie kawy, Cardiamid, Effortil, leki sympatykomimetyczne (fludrokortyzon, dihydroergotamina, erytropoetyna, etylefryna, metylosiarczan amezynium, midodryna, norfenefryna, foledryna, oksylofryna), które działając podobnie do hormonów adrenaliny i noradrenaliny, zwiększają dopływ krwi do serca i stymulują jego pracę. Możliwe efekty uboczne obejmują, między innymi, zbytnie przyspieszenie pracy serca, zaburzenia jego rytmu i zaburzenia opróżniania pęcherza. Leki sympatykomimetyczne nie powinny być stosowane w przypadku niedokrwienia serca, jaskry, powiększania gruczołu krokowego, nadczynności tarczycy, w trakcie pierwszego trymestru ciąży i w przypadku zawodowego uprawiania sportu (mogą dać pozytywny wynik w teście na obecność dopingu).

    Bibliografia:

    1. Gajewski P. ; Choroby wewnętrzne na podstawie Interny Szczeklika ; 2013.
    2. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    3. Farah G.J., de Moraes M., Filho L.I., Pavan A.J., Camarini E.T., Previdelli I.T., Coelho L. ; Induced hypotension in orthognathic surgery: a comparative study of 2 pharmacological protocols ; Journal of Oral and Maxillofacial Surgery ; 2008.
    4. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    5. Schindler I., Andel H., Leber J., Kimla T. ; Moderate induced hypotension provides satisfactory operating conditions in maxillofacial surgery ; Acta Anaesthesiologica Scandinavica ; 1994.
    6. Choi W.S., Samman N. ; Risks and benefits of deliberate hypotension in anaesthesia: a systematic review ; International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery ; 2008.

    Osteokondukcja

    słowa klucze: osteokondukcja

    Wprowadzenie: jest to wspieranie rozwoju tkanki kostnej zapewniające rusztowanie dla nowo powstającej kości i jest mechanizmem pasywnym.


    Osteoindukcja

    słowa klucze: osteoindukcja

    Wprowadzenie: jest to proliferacja i różnicowanie komórek mezenchymy oraz komórek progenitorowych w tkankę kostną i jest mechanizmem aktywnym.


    Osteogeneza

    słowa klucze: osteogeneza

    Wprowadzenie: jest to tworzenie kości wymagające obecności osteoblastów.


    Sterowana Regeneracja Tkanek

    słowa klucze: chirurgia, gbr, gtr, guided bone regeneration, guided tissue regeneration, implantologia, implantoprotetyka, implanty, periodontologia, sterowana regeneracja kości

    Wprowadzenie: sterowana regeneracja tkanek jest to rodzaj zabiegów służących odbudowie tkanek miękkich (dziąsło) i twardych (kość). W przypadku istnienia niewystarczającej ilości kości, można zastosować różne rodzaje przeszczepów. Po usunięciu zęba, wnętrze zębodołu wypełnia skrzep krwi, który stopniowo ulega organizacji, w wyniku czego powstaje kość. Jednoczęsnie występują procesy resorpcji i formacji kości. W pierwszym roku od ekstrakcji zanika 1 mm kości, w drugim roku 0,3 mm, w trzecim roku 0,2 mm czyli w ciągu trzech lat od usunięcia zęba zanika 1,5 mm kości. Sterowana regeneracja kości umożliwia uzyskanie 2,7 mm kości, natomiast przeszczepy bloków kostnych pozwalają na uzyskanie 4 mm kości. Białka morfogenetyczne kości 2 (BMP2 – bone morphogenetic proteins) stymulują odbudowę kości. Tkanka tłuszczowa utrzymuje kość. Około 40 roku życia, gdy zaczyna się inwoluzja jajników, kobieta traci 1% objętości kości rocznie czyli 10% w ciągu 10 lat. Zewnątrzustnie objętość kości nie ulega zmianie, natomiast na obrazie rtg kość gąbczasta zanika.

    Przeszczepy: Autogeniczne: bródka, gałąź żuchwy, guz szczęki, talerz kości biodrowej, kolec nosowy, sklepienie czaszki, kolano. Allogeniczne: bloki i wióry kostne z banku tkanek, które ze względu na zawartość białek morfogenetycznych kości działają osteoindukcyjnie ; kość ksenogenna, demineralizowana zawierająca białka (kolagen) lub pozbawiona białek (bez kolagenu) działająca osteokondukcyjnie. Materiały alloplastyczne: resorbowalne, nieresorbowalne, wolno, szybko, z tytanu, z hydroksyapatytu. Czynniki ludzkie rekombinowane (HRGF).


    Bio-Oss

    słowa klucze: bio oss, augumentacja, sterowana regeneracja tkanek

    Wprowadzenie: Geistlich Bio-Oss jest naturalną kością mineralną pochodzenia wołowego w postaci granulek kości gąbczastej i w postaci bloku kości gąbczastej. Granulki są także dostępne w aplikatorze Geistlich Bio-Oss Pen. Wysoko oczyszczona struktura mineralna kości jest produkowana z naturalnej kości w wieloetapowym procesie oczyszczania. Ze względu na pochodzenie naturalne materiał Geistlich Bio-Oss ma podobną budowę chemiczną i strukturalną do zmineralizowanej kości ludzkiej. Sterylizacja materiałów Geistlich Bio-Oss została przeprowadzona napromienianiem y. Bio-Oss zwiększa o 30% ryzyko niepowodzenia leczenia implantoprotetycznego, zwiększa możliwość wystąpienia komplikacji periodontologicznych z powodu zmniejszonego wydzielania gruczołów ślinowych oraz ryzyko utraty kości wokół zagojonych implantów. Aby zapewnić regenerację kości, materiał Geistiich Bio-Oss* należy wszczepiać tylko w żywą tkankę kostną z zapewnieniem bezpośredniej styczności z kością gospodarza. W większych ubytkach proces regeneracji można poprawić, dodając przeszczep autologicznej kości gąbczastej lub szpik kostny. Doświadczenie pokazuje, źe przez kilka tygodni po wszczepieniu materiału Geistlich Bio-Oss należy unikać poruszania przez obciążenie mechaniczne (ucisk) lub wszczepiania implantów (metoda dwuetapowa) we wzmocnioną okolicę. Zgodnie z doświadczeniem obciążanie mechaniczne (ucisk) obszarów wzmocnionych materiałem Geistiich Bio-Oss jest możliwe najwcześniej po 6 miesiącach. Zwykle odpowiedni czas wszczepienia implantu zależy od objętości pozostałej własnej tkanki kostnej. Nieorganiczna macierz kostna materiału Geistlich Bio-Oss ma strukturę makroporową i mikroporową podobną do ludzkiej kości gąbczastej. Ze względu na dużą łączną objętość porów i naturalny skład, następuje przyspieszenie tworzenia i wrastania nowej kości w miejscu wszczepienia implantu. Z czasem materiał Geistlich Bio-Oss ulega częściowej przebudowie przez osteoklasty i osteoblasty (przebudowa fizjologiczna). Dzięki swoim właściwościom Geistlich Bio-Oss jest alternatywą dla autologicznej kości w odpowiednich rodzajach ubytków. Ewentualne powikłania, które mogą wystąpić w trakcie każdego zabiegu operacyjnego obejmują obrzęk w miejscu zabiegu, odleżynę płatu, krwawienie, zapalenie miejscowe, zanik kości, zakażenie lub ból. Ze względów bezpieczeństwa kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie powinny być leczone błonami Geistlich Bio-Gide.

    Wskazania: Geistlich Bio-Oss jest zalecany do wypełniania ubytków kostnych i wzmacniania kości: wyrostków zębodołowych, zębodołów po ekstrakcji, podczas wszczepiania implantów: przygotowywanie miejsc pod implanty, wzmacnianie dna zatok, wype��nianie kieszeni kostnych, podpieranie błony zaporowej podczas sterowanej regeneracji tkanek.

    Przeciwwskazania: należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania materiałów Geistlich Bio-Oss u pacjentów z ostrym lub przewlekłym zakażeniem w obrębie miejsca zabiegu (np. zapalenie szpiku), z niekontrolowanymi chorobami metabolicznymi, np. cukrzyca, osteomalacja, choroba tarczycy, ciężka choroba nerek lub wątroby, z przedłużonym leczeniem kortykosteroidami, z chorobami autoimmunologicznymi, leczonych radioterapią, będących nałogowymi palaczami.

    Umieszczenie: podstawowym wymogiem niezbędnym do zapewnienia skuteczności leczenia chorób przyzębia jest niedopuszczenie do jakiegokolwiek zakażenia bakteryjnego oraz dokładna higiena jamy ustnej. Z tego wzgl��du przed zabiegiem operacyjnym zaleca się przeprowadzenie higienizacji i instruktażu higieny jamy ustnej. Wymagane jest skuteczne leczenie miejscowe zmian przyzębia (łyżeczkowanie zębodołu, opracowanie chirurgiczne). Materiału Geistlich Bio-Oss nie należy używać w przypadku zakażonych ran. Przygotowanie materiału polega na zmieszaniu granulek Geistlich Bio-Oss z krwią pacjenta lub solą fizjologiczną przed wszczepieniem. Granulki Geistlich Bio-Oss umieszcza się w ubytku przy użyciu jałowych narzędzi (łopatka lub łyżeczka). Ubytek należy pokryć membraną (Geistlich Bio-Gide) w celu optymalnej regeneracji tkanek, która powinna być odpowiednio docięta, ustabilizowana szwami i pokryta całkowicie płatem tkanek miękkich. Jeśli całkowite pierwotne zamknięcie rany nie jest możliwe, należy wykonać mobilizację większej części płata (podcięcie okostnej) lub należy pokryć ranę przy użyciu błony zaporowej (Geistlich Bio-Gide).


    Bio Gide

    słowa klucze: bio gide, augumentacja, sterowana regeneracja tkanek

    Wprowadzenie: Geistlich Bio-Gide jest wchłaniałną, dwuwarstwową, kolagenową błoną zaporową do regeneracji tkanek. Warstwa porowata jest skierowana w stronę kości i umożliwia wrastanie komórek tworzących kość. Warstwa zwarta jest skierowana w stronę tkanki miękkiej i zapobiega wrastaniu tkanki włóknistej do ubytku kostnego. Błona składa się z kolagenu naturalnego bez wiązań krzyżowych i dodatków chemicznych, który jest pozyskiwany od świń przebadanych weterynaryjnie, następnie jest on poddawany procesowi starannego oczyszczania w celu uniknięcia reakcji immunologicznych. zwiększa o 30% ryzyko niepowodzenia leczenia implantoprotetycznego, zwiększa możliwość wystąpienia komplikacji periodontologicznych z powodu zmniejszonego wydzielania gruczołów ślinowych oraz ryzyko utraty kości wokół zagojonych implantów. Możliwe jest zamocowanie przy użyciu szwów lub pinów. Naturalne pochodzenie kolagenu powoduje, ��e po osuszeniu mogą być widoczne niewielkie wybrzuszenia i zmiany grubości błony. Ze względu na przyleganie do tkanki kostnej i elastyczność błon Geistlich Bio-Gide stosowanie materiałów do wypełnień kostnych jest zalecane w celu wytworzenia i utrzymania przestrzeni do regeneracji kości.

    Wskazania: Błony zaporowe Geistlich Bio-Gide i Geistlich Bio-Gide Perio są przeznaczone do stosowania jako błony barierowe do regeneracji ubytków kostnych. Błony Geistlich Bio-Gide stosuje się po zabiegu wprowadzenia przeszczepu kostnego oraz w celu przyspieszenia tworzenia tkanek miękkich, np. w następujących sytuacjach: > Zabiegi sterowanej regeneracji kości (Guided Bonę Regeneration) > Bezpośrednie lub opóźnione wypełnianie ubytków wokół implantów umieszczonych w jamach po ekstrakcji > Rekonstrukcja wyrostka zębodołowego > Wypełnienie ubytków kostnych w okolicy szczękowej > Zabiegi operacyjne zamykania szczeliny Błona zaporowa Geistlich Bio-Gide Perio jest wskazana szczególnie do leczenia okołozębowych ubytków kostnych. Ze względu na swoją elastyczność błony Geistlich Bio-Gide / Geistlich Bio-Gide Perio powinny być stosowane, zawsze jeśli to możliwe, w połączeniu z kostnymi materiałami wzmacniającymi, takimi jak autologiczne przeszczepy kostne lub kostne materiały zastępcze (np. Geistlich Bio-Oss).

    Umieszczenie: błona Geistlich Bio-Gide powinna zachodzić na ściany ubytku na co najmniej 2 mm, aby zapewnić pełen kontakt z kością i zapobiec wrastaniu tkanki łącznej do materiału kościozastępczego Geistlich Bio Oss. Błonę przycina się do odpowiedniej wielkości przy użyciu nożyczek. Warstwa zwarta (UP) powinna być skierowana w stronę tkanki miękkiej, natomiast powierzchnia porowata powinna być skierowana w stronę ubytku. Błonę układa się nad ubytkiem i utrzymuje w miejscu umiarkowanie dociskając. Wymagany czas dociskania różni się w zależności od stopnia krwawienia. Przyleganie błony do powierzchni kości jest łatwiejsze dzięki jej właściwościom hydrofilnym. Całkowite nasiąkniecie błony zaporowej przez krew i wysięk umożliwia dokładne dopasowanie i przyleganie membrany do ubytku i ułatwia tworzenie się skrzepu pod błoną zaporową. Zamocowanie błony jest możliwe dzięki jej znacznej wytrzymałości na rozciąganie. Stabilizacja błony zaporowej może być wskazana w celu uniknięcia jej przemieszczania spowodowanego poruszaniem sie płata lub jego napięciem. Jeśli to możliwe, należy dokonać zamknięcia płata ponad błoną zaporową bez wytwarzania napięcia płata (np. pojedyncze szwy i głęboki szew materacowy), a najlepiej ranę należy zamknąć całkowicie, aby uniknąć ewentualnej przyspieszonej absorpcji odsłoniętej błony. Podstawowym wymogiem niezbędnym do zapewnienia skuteczności leczenia jest niedopuszczenie do jakiegokolwiek zakażenia bakteryjnego oraz dokładna higiena jamy ustnej, dlatego przed zabiegiem operacyjnym zaleca się przeprowadzenie zabiegów higienizacji jamy ustnej, która obejmowałaby również instruktaż higieny. Pooperacyjna terapia higienizacji może zapewnić długotrwałą skuteczność leczenia.

    Przeciwwskazania: błon zaporowych Geistlich Bio-Gide nie należy używać w przypadku zakażonych ran oraz u chorych z rozpoznaną alergią na kolagen. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania błon u pacjentów z ostrym lub przewlekłym zakażeniem w obrębie miejsca zabiegu (np. zapalenie szpiku), z niekontrolowanymi chorobami metabolicznymi (cukrzyca, osteomalacja, choroba tarczycy), z przedłużonym leczeniem kortykosteroidami, z chorobami autoimmunologicznymi, leczonych radioterapią, nałogowych palaczy tytoniu. Błona jest wytworzona z kolagenu, dlatego w bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje alergiczne. Ze względu na specjalne właściwości fizyczne i przedłużony okres absorpcji w bardzo rzadkich przypadkach może wystąpić reakcja zapalna. Ewentualne powikłania, które mogą wystąpić w trakcie każdego zabiegu operacyjnego obejmują obrzęk w miejscu zabiegu, odleżynę płatu, krwawienie, zapalenie miejscowe, zanik kości, zakażenie lub ból. Ze względów bezpieczeństwa kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie powinny być leczone błonami Geistlich Bio-Gide.


    Implanty

    słowa klucze: implantologia, implantoprotetyka, implanty, protetyka

    Wprowadzenie: implantologia w stomatologii jest nauką zajmującą się wprowadzaniem implantu / wszczepu śródtkankowego w celu umożliwienia odbudowy protetycznej zębów mającej na celu przywrócenie właściwej funkcji układu stomatognatycznego, ciągłości łuku zębowego, poprawę estetyki, powstrzymanie lub spowolnienie procesów zaniku kości i utraty funkcji. Implant jest nowoczesną protezą, dla której podłożem jest tkanka kostna, błona śluzowa oraz tkanki miękkie wokół implantu. Implantoprotetyka jest dziedziną interdyscyplinarną, wymagającą wiedzy z zakresu chirurgii, protetyki, periodontologii, ortodoncji. Określenia implantologia i implantoprotetyka stosowane są zamiennie. Połączenie implantu z kością następuje na skutek reakcji obronnej organizmu jako mechanizm warstwowego nawarstwiania czyli ankylozy i proces ten nosi nazwę osteointegracji lub osseointegracji. Jest to najbardziej optymalny sposób gojenia się implantów (functional ankylosis). Najczęściej stosowanymi obecnie implantami są cylindryczne, wykonane z tytanu o różnych sposobach gwintowania i kształcie śruby, połączenia implantu z łącznikiem protetycznym (połączenie stożkowe / hex lub stożek / conical). Implant rozumiany jako całkowita odbudowa składa się z śruby właściwego implantu, nadbudowy protetycznej (korona, most) i łącznika pomiędzy nimi. Celem współczesnej implantologii jest zapewnienie pacjentowi komfortu, estetyki, zapobieganie resorpcji kości po utracie własnych zębów, uniknięcie szlifowania zębów sąsiednich podczas przygotowania do wykonania tradycyjnych koron lub mostów, eliminacja konieczności użytkowania protez ruchomych, poprawa fonetyki oraz funkcji żucia. Zarówno lekarz jak i pacjent muszą zdawać sobie sprawę z zalet jak i ograniczeń stosowania implantów . W przeciwieństwie do odbudowy protetycznej na implantach w szczęce, w żuchwie występują znacznie większe odkształcenia elastyczne, które mogą być przyczyną dodatkowych trudności przy braku amortyzacji umożliwianej przez przyzębie np. odcementowanie mostu, silne naprężenia mostu przykręcanego, odpryski porcelany. Dlatego też w przypadku dłuższych mostów zalecane jest stosowanie na ostatnim zębie korony teleskopowej. Stosunek części korzeniowej w stosunku do części koronowej implantu powinien wynosić co najmniej 1:1, co stanowi problem w przypadku niewielkiej ilości kości pomiędzy szczytem wyrostka zębodołowego a zachyłkiem zatoki szczękowej lub kanałem nerwu zębodołowego dolnego. Protezy oparte na implantach pozwalają na zwiększenie siły żucia o 85%. Wprowadzenie implantu możliwe jest po zakończeniu rozwoju szczęki i żuchwy około 16 roku życia, jeżeli jednak implantacja będzie przedwczesna, mo��e to spowodować w tym miejscu zahamowanie pionowego wzrostu kości. Implant nie musi by�� położony pośrodku wyrostka zębodołowego, jeżeli istnieje inne, bardziej korzystne ze względów protetycznych jego położenie. Obciążenie implantu może być większe niż w przypadku zębów własnych, nie wywołując stanu zapalnego wokół implantu (periimplantitis), natomiast zawsze należy odtworzyć kontakt na implancie i przeciwdziałać przeciążeniu (overloading), pomimo, że implant jest w stanie przyjąć większe obciążenie niż własny ząb. Uzyskanie infraokluzji na implancie polega na przywróceniu funkcji jaką ma on pełnić, przy czym w zwarciu kontakt występuje minimalny choć jest zachowany. Wykonując protezy całkowite na implantach w szczęce planuje się wprowadzenie 6 implantów (all on 6), natomiast w żuchwie 4 lub 6 (all on 4 lub all on 6). Większa liczba implantów zmniejsza ryzyko odłamania się protez w odcinkach bocznych. Okluzja na protezach całkowitych na implantach powinna być wybalansowana. Siła gryzienia na implantach jest mniejsza niż na zębach własnych, ale jest dłuższa w czasie, ponieważ pacjent nie czuje momentu odgryzienia pokarmu. Wykonując kilka implantów wskazane jest ich zblokowanie ponieważ jest łatwiej dopasować miejsca styczne, nie ma to wpływu na neurofizjologię, są łatwiejsze do wykonania, pomiędzy implantami i tak nie powstanie brodawka dziąsłowa, implant jest zawsze węższy od zęba własnego ze względu na ilość miejsca zajmowanego przez dziąsło np. przy ciasno stojących zębach, przy dużych zanikach w żuchwie korony na implantach są dłuższe (będąc dźwignią wyważającą) niż implanty (będąc dźwignią kotwiczącą). Im mniejszy jest kąt pomiędzy implantem a łącznikiem tym większa jest szczelność. Im dłuższy jest łącznik tym większa jest szczelność. Im mniejsza siła potrzebna do przykręcenia implantu tym większa szczelność. Dłuższe implanty wywołują zjawisko piezoelektryczne stymulując przebudowę kości. Implant ma ruchomość 3-5 um (podatność kości gąbczastej). Łączniki cyrkonowe powodują ścieranie tytanu, częściej ulegają złamaniu szczególnie w odcinkach bocznych, natomiast biały cyrkon daje lepszy efekt estetyczny. Łączniki tytanowe są bardziej wytrzymałe, natomiast można zmienić ich kolor przez azotkowanie. Krótkie implanty <10 mm mogą funkcjonować w pracach wieloczłonowych, natomiast w pracach pojedynczych zalecane są długości >10mm. Osteointegracja jest to sztywne połączenie zęba z tkanką kostną i wytworzenie zrostu. Przyjmuje się, że 1-1,5 mm implantu może sperforować dno zatoki szczękowej bez wywoływania powikłań, ponieważ błona śluzowa narasta na implantu w ciągu kilku dni. Podczas odbudowy pełnych łuków zębowych na implantach II przedtrzonowce można zamienić na I trzonowce.

    Zalety: zapewnienie pacjentowi komfortu, estetyki, zapobieganie resorpcji kości po utracie własnych zębów, uniknięcie szlifowania zębów sąsiednich podczas przygotowania do wykonania tradycyjnych koron lub mostów, eliminacja konieczności użytkowania protez ruchomych, poprawa fonetyki oraz funkcji żucia.

    Wady: wysoka cena, długi okres wykonania, szczególna dbałość o higienę jamy ustnej,

    Wskazania: przypadki, w których leczenie bez zastosowania implantów nie przyniesie zadowalających efektów ; przypadki, w których leczenie z wykorzystaniem implantów jest bardziej korzystne niż metody tradycyjne ; przypadki, w których leczenie z wykorzystaniem implantów może przynieść porównywalne rezultaty, ale warunki miejscowe lub subiektywne okoliczności przemawiają za zastosowaniem implantów ; braki pojedynczych zębów, skrzydłowe, międzyzębowe, rozległe braki częściowe, bezzębie, prawidłowa higiena jamy ustnej, odpowiednia motywacja, zakończony rozwój szczęki i żuchwy (powyżej 16 roku życia).

    Przeciwwskazania: nieprawidłowa higiena jamy ustnej, brak motywacji, nieleczone parafunkcje (bruksizm, nawyki), ogólnie zły stan zdrowia, choroby psychiczne, alkoholizm, narkomania, AIDS, nierealne oczekiwania pacjenta, obniżona wysokość zwarcia, brak miejsca dla przyszłej korony, wady zgryzu, zła jakość kości, zaburzenia morfologiczne, niekorzystne stany artykulacyjne żuchwy (zaburzenia w stawach skroniowo-żuchwowych), niezakończony rozwój szczęki i żuchwy (poniżej 16 roku życia), niewyrównana cukrzyca, białaczka, zaburzenia produkcji kolagenu (toczeń rumieniowaty, skleroderma), przewlekłe zapalenie nerek, leczenie bisfosfonianami, nowotwory, stan po radioterapii głowy i szyi, skazy krwotoczne, intensywne palenie papierosów, ciąża, przyjmowanie sterydów, przewlekłe przyjmowanie antykoagulantów, hemodializy, operacje kardiologiczne w ostatnich 6 miesiącach, obniżona odporność, układu kostnego (choroba Pageta, osteomalacja, osteodystrophia fibrosa generalisata). Przeciwwskazania ogólne względne wymagające konsultacji specjalisty: choroby nerek, wątroby, układu krążenia, reumatyzm, choroba Parkinsona, układu oddechowego (astma, przebyta gruźlica, przewlekłe zapalenie oskrzeli). Przeciwwskazania miejscowe względne: . Należy pamiętać, że wykonując uzupełnienie protetyczne u osoby starszej, w niedługim czasie może ona mieć problemy z utrzymaniem prawidłowej higieny jamy ustnej, także wokół implantu. Zamiast określenia przeciwwskazania (względne, bezwzględne) mające charakter absolutny, zalecane jest stosowanie terminów ograniczenie wskazań, czynniki ryzyka oraz czynniki wysokiego ryzyka. Regularnie kontrolowana cukrzyca nie stanowi przeciwwskazania do wprowadzenia implantu, jeżeli stosowana jest odpowiednia osłona antybiotykowa przed i po zabiegiem, unikane jest obciążanie miejsca wprowadzenia bezpośrednio po zabiegu chirurgicznym, poziom cukru we krwi jest stabilny. W przypadku nowotworów umiejscowionych w obszarach innych niż kości szczęki i żuchwy w 97,9% udaje się uzyskać pozytywny efekt leczenia z wykorzystaniem implantów przez okres 5 lat, natomiast później może dochodzić do stopniowej utraty wszczepów. Osteoporoza nie została jak dotąd jednoznacznie uznana za czynnik ryzyka wprowadzania implantów , ponieważ niektóre stosowane w tej chorobie leki mają pozytywny wpływ na przebieg gojenia tkanek wokół implantu. W przypadku bruksizmu rozłożenie obciążenia na wiele zębów jest pomocne, przeciwdziała przeciążeniu implantu (overloading), jednak nie należy wykonywać obciążenia natychmiastowego, powinno się poinformować pacjenta o ryzyku przeciążenia oraz wskazane jest wykonanie szyny antybruksizmowej. Bisfosfoniany stosowane w leczeniu osteoporozy hamują aktywność osteoklastów, jednak u 20% pacjentów po wprowadzeniu implantów powodują ciężkie powikłania w obrębie jamy ustnej. Pozostają one przez 10 lat w kości. Leczenie bisfosfonianami jest przeciwwskazaniem do wprowadzania implantów, jednak istnieją lekarze decydujący się na leczenie stosując wcześniej przez długi okres antybiotykoterapię w celu uzyskania wysokiego stężenia we krwi.

    Ceny: różnice pomiędzy gabinetami wykonującymi zabiegi implantoprotetyczne wynikają z wyposażenia gabinetu, kwalifikacji lekarza, uczestnictwa w szkoleniach, doświadczenia, skomplikowania leczenia, stosowanego systemu implantów , współpracującego labolatorium, kompatybilności wstecznej narzędzi i łączników, działań marketingowych oraz badań naukowych producenta implantów . Ostateczny wynik leczenia uzależniony jest od wielu czynników ale w dużej mierze wynika z uzyskanej szczelności (jakości frezowania), która jest najlepsza w najdroższych systemach.

    Powikłania: mechaniczne: złamanie implantu, odpryski zwarciowe (chipping) wywołane brakiem receptorów przyzębia i zbyt dużymi siłami żucia, złamanie łącznika, odkręcenie śrub mocujących, złamanie śrub mocujących, złamanie konstrukcji ; biologiczne: zapalenie błony śluzowej (mucositis), zapalenie wokół implantu (periimplantitis), perforacja błony śluzowej zatoki szczękowej, porażenie nerwu zębodołowego dolnego, perforacja wyrostka zębodołowego, zaburzenia czynnościowe, zaburzenia mowy, brak akceptacji, niewystarczająca estetyka, odstąpienie od zabiegu po jego rozpoczęciu (nieprawidłowa jakość kości, porażenie nerwu zębodołowego dolnego, perforacja błony śluzowej zatoki szczękowej). 30% ludzi posiada gen interleukiny 1 beta zwiększający ryzyko wystąpienia zakażeń.

    Trwałość: rocznie wprowadza się na całym świecie około 50 mln implantów. Za trwały sukces kliniczny uważa się przetrwanie 10 letnie. Implantologiczny Wskaźnik Przetrwania / Implant Survival Rate (ISR) pojedynczych koron na implantach po 5 latach wynosi 96,3%, natomiast po 10 latach przetrwanie pojedynczych implantów oceniane jest na 89,4%. Powikłania biologiczne ilość powikłań po 5 latach wynosi 7,1%, a utrata kości >2 mm wynosi 5,2%. Powikłania mechaniczne w ciągu 5 lat wynoszą 8,8% dla odkręcenia śruby, 4,1% dla odcementowania, 3,5% dla odprysków zwarciowych, 7,1% dla problemów estetycznych. Należy pamiętać, że w medycynie nie ma trwałości dożywotnej, a implant wprowadzany jest po przeprowadzeniu diagnostyki oceniającej obecny stan zdrowia pacjenta, wskazania i przeciwwskazania do zabiegu, natomiast w późniejszym czasie mogą pojawić się choroby wpływające na stan ogólny pacjenta i zwiększające ryzyko wystąpienia powik��ań (cukrzyca), z tego powodu nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi jaka będzie trwałość implantu. U tego samego pacjenta 10 implantów może się przyjąć bez żadnych komplikacji, natomiast z 1 mogą być problemy z niewiadomych przyczyn, czasami powodem jest niewidoczny na zdjęciach radiologicznych stan zapalny. Pomimo stosowania implantów wykonanych z tytanu będącego najbardziej biokompatybilnym materiałem, badania wskazują, że po jakimś czasie organizm rozpoznaje prawidłowo zagojony implant jako ciało obce i stara się go pozbyć doprowadzając do stanu zapalengo wokół implantu i w konsekwencji jego utraty. W pierwszym roku od wprowadzenia implantu następuje utrata 1 mm kości, w drugim roku 0,3 mm, w trzecim roku 0,1 mm, co oznacza, że po trzech latach utrata wynosi 1,5 mm.

    Periimplantitis: Bakteria Aggregatibacter actinomycetemcomitans ma wielkość 0,1 - 1,0 um. Limfocyty, bakterie, enzymy rozpuszczające tkanki.

    Podział: ze względu na materiał: metalowe, ceramiczne, materiały łączone ; ze względu na pokrycie tkanek: otwarte (implanty stomatologiczne przechodzące przez błonę śluzową), zamknięte (endoprotezy stawu biodrowego); ze względu na położenie: wewnątrzśluzówkowe, podokostnowe, śródkostne ; ze względu na moment wprowadzenia: natychmiastowe (wprowadzane do niewygojonego wyrostka zębodołowego i niewygojonej błony śluzowej), opóźnione / odroczone (wprowadzane do niewygojonego wyrostka zębodołowego i wygojonej błony śluzowej), późne (wprowadzane do wygojonego wyrostka zębodołowego i wygojonej błony śluzowej); ze względu na kształt implantu: cylindryczny (wskazany w twardej kości żuchwy), progresywny / stożkowy (wskazany w miękkiej kości szczęki) ; ze względu na przebieg gojenia: jednoetapowy (obciążenie jednoczęściowe, obciążenie dwuczęściowe), dwuetapowy (podśluzówkowy), ze względu na nadbudowę protetyczną: konstrukcja oparta na implantach, konstrukcja łącząca implanty z uzębieniem naturalnym, konstrukcja overdenture, ze względu na sposób osadzenia konstrukcji protetycznej: przykręcane (- wlot śruby przez koronę którą trzeba zamknąć, - brak możliwości uzyskania pasywnej odbudowy zespolonej - pomiędzy łącznikiem a implantem trzeba zrobić przestrzeń więc jest nieszczelność, + można odkręcić), cementowane (- cement wchodzi poddziąsłowo, + brak możliwości odcementowania, + brak wlotu śruby, + możliwość uzyskania pasywnej odbudowy zespolonej - dokładność pomiędzy łącznikiem a implantem wynosi 1 um) ; ze względu na połączenie implantu z łącznikiem: stożkowe (conical) zapewnia najlepszą szczelność, stabilność przy obciążeniu, geometria eliminuje koncentrację naprężeń w okolicy brzegu kości, nie odkręca się, ; heksagonalne (hex). Podczas cementowania korony niedokładności przyjmuje cement, natomiast podczas przykręcania korony naprężenie pomiędzy implantem i łącznikiem może doprowadzić do powikłań (zanik kości, złamanie śruby łącznika, złamanie łącznika, złamanie implantu, odpryski zwarciowe).

    Odległości: pozycjonowanie subkrestalne -1 do -2 mm (platforma implantu 1,5 - 3,0 mm poniżej linii łączącej szyjki sąsiednich zębów), bezpieczne umieszczenie implantu od kanału nerwu zębodołowego dolnego wynosi 2 mm, odległość zęba od krawędzi implantu 1,5 mm, odległość pomiędzy krawędziami implantów 3mm. Ze względu na zanik żuchwy od strony wargowej do tyłu, wskazane jest dojęzykowe pozycjonowanie implantu.

    Diagnostyka: konsultacja, wywiad, badanie, higiena jamy ustnej, sanacja, skaling, piaskowanie, motywacja, parafunkcje, zaburzenia stawów, stan zdrowia, wskazania, przeciwwskazania, zgoda na leczenie, możliwości finansowe, czas leczenia, terminy wizyt, zdjęcie punktowe, panoramiczne, tomografia, ilość i jakość kości (bucco-lingual, mesio-distal, cresto-apical), grubość i poziom dziąsła, pobranie wycisków diagnostycznych, rejestracja łukiem twarzowym, analiza zwarcia w artykulatorze, zaznaczenie na modelu wędzidełek, fałdów policzkowych, granicy ruchomości błony śluzowej, omówienie możliwości leczenia, zdjęcia fotograficzne, uwzględnienie warunków panujących w jamie ustnej jako całość (planowanie holistyczne i perspektywiczne), ponieważ jeżeli w niedługim czasie pacjent straci inne zęby, może to wpłynąć na realizowany obecnie plan leczenia, zwrócenie uwagi w jaki sposób ewentualna utrata wszczepu wpłynie na całość pracy, konieczność przeprowadzenia zabiegów dodatkowych, kwalifikacje lekarza, dobór systemu. Należy pamiętać, że podjęcie decyzji o wyborze metody leczenia wymaga uwzględnienia indywidualnych czynników dotyczących pacjenta oraz kwalifikacji lekarza. Implantacja: zwiększenie powodzenia leczenia uzyskuje się poprzez delikatne preparowanie łoża kostnego, unikanie obciążenia podczas gojenia (obciążenie odroczone lub późne), po zakończeniu leczenia chirurgicznego konieczne jest wykonanie zdjęcia panoramicznego lub tomografii w celu oceny położenia wprowadzonego implantu.

    Wykonanie: wyposażenie: gruby frez do wygładzenia i zebrania kości, I Metoda (zamknięcie implantu śrubą zamykającą):

  • diagnostyka,
  • przygotowanie: higienizacja (7 dni wcześniej), przygotowanie uzupełnienia tymczasowego (proteza ruchoma osiadająca na 2-3 tygodnie, potem zamiana na inne uzupełnienie)
  • wprowadzenie implantu, Dalacin C (stały poziom we krwi) 60 min przed zabiegiem, stabilizacja pierwotna powinna wynosić 35 N, następnie maleje ona po kilku dniach na skutek stanu zapalnego, a następnie rośnie, pozostawienie na okres gojenia (3 miesiące w żuchwie, 6 miesięcy w szczęce, 6 miesięcy po podniesieniu dna zatoki szczękowej),
  • odsłonięcie implantu, kontrola połączenia biologicznego (naczynia krwionośne), przykręcenie śruby gojącej,
  • odkręcenie śruby gojącej, przykręcenie łącznika (lepszy gruby i niski),
  • osadzenie nadbudowy (przykręcenie lub zacementowanie),
  • wizyty kontrolne po 1,2,3 ms
  • Maksymalna siła przykręcania jest zależna od systemu, jednak najczęściej wynosi 50 Ncm dla implantu, 35 Ncm dla łącznika i 10 Ncm dla śruby. I Metoda (zamknięcie implantu śrubą gojącą):

    Zabiegi dodatkowe: w przypadku istnienia niekorzystnych warunków do wprowadzenia implantu spowodowanej niewystarczającą ilością kości, istnieje możliwość przeprowadzenia zabiegów dodatkowych zabiegów rekonstrukcyjnych (augumentacja): sterowana regeneracja kości, osteotomia dystrakcyjna kości (ridge expansion / ridge split), stosowanie transplantatów kości (block bone graft), stosowanie mniejszych implantów , osteoplastyka, podnoszenie dna zatoki szczękowej, przesunięcie (transpozycja) nerwu zębodołowego dolnego. Innymi wykonywanymi zabiegami są chirurgiczne pogłębienie przedsionka, plastyka wyrostka zębodołowego. Alternatywne metody leczenia: replantacja (zalety: natychmiastowe uzupełnienie, zachowanie wyrostka zębodołowego, materiał autogenny, łatwość wykonania ; wady: rozwiązanie może okazać się tymczasowe u osób młodych jeżeli wystąpi resorpcja zapalna, możliwość wystąpienia przebarwienia, niepewny wynik leczenia, możliwość wystąpienia stanu zapalnego), transplantacja (zalety: materiał autogenny, wykorzystanie zębów mądrości stanowiących przeszkodę zwarciową ; wady: różnice w wielkości zębów, krótsze korzenie, częste wizyty kontrolne, dodatkowy zabieg w miejscu pobrania przeszczepu), most tradycyjny (zalety: brak leczenia chirurgicznego, dobry efekt estetyczny, stosunkowo krótki czas wykonania, możliwość pełnego obciążenia ; wady: szlifowanie zdrowych tkanek twardych zęba, różnica w wielkości zębów, możliwość spowodowania stanu zapalnego miazgi i konieczność leczenia kanałowego, konieczność zablokowania zębów sąsiednich, utrudniona higiena, zanik wyrostka zębodołowego), most adhezyjny (zalety: brak leczenia chirurgicznego, brak szlifowania zdrowych tkanek twardych zęba, dobry efekt estetyczny ; wady: utrudniona higiena, zanik wyrostka zębodołowego, wytrawienie twardych tkanek zęba, słabe utrzymanie, brak możliwości wykonania przy rozległych brakach lub niekorzytnych warunkach zgryzowych, zmiana koloru), ortodontyczne zamknięcie przestrzeni (zalety: brak leczenia chirurgicznego, brak konieczności szlifowania zdrowych twardych tkanek zęba; wady: wysoki koszt, długi czas leczenia, ograniczone wskazania, zaburzenia funkcji, niekorzystny efekt estetyczny, ryzyko wystąpienia resorpcji zapalnej, ryzyko próchnicy), proteza częściowa (zalety: brak leczenia chirurgicznego, łatwość wykonania, niski koszt, wskazana jako rozwiązanie tymczasowe przy niezakończonym rozwoju wierzchołków ; wady: utrudniona higiena, zanik wyrostka zębodołowego).

    Zalecenia: nie należy podejmować większego wysiłku fizycznego ani prowadzić pojazdów mechanicznych przez 12 godzin po zabiegu. Do następnego dnia zalecane jest powstrzymanie się od spożywania ciepłych napojów i pokarmów, alkoholu, palenia papierosów (wzrost temperatury rozpuszcza skrzep, wpływa negatywnie na gojenie się rany, palenie zmniejsza ukrwienie), wypluwania śliny, płukania jamy ustnej (przez 3 dni), natomiast wskazane jest spożywanie miękkich pokarmów przeciwną stroną jamy ustnej w stosunku do operowanej okolicy oraz przyjmowanie witamin A i C. Mycie zębów powinno być ostrożne z pominięciem operowanej okolicy. Nie należy dotykać miejsca zabiegu. Ze względu na utrzymujące się znieczulenie do kilku godzin po zabiegu, należy pamiętać o możliwości wystąpienia oparzenia, skaleczenia, przygryzienia tkanek miękkich języka, wargi i policzka. W okresie ustępowania znieczulenia mogą równocześnie narastać przejściowe dolegliwości bólowe, mrowienie lub pieczenie. W razie potrzeby można zastosować tabletkę przeciwbólową. Po rozległych zabiegach należy zastosować zimne okłady przykładane do policzka w sposób przerywany, aby nie doprowadzić do odmrożenia. Zalecane jest spanie na przeciwległym policzku w stosunku do operowanej okolicy z głową uniesioną powyżej tułowia. W czasie 4 tygodni po implantacji proszę nie uprawiać sportu wyczynowego oraz unikać ekstremalnych obciążeń klimatycznych (jazda na nartach, podróż w tropiki). W trzeciej dobie po zabiegu wskazane jest delikatne płukanie jamy ustnej szałwią, rumiankiem lub preparatami zawierającymi Chlorheksydynę np. Corsodyl, Eludril do 14 dni. W przypadku wystąpienia komplikacji, wydłużonych dolegliwości bólowych lub utrzymującego się obrzęku lub krwawienia wskazane jest zgłoszenie się na wizytę kontrolną. Przyspieszenie gojenia rany jest możliwe poprzez zastosowanie ozonoterapii i laseroterapii działających przeciwbólowo, bakteriobójczo i przeciwzapalnie, stosowanie maści (Solcoseryl). W przypadku założenia szwów, ich usunięcie powinno nastąpić w 7-14 dni po zabiegu. Należy przyjmować leki przepisane przez lekarza.

    Proteza całkowita na implantach: może zostać ustabilizowana przy atroficznych wyrostkach zębodołowych przez zaczepy kulowe (zachowanie równoległości wprowadzenia, łatwiejsza higiena, niski koszt, bez technika), belkę Doldera (kształt odwróconej kropli wody, ma pozwalać na wahanie protezy) lub lokatory. Postępowanie: posiadanie lub wykonanie nowych, prawidłowych protez całkowitych, wyrównanie wyrostka zębodołowego, wprowadzenie implantów (szczęka 6 ; żuchwa 2-4), umieszczenie lokatorów, opracowanie powierzchni dośluzówkowej dotychczasowej protezy w celu utworzenia miejsca dla elementów retencyjnych, po 2-3 miesiącach wykonanie nowej protezy wzmocnionej siatką albo poinformowanie pacjenta, że powinna zostać wzmocniona i jedynie podścielenie wprowadzenie matryc dla lokatorów do protezy. Implanty przyśrodkowe w żuchwie powinny być wprowadzone pomiędzy otwory bródkowe. Wykonując nową protezę należy skontrolować ustawienie zębów w artykulatorze zanim technik zaprojektuje belkę. Podczas kontroli belki powinna ona wchodzić bez naprężeń. Belka powinna zostać przykręcona z siłą 25 - 35 Ncm, następnie wprowadza teflon i zamyka kompozytem. Belka Doldera wykonana w technologii CAD/CAM jest lepsza niż wykonywana techniką odlewaną.

    Bibliografia:

    1. Koeck B., Wagner W., Majewski S. ; Implantologia ; Urban & Fisher ; 2004.
    2. Jung R.E., Zembic A., Pjetursson B.E., Zwahlen M., Thoma D.S. ; Systematic review of the survival rate and the incidence of biological, technical, and aesthetic complications of single crowns on implants reported in longitudinal studies with a mean follow-up of 5 years ; Clinical Oral Implants Research ; 2012.

    Radioterapia

    słowa klucze: radioterapia

    Wprowadzenie: zwiększa o 30% ryzyko niepowodzenia leczenia implantoprotetycznego, zwiększa możliwość wystąpienia komplikacji periodontologicznych z powodu zmniejszonego wydzielania gruczołów ślinowych oraz ryzyko utraty kości wokół zagojonych implantów.


    Palenie Tytoniu

    palenie tytoniu, palenie papierosów, palenie, papierosy

    Wprowadzenie: zwiększa o 11% ryzyko niepowodzenia leczenia implantoprotetycznego, zwiększa możliwość wystąpienia komplikacji periodontologicznych z powodu zmniejszonego wydzielania gruczołów ślinowych, możliwość wystąpienia stanów zapalnych, zwiększa ryzyko

    Badanie Przedmiotowe

    słowa klucze: badanie przedmiotowe, badanie pacjenta, diagnostyka

    Wprowadzenie: Badanie zewnątrzustne: zadyszka, pocenie się, wilgotne dłonie mogą świadczyć o niewydolności krążenia, nadciśnieniu lub zaburzeniach hormonalnych, bielactwo paznokci może wskazywać na utajony niedobór żelaza, żółte zabarwienie spojówek i wnikanie gęstej sieci naczyń krwionośnych w okolicę rogówki występuje przy niedoborze witaminy B2 ; zakłucia mogą być widoczne podczas badania ciśnienia ; należy ocenić obecność zmian barw­nikowych, wykwitów, blizn, obrzęków, przetok, zmian ��ojotokowych okolicy nosa, które mogą doprowadzić do stanu zagrożenia życia przy przedostaniu się zakażenia do zatoki jamistej /zapalenie zakrzepowe żył/ ; żółte zabarwienie skóry może sugerować wirusowe zapalenie wątroby, bladość może świadczyć o niedokrwistości, zaczerwienienie o stanie zapalnym ; kości twarzoczaszki należy ocenić pod kątem wyniosłości, zniekształceń, asymetrii, złamań, guzów nowotworowych ; podczas badania warg należy zwrócić uwagę na obecność opryszczki (HSV), oparzenia, nagryzienia ; mięśnie bada się pod kątem napięcia, bolesności i ograniczenia ruchomości: żwacz, skroniowy, trapezowaty, skrzydłowy-przyśrodkowy ; staw skroniowo-żuchwowy ocenia się w celu określenia szerokości otwierania ust, toru otwierania i zamykania ust, trzasków i trzeszczenia ; należy również ocenić ujścia nerwu trójdzielnego (nerw nadoczodołowy, nerw podoczodołowy, nerw bródkowy) ; węzły chłonne (niepowiększone, powiększone), węzły chłonne (miękkie, twarde), węzły chłonne (niebolesne, bolesne), węzły chłonne (przesuwalne względem podłoża, nieprzesuwalne względem podłoża), węzły chłonne (przesuwalne względem skóry, nieprzesuwalne względem skóry), temperatura ciała (prawidłowa, podwyższona), samopoczucie, obrzęk, uraz w przeszłości, ból mięśni, trzaski w stawach, zgrzytanie zębami ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)). Badanie wewnątrzustne: higiena jamy ustnej (słaba, dobra, bardzo dobra), kamień nazębny, osad nazębny, błona śluzowa, kieszonki dziąsłowe, klasa Angle’a, klasa kłowa, zaburzenie zwarcia, zaburzenie prowadzenia, obniżenie wysokości zwarcia, zgodność linii pośrodkowej, przebieg linii dziąseł, przyczepy wędzidełek, ekspozycja siekaczy górnych, płaszczyzna zgryzu, diastema, tremy, kształt zębów (owalny, prostokątny, trójkątny), brak dolegliwości bólowych, dolegliwości bólowe na wysoką temperaturę, dolegliwości bólowe na niską temperaturę, ból samoistny, ból sprowokowany (prawidłowy, wydłużony), ból zlokalizowany, ból promieniujący, ból na nagryzanie, ból na opukiwanie, ból pulsujący, ból w dzień, ból w nocy, ból świeży, ból dawny, przerwy (krótkie, długie), ruchomość (brak, I°, II°, III°), brak ropnia, ropień, objaw Smrekera (niewyczuwalny, wyczuwalny), objaw Owińskiego (niewyczuwalny, wyczuwalny), brak przetoki, przetoka, brak zmian na zdjęciu, poszerzenie szpary ozębnej, wierzchołek (otwarty, zamknięty), zmiana okołowierzchołkowa (<1/3, >1/3), diagnostyka radiologiczna (zdjęcia punktowe, pantomogram), diagnostyka próchnicy (kamera wewnątrzustna, lupy, mikroskop, diafanoskopia, diagnodent, radiowizjografia), diagram (zęby wyleczone, do leczenia, do usunięcia) ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)).


    Badanie Podmiotowe

    słowa klucze: badanie podmiotowe, badanie pacjenta, diagnostyka

    Wprowadzenie: Wywiad ogólny polega na zebraniu danych identyfikujących pacjenta takich jak imię i nazwisko /identyfikacja w dokumentacji/, adres /identyfikacja w dokumentacji/, kontakt /możliwość przełożenia wizyty/, pesel /procedury wykonywane w ramach kontraktu z NFZ/, wiek /predyspozycja do występowania chorób, zgoda na leczenie/, płeć /predyspozycja do występowania chorób/, wzrost /wskaźnik BMI, recepta/, masa ciała /wskaźnik BMI, recepta/ ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)). Wywiad rodzinny ma na celu zebranie informacji o chorobach mogących mieć wpływ na stan zdrowia pacjenta jak choroby dziedziczne, warunki życia, rodzaj pracy, kontakt ze zwierzętami, ostatnie podróże, nałogi, dieta, cukrzyca, choroby zakaźne (HIV, WZW B, WZW C, HSV, gruźlica), układu krwionośnego (anemia, hemofilia, zaburzenia krzepnięcia, żylaki, nadciśnienie, niedociśnienie, przebyte operacje na sercu, wada serca, zawał serca, wszczepienie bypyss’ów, rozrusznik serca, zapalenie wsierdzia, operacje na zastawkach), psychiczne (depresja, nerwica, choroba Alzheimera), nerwowego (padaczka, miastenia gravis, choroba Parkinsona), układu oddechowego (duszności, astma, katar), kostnego (osteoporoza, reumatyzm), choroby nerek, wątroby, żołądka (refluks), weneryczne, stosowanie leków antykoncepcjnych, immunosupresyjnych, uczulenia (lateks, nikiel, chrom, kobalt, akryl, środki znieczulające, sery pleśniowe, leki), przyjmowane leki (przeciwkrzepliwe, antybiotyki, uspokajające, antydepresyjne, obniżające ciśnienie, insulina), jaskra, przebyte operacje stawów (endoproteza), ciąża, miesiączka, anoreksja, bulimia ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)). Wywiad stomatologiczny: polega na zebraniu informacji dotyczących regularności wizyt, nastawienia pacjenta do lekarzy, dotychczas przeprowadzonego leczenia, ostatnich problemów stomatologicznych, powodów zmiany lekarza, celu zgłoszenia się na wizytę, oczekiwań pacjenta ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)). Pomimo, że ze względów ekonomicznych lub organizacyjnych wywiad może być przeprowadzony przez asystentkę stomatologiczną przy zachowaniu całkowitej prywatności pacjenta (bez obecności pozostałych pacjentów oczekujących na wizytę w poczekalni lub rejestracji), przeprowadzanie wywiadu przez lekarza lub w jego obecności pozwala zwrócić uwagę na osobowość pacjenta ((Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza; PZWL ; 2008.)).


    Skala Martina

    słowa klucze: skala martina, starcie zębów, atrycja, abrazja

    Wprowadzenie: : służy do oceny starcia zębów: 0* – brak oznak starcia zębów ; I* – powierzchniowe starcie szkliwa z zachowaniem guzków ; II* – częściowe odsłonięcie zębiny ; III* – powstanie szerokich, pozbawionych guzków powierzchni zgryzowych, brak szkliwa ; IV* – starcie zębów do okolicy szyjek ; V* – obnażenie komory.


    Atrycja

    słowa klucze: atrycja, atricio

    Wprowadzenie: atricio, atrycja jest to starcie zębów następujące w wyniku działania sił żucia w miejscu kontaktu zębów przeciwstawnych. Wyróżnia się starcie pionowe, poziome oraz mieszane. Atrycja może być fizjologiczna wywołana naturalnym ścieraniem się zębów wraz z wiekiem lub patologiczna spowodowana podświadomym zgrzytaniem zębami w nocy lub zaciskaniem zębów w ciągu dnia (bruksizm), a także brakiem zębów w bocznych strefach podparcia wywołujących przeciążenia zębów przednich.

    zęby górne przednie - powierzchnie podniebienne, zęby górne tylnie - guzki podniebienne, zęby dolne przednie - powierzchnie wargowe, zęby dolne tylnie - guzki policzkowe, najczęstszą przyczyną nadmiernego starcia jest podświadome zgrzytanie zębami w nocy,kiedy wydzielanie śliny działającej jak smar jest zmniejszone, Starcie Fizjologiczne: spłaszczenie guzków zębów,zwężenie powierzchni policzkowych zębów dolnych i powierzchni podniebiennych zębów górnych,zaokrąglenie ich powierzchni, Starcie Patologiczne: poziome starcie guzków i powiększenie powierzchni żujących, zaostrzenie i postrzępienie brzegów, Rodzaje Starcia: pionowe, poziome, mieszane,

    Objawy: spłaszczenie guzków zębów, zwężenie powierzchni policzkowych zębów dolnych i powierzchni podniebiennych zębów górnych, zaokrąglenie powierzchni (starcie fizjologiczne), postrzępienie powierzchni (starcie patologiczne). Starciu ulegają w zębach górnych przednich powierzchnie podniebienne, w zębach górnych tylnich guzki podniebienne, w zębach dolnych przednich powierzchnie wargowe, w zębach dolnych tylnich guzki policzkowe.

    Bibliografia:

    1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
    2. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat - badania wstępne ; 2007.
    3. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979.
    4. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
    5. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    6. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009.
    7. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004.
    8. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion—its application to testing protection by fluoride gel application ; 2002.
    9. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
    10. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004.
    11. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005.
    12. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004.
    13. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
    14. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
    15. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    16. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010.
    17. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014.
    18. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005.
    19. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    20. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
    21. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
    22. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
    23. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006.
    24. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012.
    25. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.
    26. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006.
    27. Tomasik M., Lipski M. ; Roczniki pomorskiej akademii medycznej w Szczecinie ; Badanie częstości występowania i przyczyn powstawania niepróchnicowych ubytków przyszyjkowych powikłanych obnażeniem miazgi ; 2009.

    Aminofluorki

    słowa klucze: aminofluorki

    Wprowadzenie: /organiczne fluorki, aminum fluoratum/ grupa aminowa wiąże i transportuje jony fluoru do powierzchni szkliwa,z którym łączy się 12x mocniej niż fluorki nieorganiczne/, I generacja - długi łańcuch, II generacja - krótki łańcuch,


    Amputacja

    słowa klucze: amputacja, pulpotomia

    Wprowadzenie: amputacja miazgi pozwala na ukończenie wzrostu korzenia,


    ART

    słowa klucze: art

    Wprowadzenie: /Atraumatic Restorative Treatment (A.R.T.)/ atraumatyczne leczenie zachowawcze polega na stosowaniu alternatywnych metod leczenia próchnicy: opracowywanie narzędziami ręcznymi /sierpy,ekskawatory/, wypełnianie cementem glassjonomerowym uwalniającym fluor, metoda nie jest do końca skuteczna i pozostawia zębinę próchnicową, jednak jest najlepsza do zastosowania w warunkach polowych bez prądu, jest łatwa, tania, komfortowa dla pacjenta i szybka,


    Aphtin

    słowa klucze: aphtin, afty

    Wprowadzenie: substancja czynna - tetraboran sodu, gliceryna. Zamienniki Leku Gliceryna Tetraboran sodu Sposób działania Aphtin działa lekko aseptycznie na błony śluzowe. Zastosowanie Używa się go do odkażania błon śluzowych jamy ustnej, głównie w leczeniu pleśniawek. Lek nie jest przewidziany do stosowania systematycznego. Ostrzeżenie Długotrwałe stosowanie Apthinu jest potencjalnie toksyczne, gdyż wchłania on się łatwo z błon śluzowych i może gromadzić się w organizmie ze względu na bardzo wolne wydalanie się z ustroju. Aptinu nie należy stosować u pacjentów z uszkodzonymi błonami śluzowymi, a także u pacjentów z chorobami nerek. Dawkowanie Pędzlować 2-3 razy dziennie błonę śluzową jamy ustnej. Ciąża i karmienie Ograniczone doświadczenia ze stosowaniem leku w okresie ciąży, należy zatem zasięgnąć opinii lekarza w razie zamiaru stosowania płynu podczas ciąży. Nie wiadomo czy lek przenika do mleka matki, należy zatem zasięgnąć opinii lekarza w razie zamiaru stosowania leku w okresie karmienia dziecka piersią. Preparat stosuje się do odkażania błon śluzowych jamy ustnej, głównie w leczeniu pleśniawek. Lek dostępny wyłącznie na receptę Sprawdź zasady zakupów leków na receptę. Jeżeli lek jest lekiem refundowanym prosimy osoby dokonujące przedpłaty o kontakt z naszą apteką w celu ustalenia dokładnych kosztów dostawy oraz ceny leku Skład Preparat zawiera 2,0 g Natrium tetraboricum; 8,0 g Glycerinum. Działanie Posiada działanie antyseptyczne. Wskazania Środek odkażający błony śluzowe jamy ustnej, głównie w leczeniu pleśniawek. Przeciwwskazania Nie stosować długotrwale, szczególnie u dzieci. Nie używać preparatu w uszkodzeniu błon śluzowych i uszkodzeniu nerek. Dawkowanie Miejscowo do pędzlowania jamy ustn


    Abrazja

    słowa klucze: abrazja, demastykacja, abrasio, abrasio dentinum

    Wprowadzenie: abrazja jest to starcie powierzchni zęba przez działanie czynników innych niż zgrzytanie zębów (twarde przedmioty, materiały ścierne), najczęściej dotyczące okolicy przyszyjkowej oraz strony lewej ludzi praworęcznych i odwrotnie. Przyczyny abrazji: klamra protetyczna, proteza /clasp abrasion/, palenie fajek, gryzienie przedmiotów jak spinek do włosów, ołówków, nasion /habitual abrasion/, zawody takie jak krawiec, fryzjer, szewc, muzyk grający na instrumentach dętych /occupational abrasion/, afrykańskie plemiona piłujące zęby na kształt stożka /ritual abrasion/, wady zgryzu, nieprawidłowe szczotkowanie, zbyt twarda szczoteczka, pasty wybielające. U osób praworęcznych lokalizuje się przeważnie po stronie lewej, a u leworęcznych po stronie prawej. Płaszczyzny ubytku ustawione są do siebie pod kątem ostrym, a powierzchnie są twarde, gładkie i lśniące. Do ubytków niepróchnicowego pochodzenia zalicza się uszkodzenia takie jak abrazja, abfrakcja, atrycja, erozja. Szczególnym rodzajem abrazji jest demastykacja. Jest to proces ścierania powierzchni żujących zębów bocznych (przedtrzonowych i trzonowych) i brzegów siecznych zębów przednich (siekaczy i kłów) podczas żucia pokarmów. Demastykacja jest to proces fizjologiczny i pogłębia się z wiekiem, jednak może mieć jednak charakter patologiczny objawiający się dużym starciem powierzchni żujących spowodowanym częstym żuciem twardych pokarmów.

    Rodzaje: abrasio dentinum physiologica /starcie powierzchni żującej wynikające z wieku/, abrasio dentinum pathologica /starcie powierzchni żującej wynikające z urazów mechanicznych/, abrasio dentinum ad linguam /starcie powierzchni żującej w kierunku języka/, abrasio dentinum ad palatum/starcie powierzchni żującej w kierunku podniebienia/, abrasio dentinum heliocoidalis /starcie powierzchni żującej z jej skręceniem w okolicy drugiego zęba trzonowego/, abrasio dentinum semilunaris /starcie powierzchni żującej półksiężycowate, dotyczy zębów przednich szczęki, linia łącząca kły ma kształt łuku/, abrasio dentinum horizontalis /starcie powierzchni żującej biegnące poziomo przez wszystkie zęby, na skutek ruchów doprzednich i bocznych/, abrasio dentinum verticalis /starcie powierzchni żującej biegnące pionowe przez wszystkie zęby, w zgryzie głębokim i krzyżowym/.

    Skala Martina: służy do oceny starcia zębów: 0* – brak oznak starcia zębów ; I* – powierzchniowe starcie szkliwa z zachowaniem guzków ; II* – częściowe odsłonięcie zębiny ; III* – powstanie szerokich, pozbawionych guzków powierzchni zgryzowych, brak szkliwa ; IV* – starcie zębów do okolicy szyjek ; V* – obnażenie komory.

    Objawy: powstające na powierzchni wargowej ubytki klinowe w kształcie litery V mają gładkie i twarde ściany, odsłonięta zębina jest niewrażliwa ponieważ doszło wcześniej do zamknięcia kanalików zębinowych w czasie wytwarzania zębiny obronnej.

    Leczenie: pasty do zębów charakteryzują wskaźniki ścieralności szkliwa i zębiny (RDA - Radioactive Dentin Abrasion ; REA (Radioactive Enamel Abrasion). Pasty wybielające posiadają najwyższy wskaźnik RDA, a pasty do zębów wrażliwych najniższy RDA. Wg ISO wskaźnik RDA nie powinien przekraczać 250. Pasty do codziennego stosowania powinny mieć RDA 2-3 i nie przekraczać 5 (pasta Sensodyne ma REA 3,23).

    Postępowanie: instruktaż higieny, dobór szczoteczki, wybór pasty, prawidłowa technika szczotkowania, zalecenia dietetyczne, ocena zaburzeń okluzyjnych, parafunkcji, leczenie chorób przyzębia.

    Bibliografia:

    1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
    2. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat - badania wstępne ; 2007.
    3. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979.
    4. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
    5. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    6. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009.
    7. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004.
    8. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion—its application to testing protection by fluoride gel application ; 2002.
    9. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
    10. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004.
    11. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005.
    12. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004.
    13. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
    14. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
    15. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    16. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010.
    17. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014.
    18. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005.
    19. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    20. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
    21. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
    22. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
    23. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006.
    24. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012.
    25. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.
    26. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006.
    27. Tomasik M., Lipski M. ; Roczniki pomorskiej akademii medycznej w Szczecinie ; Badanie częstości występowania i przyczyn powstawania niepróchnicowych ubytków przyszyjkowych powikłanych obnażeniem miazgi ; 2009.

    Erozja

    słowa klucze: erosio, erozja, fluor, tooth moussee, proenamel

    Wprowadzenie: erosio, erozja jest zjawiskiem rozpuszczenia powierzchni szkliwa w wyniku działania substancji o niskim pH /grapefruit, cytryna, jabłko, pomarańcza, kwaśne powietrze, refluks żołądkowo-przełykowy, wymioty (anoreksja, bulimia)/. Do powstania erozji może również dojść na skutek obniżenia ilości wydzielej śliny poniżej 0,1 ml/min powodującego brak działania substancji buforujących śliny zapobiegających precypitacji fosforanów wapnia i uniemożliwiających remineralizację odwapnień. Powstają wówczas nadżerki, w których szybciej ulegająca rozpuszczeniu zębina otoczona jest pierścieniem szkliwa. Erozja przyspieszana jest przez atrycję i abrazję. Obniżone wydzielanie śliny (kserostomia) powoduje 5x większe ryzyko powstawania erozji na powierzchni zębów. Postępowanie: przepłukanie jamy ustnej, guma do żucia, szczotkowanie zębów dopiero po upływie 30 minut od spożycia kwaśnych pokarmów / napojów, wymiotowania, płyny do płukania z fluorem, ograniczenie spożywania kwaśnych produktów, Tooth Mousse oraz ProEnamel wpływają znacząco na ochronę szkliwa przed erozją. Preparaty fluoru również ograniczają erozję szkliwa i zębiny.

    Bibliografia:

    1. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    2. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.
    3. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    4. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    5. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; Archives of Oral Biology ; 2012.
    6. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; International Journal of Dentistry ; 2012.
    7. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Is dental erosion really a problem? ; Advances in Oral Research ; 2012.
    8. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; Special Care in Dentistry ; 2012.
    9. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review ; Special Care in Dentistry ; 1998.
    10. Smales R., Yip K. ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment ; Jaypee Brothers Medical Publishers ; 2006.
    11. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; Caries Research ; 2004.
    12. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; Pediatric Dentistry ; 2005.
    13. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; Australian Dental Journal ; 2009.
    14. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; Journal of Dentistry ; 2007.
    15. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion – it’s application to testing protection by fluoride gel application ; Australian Dental Journal ; 2002.

    Abfrakcja

    słowa klucze: abfrakcja, abfraction

    Wprowadzenie: abfrakcja jest to utrata twardych tkanek zęba spowodowana naprężeniami wargowo-językowymi powstającymi w trakcie żucia w wyniku nadmiernych sił, nieprawidłowych kontaktów i prowadząca do powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia. W prawidłowych warunkach siły żucia przebiegają równolegle do długiej osi zęba, wywołując przy tym niewielkie odkształcenia kryształów hydroksyapatytu, natomiast w warunkach nieprawidłowych powstają siły boczne, nieosiowe czego konsekwencją jest zgięcie zęba (tooth flexure). Szkliwo pomimo, że jest najtwardszą tkanką organizmu odpryskuje z okolicy przyszyjkowej, gdzie jego grubość jest najmniejsza. Abfrakcja powstaje na skutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie do długiej osi zęba. Połączenia między kryształami hydroksyapatytu ulegają rozerwaniu, co prowadzi w następstwie do ubytku szkliwa i leżącej pod nim zębiny w okolicy szyjki. W wyniku tego uwidaczniają się ubytki o ostrym kącie, gładkiej, twardej i błyszczącej powierzchni. Powstają prawie wyłącznie na powierzchniach przedsionkowych. Czynnikami predysponującymi do powstania abfrakcji są wady zgryzu (stłoczenia, rotacje, nieprawidłowe nachylenie), konsekwencje periodontopatii (migracje, utrata zębów), bruksizm, stres, zgrzytanie zębami, braki zębów nieuzupełnione protetycznie. Ubytki abfrakcyjne wywołują zwiększoną podatność zęba na złamanie, pogorszenie estetyki, nadwrażliwość przyszyjkową, zapalenia miazgi.

    Postępowanie: leczenie zależy od rozpoznania i wyeliminowania przyczyny powstawania abfrakcji czyli prawidłowe ustawienie zębów, odtworzenie brakujących zębów, ograniczenie stresu, szyna antybruksizmowa, wypełnienie ubytku.

    Bibliografia:

    1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
    2. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat - badania wstępne ; 2007.
    3. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979.
    4. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
    5. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    6. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009.
    7. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004.
    8. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion – it’s application to testing protection by fluoride gel application ; 2002.
    9. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
    10. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004.
    11. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005.
    12. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004.
    13. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
    14. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
    15. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    16. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010.
    17. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014.
    18. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005.
    19. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    20. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
    21. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
    22. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
    23. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006.
    24. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012.
    25. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.

    Leczenie Kanałowe

    słowa klucze: endodoncja, protetyka, leczenie kanałowe, odbudowa po leczeniu kanałowym

    Wprowadzenie: leczenie kanałowe polega na oczyszczeniu czyli dokładnym usunięciu drobnoustrojów i resztek nieodwracalnie zmienionej miazgi, ukształtowaniu, czyli nadaniu kanałowi zwężającego się ku wierzchołkowi fizjologicznego kształtu oraz wypełnieniu, czyli zamknięciu kanału szczelnym, nierozpuszczalnym, biozgodnym materiałem. Ponieważ leczenie kanałowe jest terapią, której nie widać, dlatego czasami trudno jest przekonać pacjenta o konieczności jej przeprowadzenia. Niektórzy lekarze znajdują analogię w leczeniu złamanej nogi a nie jej odcinaniu. Jednak przed podjęciem decyzji odnośnie ewentualnego dalszego leczenia należy przeprowadzić prawidłową diagnostykę umożliwiającą ocenę konieczności podejmowania leczenia, możliwości prawidłowego wyleczenia, przewidywanych trudnościach, posiadanych kwalifikacjach, potrzebnym wyposażeniu itd. Pacjent nie ma możliwości podjęcia świadomej decyzji dotyczącej leczenia bez wiedzy dotyczącej konsekwencji nie podjęcia leczenia, możliwych do zastosowania metod leczenia oraz kosztach nie tylko leczenia kanałowego ale także szczelnej odbudowy bez której nawet najlepsze leczenie kanałowe jest bezzasadne.

    Anatomia: znajdująca się we wnętrzu zęba komora rozgałęzia się w korzeniach na kanały korzeniowe. Zarówno komora jak i kanały wypełnione są miękką tkanką – miazgą (pulpa dentis) zawierającą włókna nerwowe, naczynia krwionośne i limfatyczne. Pomimo przewidywanej przez lekarza liczby kanałów i korzeni na podstawie danych statystycznych, podczas leczenia lekarz poszukuje kanałów dodatkowych. Oprócz kanałów głównych występują w zębie również innego rodzaju połączenia takie jak: kanały komorowo-ozębnowe, kanaliki boczne, anastomozy, delta korzeniowa, niedrożność spowodowana różnymi czynnikami (materiał wypełniający, zębiniaki, zarośnięcie). Kanał korzeniowy może rozpoczynać się jednym otworem a następnie może rozdzielać się na dwa otwory przy wierzchołku lub odwrotnie, kanał może rozpoczynać się jednym otworem, rozdzielać na dwa, a następnie ponownie łączyć w jeden kanał zakończony jednym otworem przy wierzchołku korzenia. Istnieje wiele podobnych kombinacji znacznie utrudniających prawidłowe oczyszczenie i wypełnienie kanałów. Jedynie tomografia komputerowa CBCT jest w stanie dokładnie określić obecność ewentualnych kanałów dodatkowych, ale nawet na niej nie widać przed wypełnieniem kanałów korzeniowych wszystkich odgałęzień. Z tego względu bardzo istotne jest dokładne poszukiwanie wszystkich kanałów dodatkowych pracując w powiększenie oraz korzystanie z różnych metod płukania kanałów zwiększających dokładność oczyszczenia skomplikowanej anatomii kanałów korzeniowych.

    Gwarancja: należy pamiętać, że leczenie kanałowe nigdy nie doprowadzi do pełnego wyjałowienia czyli usunięcia wszystkich bakterii z kanału, ale jedynie znacząco ogranicza ich liczbę. Stopień tego ograniczenia zależy od sytuacji klinicznej, doświadczenia, wyposażenia oraz cierpliwości lekarza. Nie można dać jednak pacjentowi gwarancji dotyczących leczenia kanałowego, całkowitego wyleczenia zmiany zapalnej w okolicy wierzchołka korzenia lub zapewnienia, że po zakończeniu leczenia kanałowego już nigdy nie powstanie stan zapalny. Podobnie jak lekarz po wyleczeniu przeziębienia nie daje gwarancji pacjentowi, że nigdy więcej nie będzie on na nie chorował. Czasami wokół prawidłowo przeleczonych kanałowo zębów, przy których przez wiele lat nie stwierdzano stanów zapalnych na zdjęciach rtg, może powstać stan zapalny na skutek osłabienia zdolności obronnych organizmu. Również odwrotnie, zęby nieprawidłowo przeleczone kanałowo, przez wiele lat mogą nie doprowadzać do powstawania stanów zapalnych w okolicy wierzchołka korzenia.

    Odbudowa: najczęstszą przyczyną konieczności przeprowadzenia leczenia kanałowego jest głęboka próchnica spowodowana zniszczeniem twardych tkanek zęba. Ponadto lekarz uzyskując dostęp do kanałów korzeniowych, również opracowuje część szkliwa i zębiny, następnie podczas leczenia usuwa tkanki miękkie odżywiające ząb oraz włókna kolagenowe odpowiedzialne za elastyczność zęba. Wszystkie te zabiegi prowadzą do znacznego osłabienia zęba, wymagającego podczas leczenia pomiędzy wizytami ostrożności podczas nagryzania, aby nie doprowadzić do złamania ścian lub zęba oraz odpowiedniego wzmocnienia po zakończonym leczeniu kanałowym. Mechnizmy obronne w zdrowych zębach reagują bólem na próbę zbyt silnego nagryzania za sprawą proprioreceptorów, których nie ma po zakończeniu leczenia kanałowego. Dlatego też często dochodzi do złamania zębów leczonych wcześniej kanałowo, jeśli nie były one odpowiednio wzmocnione wkładami koronowo-korzeniowymi i wypełnieniem kompozytowym lub koroną.

    Przygotowanie: przed rozpoczęciem leczenia ważne jest uzyskanie świadomej zgody pacjenta oraz wykonanie zdjęć pod różnymi kątami. Należy zwrócić uwagę na obecność zmian okołowierzchołkowych, zakrzywienie korzenia, obecność dodatkowych korzeni i kanałów. Przygotowując się do leczenia kanałowego zęba należy zapewnić możliwość utrzymania suchości pola zabiegowego przez cały czas leczenia zabezpieczając go przed dostępem bakterii, w tym celu po całkowitym usunięciu próchnicy (błędny odczyt endometru), odtwarza się dowolnym materiałem brakujące ściany, najlepiej kompozytem bez użycia wytrawiacza i żywicy łączącej. Najdokładniejszą metodą zachowania suchości podczas zabiegu jest założenie koferdamu.

    Otwarcie Komory: Opracowanie Komory długa różyczka /endo/ lub diamendo lub endo-z lub extra-long tapered, należy wykonywać ruchy w kierunku od dna komory do powierzchni żującej, Odnalezienie Ujść Kanałów: poszukiwacz /finder/ służy do odnalezienia ujść kanałów, przydane jest również pędzelkowanie dna komory podchlorynem sodu oraz osuszanie, pojawiają się wówczas białe przebarwienia prowadzące do ujść kanałów. również podświetlenie kanałów lampą polimeryzacyjną od strony dziąsła uwidacznia czasami kanały w kolorze czarnym.

    Odnalezienie Kanałów: początkowo należy odszukać kanały główne a następnie próbować odszukać kanały dodatkowe, Opracowanie Ujść Kanałów: wiertła access bur do poszerzenia ujść kanałów korzeniowych lub wiertła Gates Gliden powinny umożliwić opracowanie prostego wejścia dla kolejnych narzędzi kanałowych aby jak najmniej się wyginały. opracowanie ujść dokonuje się ruchami od dołu do boku i do góry poprzez lekkie uginanie wiertła pracując maksymalnie 800 obrotów/minutę.

    Opracowywanie Kanałów: stopniowo należy opracowywać coraz głębszy zakres kanału, okresowo płukając, natomiast otwór wierzchołkowy wskazywany przez endometr należy potwierdzić badaniem radiologicznym przed dalszym opracowywaniem kolejnymi narzędziami. najmniejsze zakończenie pilnika widocznego na zdjęciu ma rozmiar 15. po ustaleniu długości kanłu należy następnie nadal ręcznie opracować kanał na pełną długość roboczą narzędziami 10, 15, 20 /glide path/. dopiero wówczas można rozpocząć opracowywanie maszynowe, które skraca opracowanie kanałów do 2-3 minut na jeden kanał. początkowo stosując niewielką siłę wykorzystuje się żółty pilnik III, a jeśli nie wchodzi on na pełną długość roboczą, wówczas żółty II. opracowanie do stożkowatości III jest wystarczające w kanałach wąskich, natomiast w szerokich można opracowywać do stożkowatości IV. jeżeli narzędzie nie posiada opiłków na końcu, oznacza to, że okolica otworu wierzchołkowego nie została powiększona, dlatego należy zwiększyć rozmiar narzędzia przy zachowanej stożkowatości. płukanie powinno natomiast trwać 8 minut. należy pamiętać aby nie wprowadzać na początku narzędzi na całą długość aby nie przepchnąć zakażonych tkanek poza otwór wierzchołkowy. płukanie podchlorynem sodu 15-20ml na jeden kanał, założenie obecności większej ilości kanałów niż normalnie, nie zawsze możliwe jest opracowanie wszystkich ścian, jednak ważne jest takie opracowanie kanałów, aby płukanie doprowadziło do dokładnego oczyszczenia kanałów. opracowanie maszynowe wymaga utworzenia prostej linii wejścia do kanału aby zapobiec złamaniu narzędzia. ponieważ maszynowe pilniki do udrożnienia kanału są mało wytrzymałe, czasami lepiej udrażniać kanał narzędziami ręcznymi szarymi, fioletowymi i białymi. jednym narzędziem maszynowym należy pracować płynnie przez maksymalnie 10 sekund. pilniki C /C-file/ są sztywniejsze od pilników K /Kerra, K-file/ dlatego w przypadku problemów z udrożnieniem kanału powinny być stosowane tylko przy reendo gdy istnieje pewność, że narzędzie znajduje się w kanale, aby nie doprowadzić do jego perforacji. opracowanie->płukanie 30-120sek NaOCl po narzędziach->8 minut na zakończenie->osuszenie->17% EDTA 1min->NaOCl->osuszenie->wypełnienie poszukiwacz /finder/ do odnalezienia ujść kanałów, pilnik fioletowy K (10) + lubrykant do sprawdzenia drożności, pilnik fioletowy K na długość roboczą, pilnik biały K na długość roboczą, pilnik żółty K na niepełną długość roboczą, narzędzie maszynowe żółte II, narzędzie maszynowe niebieskie II, narzędzie maszynowe żółte III, narzędzie maszynowe niebieskie III, jeżeli narzędzie maszynowe niebieskie III nie wchodzi po trzykrotnej próbie na pełną długość roboczą, należy wrócić do stożkowatości II, Dezynfekcja Kanałów osuszenie, ozonoterapia, wypłukanie, endodontyczny skaler ultradźwiękowy, osuszenie, laseroterapia,

    Wypełnienie Tymczasowe: pomiędzy wizytami kanał należy zabezpieczyć watką oraz glassjonomerem aby zapobiec przenikaniu bakterii przy założeniu fleczera lub jego utracie.

    Wypełnienie Kanałów: wypełnienie płynną gutaperką wykonuje się przy pomocy pluggerów trzech wielkości z odległością ustawion�� na każdym kolejnym -3mm od pełnej długości roboczej. plugger należy rozgrzać, wprowadzić na odpowiednią długość, wyłączyć, uciskać 2 sekundy na ciepło, uciskać 5 sekund na zimno. gutaperkę należy odciąć przy ujściu kanału, a z części komorowej usunąć ją za pomocą chlorku etylu lub chloroformu na kuleczce waty, Oczyszczenie Komory przeprowadza się watką nasączoną chlorkiem etylu lub chloroformem. należy ostatecznie oczyścić ściany boczne. Określenie Długości Kanału wstępnie mierzy się odległość przykładając narzędzie kanałowe ze stoperem do zdjęcia rtg i opracowuje kanał na 2/3 tej długości określenie długości kanału korzeniowego następuje względem koronowego punktu referencyjnego /odniesienia/, który powinien być stabilny /pozostać do zakończenia leczenia/, powtarzalny /łatwa do wyznaczenia płaszczyzna np.prostopadła/. przykładem jest guzek policzkowy bliższy.

    Odbudowa: leczenie kanałowe łączy się z utratą twardych tkanek zęba w części koronowej i korzeniowej. Jeżeli przeprowadzone ono zostało ze względu na głęboką próchnicę, która doprowadziła do nieodwracalnego zapalenia miazgi, konieczne jest dalsze odpowiednie opracowanie twardych tkanek zęba w celu uzyskania prawidłowego dostępu do wszystkich kanałów. Ponadto wykorzystywany podczas leczenia podchloryn sodu powoduje zniszczenie włókien kolagenu stanowiącego bardzo istotny element wiązania systemów łączących materiały kompozytowe z zębiną. Równocześnie pozbawiona włókien kolagenowych zębina, która przestaje być odżywiana i nawadniana ulega odwodnieniu przez co staje się krucha i podatna na złamania. Nawet jeżeli leczenie kanałowe zostaje przeprowadzone przy użyciu mikroskopu, dojście do kanałów uzyskiwane jest przez lekarza przy minimalnie inwazyjnej preparacji, pomimo pozostawienia większej ilości twardych tkanek zęba w części koronowej, włókna kolagenowe są niszczone a ząb staje się zdecydowanie słabszy. Zalecenia: w przypadku pozostawienia >50% twardych tkanek zęba, nie jest konieczne stosowanie wkładów koronowo-korzeniowych z włókna szklanego ; jeżeli twardych tkanek zęba jest <50% ale nadal obecne są ściany zęba wskazane jest wzmocnienie wkładem koronowo-korzeniowym z włókna szklanego ; jeżeli natomiast ilość twardych tkanek zęba jest <50% twardych tkanek zęba a ich grubość osiąga 2 mm jedynie przydziąsłowo (kołnierz/collar), zalecane jest wzmocnienie wkładem koronowo-korzeniowym z włókna szklanego, metalu lub ceramiki, a następnie odbudowa koroną protetyczną (metalową, metalo-ceramiczną lub pełnoceramiczną). Alternatywną metodą leczeznia jest wykonanie endokorony lub nakładu kompozytowego lub ceramicznego. Rodzaje: wkład koronowo-korzeniowy z włókna szklanego, wkład koronowo-korzeniowy z metalu, wkład koronowo-korzeniowy z ceramiki (dwukrzemian litu, tlenek cyrkonu). Postępowanie: I wizyta: analiza zdjęć z dwóch projekcjach techniką kąta prostego w celu sprawdzenia poprawności prawidłowego leczenia kanałowego, szerokości, przebiegu kanału ; izolacja przez założenie ligniny, koferdamu ; założenie nici retrakcyjnych ; usunięcie wypełnienia tymczasowego i oczyszczenie komory ; sprawdzenie długości roboczej kanałów do 1/2 - 2/3 odległości ; wprowadzenie EDTA i nawiercenie wiertłami Gates Glidden #1-#6 i Largo na wolnych obrotach ; nawiercenie wiertłami stopnia i kanału ; płukanie 2-5% podchlorynem sodu ; dopasowanie długości metalowego lub plastikowego nośnika masy wyciskowej ; przygotowanie łyżek wyciskowych ; usunięcie nici retrakcyjnych ; wprowadzenie masy light body do kanału na lentulo przy niskich obrotach ; wprowadzenie do kanału metalowego lub plastikowego zaczepu ; pobranie wycisku masą silikonową metodą dwuwarstwową jednoczasową ; kontrola wycisku ; tymczasowe zamknięcie kanału ; pobranie wycisku zębów przeciwstawnych ; rejestracja zwarcia ; rejestracja pozycji szczęki względem stawów skroniowo-żuchwowych łukiem twarzowym ; przesłanie pracy do technika. II wizyta: kontrola wkładu koronowo-korzeniowego na modelu, usunięcie materiału tymczasowego ; kontrola wkładu koronowo-korzeniowego na w ustach pacjenta (szczelność, brak rotacji, jednoznaczny tor wprowadzenia, miejsce w zwarciu dla przyszłej korony) ; izolacja przez założenie ligniny, koferdamu ; wytrawienie części koronowej i korzeniowej zęba ; przygotowanie zęba odpowiednie dla stosowanego cementu (np. GC FujiCem) ; wprowadzenie cementu lentulo na wolnych obrotach ; cementowanie wkładu koronowo-korzeniowego, dociśnięcie wkładu i usunięcie nadmiarów cementu.

    Bibliografia:


    Martwica Miazgi

    słowa klucze: martwica, martwica miazgi, leczenie kanałowe

    Wprowadzenie: martwica miazgi, necrosis pulpae, jest następstwem nieleczonej próchnicy a następnie nieleczonego zapalenia miazgi doprowadzającego do całkowitego jej obumarcia, działania preparatów, materiałów wypełniających lub przerwania pęczka naczyniowo-nerwowego w wyniku urazu. Nieleczona martwica miazgi prowadzi do rozwoju ostrego lub przewlekłego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych. Ponieważ martwa tkanka otoczona jest twardymi tkankami zęba, organizm nie jest w stanie jej rozpuścić i usunąć, ulega więc ona rozpadowi zgorzelinowemu. Martwica miazgi może być częściowa lub całkowita. Objawy:brak dolegliwości, brak reakcji na chlorek etylu, rozgrzaną gutaperkę, brak reakcji na opukiwanie, nagryzanie, bardziej matowe szkliwo, w wywiadzie pacjent może podawać uraz, czasami widoczne przebarwienie zęba. Osoby starsze lub po przebytym urazie, po którym nastąpiło ponowne połączenie z pęczkiem naczyniowo-nerwowym, może dochodzić do nadmiernego odkładania się zębiny wtórnej w komorze i kanałach zęba, wywołując brak reakcji na bodźce pomimo zachowania żywotności miazgi. Trudności w postawieniu jednoznacznej diagnozy powodują konieczność postawienia diagnozy odroczonej poprzez usunięcie próchnicy, założenie opatrunku biologicznego oraz obserwację. Leczenie:antyseptyczne leczenie kanałowe lub przy braku możliwości leczenia kanałowego: resekcja, hemisekcja, radisekcja, ekstrakcja.


    Zapalenie Tkanek Okołowierzchołkowych Przewlekłe Włókniste

    słowa klucze: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych

    Wprowadzenie: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych przewlekłe włókniste, periodontitis periapicalis chronica fibrosa, jest najczęściej następstwem dalszego rozwoju nieleczonego ostrego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych (periodontitis periapicalis acuta), w wyniku którego powstaje wysięk zapalny uciskający tkanki okołowierzchołkowe i rozpoczynający resorpcję tkanek przy udziale mediatorów zapalnych. Gromadzący się wysięk ropny szuka ujścia przez tkanki stanowiące najmniejszy opór, dlatego przedostaje się przez kość i okostną pod błonę śluzową jamy ustnej. Jeżeli ropień podśluzówkowy stanowi zejście ropnia podokostnowego dochodzi do znacznego ustąpienia objawów bólowych ze względu na rozlanie się stanu zapalnego na większym obszarze z powodu mniejszego oporu tkanek. Stopień zniszczenia kości w okolicy wierzchołka korzenia jest bezpośrednio związany z ilością endotoksyn znajdujących się wewnątrz kanału korzenia. Objawy: objawy bólowe mniej nasilone niż przy ropniu podokostnowym, ból na dotyk, nagryzanie, ból samoistny, ból pulsujący, ból promieniujący, ból nasilający się w nocy (w pozycji leżącej), ciepło nasila ból, zimno łagodzi, zwiększona ruchomość II* lub III*, odpowiednie węzły chłonne są powiększone, miękkie i bolesne, widoczny ropień podśluzówkowy w okolicy wierzchołka korzenia zęba przyczynowego, dodatni objaw Owińskiego, dodatni objaw Smrekera, przetoka, objawy ogólne w postaci podwyższonej temperatury oraz złego samopoczucia. W jamie ustnej widoczny ząb po urazie, głęboki ubytek lub rozległe wypełnienie. Na zdjęciu rtg widoczne poszerzenie szpary ozębnej na skutek resorpcji blaszki kostnej wyrostka zębodołowego i cementu korzenia przez wysięk ropny. Dolegliwości na opukiwanie mogą również obejmować zęby sąsiednie jednak w mniejszym nasileniu. Leczenie: trepanacja zęba w celu ułatwienia ewakuacji wysięku ropnego, nacięcie ropnia, wyłączenie zęba ze zgryzu, następnie antyseptyczne leczenie kanałowe. Jeżeli wysięk ropny nie wydostaje się z kanału zęba, dopuszczalne jest wprowadzenie narzędzia poza otwór anatomiczny. Jeżeli ilość wysięku jest na tyle duża, że uniemożliwia założenie preparatów leczniczych, dopuszczalne jest pozostawienie otwartej komory zęba na 24 godziny (leczenie otwarte). Na kolejnej wizycie, gdy istnieje możliwość uzyskania suchości w kanale przeprowadza się antyseptyczne leczenie kanałowe, pozostawia się preparat leczniczy i zamyka się komorę szczelnym wypełnieniem tymczasowym. W przypadku występowania objawów ogólnych lub braku możliwości ewakuacji wysięku ropnego wskazana jest antybiotykoterapia.

    Bibliografia:

    1. Cardoso F.G., Ferreira N.S., Martinho F.C., Nascimento G.G., Manhães LR Jr., Rocco M.A., Carvalho C.A., Valera M.C. ; Correlation between Volume of Apical Periodontitis Determined by Cone-beam Computed Tomography Analysis and Endotoxin Levels Found in Primary Root Canal Infection ; Journal of Endodontics ; 2015.
    2. Arabska – Przedpełska B., Pawlicka H. ; Współczesna endodoncja w praktyce ; 2004.

    Zapalenie Tkanek Okołowierzchołkowych Ostre Ropne Ropień Podokostnowy

    słowa klucze: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych

    Wprowadzenie: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych ostre ropne: ropień podokostnowy, periodontitis periapicalis acuta: abscessus subperiostalis jest najczęściej następstwem dalszego rozwoju nieleczonego ostrego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych (periodontitis periapicalis acuta), w wyniku którego powstaje wysięk zapalny uciskający tkanki okołowierzchołkowe i rozpoczynający resorpcję tkanek przy udziale mediatorów zapalnych. Gromadzący się wysięk ropny szuka ujścia przez tkanki stanowiące najmniejszy opór, dlatego przedostaje się przez kość pod okostną. W wyniku odwarstwiania się okostnej (stanowiącej duży opór w stosunku do porowatej kości) pod wpływem ciśnienia, objawy towarzyszące są najbardziej nasilone. Stopień zniszczenia kości w okolicy wierzchołka korzenia jest bezpośrednio związany z ilością endotoksyn znajdujących się wewnątrz kanału korzenia.Objawy: bardzo silny ból na dotyk, nagryzanie, silny ból samoistny, ból pulsujący, ból promieniujący, ból nasilający się w nocy (w pozycji leżącej), ciepło nasila ból, zimno łagodzi, zwiększona ruchomość II* lub III*, odpowiednie węzły chłonne są powiększone, miękkie i bolesne, widoczny ropień podokostnowy w okolicy wierzchołka korzenia zęba przyczynowego, dodatni objaw Owińskiego, dodatni objaw Smrekera, objawy ogólne w postaci podwyższonej temperatury oraz złego samopoczucia. W jamie ustnej widoczny ząb po urazie, głęboki ubytek lub rozległe wypełnienie. Na zdjęciu rtg widoczne poszerzenie szpary ozębnej na skutek resorpcji blaszki kostnej wyrostka zębodołowego i cementu korzenia przez wysięk ropny. Dolegliwości na opukiwanie mogą również obejmować zęby sąsiednie jednak w mniejszym nasileniu. Leczenie: trepanacja zęba w celu ułatwienia ewakuacji wysięku ropnego z ozębnej, nacięcie ropnia, wyłączenie zęba ze zgryzu, następnie antyseptyczne leczenie kanałowe. Jeżeli wysięk ropny nie wydostaje się z kanału zęba, dopuszczalne jest wprowadzenie narzędzia poza otwór anatomiczny. Jeżeli ilość wysięku jest na tyle duża, że uniemożliwia założenie preparatów leczniczych, dopuszczalne jest pozostawienie otwartej komory zęba na 24 godziny (leczenie otwarte). Na kolejnej wizycie, gdy istnieje możliwość uzyskania suchości w kanale przeprowadza się antyseptyczne leczenie kanałowe, pozostawia się preparat leczniczy i zamyka się komorę szczelnym wypełnieniem tymczasowym. W przypadku występowania objawów ogólnych lub braku możliwości ewakuacji wysięku ropnego wskazana jest antybiotykoterapia.

    Bibliografia:

    1. Cardoso F.G., Ferreira N.S., Martinho F.C., Nascimento G.G., Manhães LR Jr., Rocco M.A., Carvalho C.A., Valera M.C. ; Correlation between Volume of Apical Periodontitis Determined by Cone-beam Computed Tomography Analysis and Endotoxin Levels Found in Primary Root Canal Infection ; Journal of Endodontics ; 2015.
    2. Arabska – Przedpełska B., Pawlicka H. ; Współczesna endodoncja w praktyce ; 2004.

    Zapalenie Tkanek Okołowierzchołkowych Ostre Ropne Ropień Podśluzówkowy

    słowa klucze: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych

    Wprowadzenie: zapalenie tkanek okołowierzchołkowych ostre ropne: ropień podśluzówkowy, periodontitis periapicalis acuta: abscessus submucosus jest najczęściej następstwem dalszego rozwoju nieleczonego ostrego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych (periodontitis periapicalis acuta), w wyniku którego powstaje wysięk zapalny uciskający tkanki okołowierzchołkowe i rozpoczynający resorpcję tkanek przy udziale mediatorów zapalnych. Gromadzący się wysięk ropny szuka ujścia przez tkanki stanowiące najmniejszy opór, dlatego przedostaje się przez kość i okostną pod błonę śluzową jamy ustnej. Jeżeli ropień podśluzówkowy stanowi zejście ropnia podokostnowego dochodzi do znacznego ustąpienia objawów bólowych ze względu na rozlanie się stanu zapalnego na większym obszarze z powodu mniejszego oporu tkanek. Stopień zniszczenia kości w okolicy wierzchołka korzenia jest bezpośrednio związany z ilością endotoksyn znajdujących się wewnątrz kanału korzenia. Objawy: objawy bólowe mniej nasilone niż przy ropniu podokostnowym, ból na dotyk, nagryzanie, ból samoistny, ból pulsujący, ból promieniujący, ból nasilający się w nocy (w pozycji leżącej), ciepło nasila ból, zimno łagodzi, zwiększona ruchomość II* lub III*, odpowiednie węzły chłonne są powiększone, miękkie i bolesne, widoczny ropień podśluzówkowy w okolicy wierzchołka korzenia zęba przyczynowego, dodatni objaw Owińskiego, dodatni objaw Smrekera, przetoka, objawy ogólne w postaci podwyższonej temperatury oraz złego samopoczucia. W jamie ustnej widoczny ząb po urazie, głęboki ubytek lub rozległe wypełnienie. Na zdjęciu rtg widoczne poszerzenie szpary ozębnej na skutek resorpcji blaszki kostnej wyrostka zębodołowego i cementu korzenia przez wysięk ropny. Dolegliwości na opukiwanie mogą również obejmować zęby sąsiednie jednak w mniejszym nasileniu. Leczenie: trepanacja zęba w celu ułatwienia ewakuacji wysięku ropnego, nacięcie ropnia, wyłączenie zęba ze zgryzu, następnie antyseptyczne leczenie kanałowe. Jeżeli wysięk ropny nie wydostaje się z kanału zęba, dopuszczalne jest wprowadzenie narzędzia poza otwór anatomiczny. Jeżeli ilość wysięku jest na tyle duża, że uniemożliwia założenie preparatów leczniczych, dopuszczalne jest pozostawienie otwartej komory zęba na 24 godziny (leczenie otwarte). Na kolejnej wizycie, gdy istnieje możliwość uzyskania suchości w kanale przeprowadza się antyseptyczne leczenie kanałowe, pozostawia się preparat leczniczy i zamyka się komorę szczelnym wypełnieniem tymczasowym. W przypadku występowania objawów ogólnych lub braku możliwości ewakuacji wysięku ropnego wskazana jest antybiotykoterapia.

    Bibliografia:

    1. Cardoso F.G., Ferreira N.S., Martinho F.C., Nascimento G.G., Manhães LR Jr., Rocco M.A., Carvalho C.A., Valera M.C. ; Correlation between Volume of Apical Periodontitis Determined by Cone-beam Computed Tomography Analysis and Endotoxin Levels Found in Primary Root Canal Infection ; Journal of Endodontics ; 2015.
    2. Arabska – Przedpełska B., Pawlicka H. ; Współczesna endodoncja w praktyce ; 2004.

    Tremy

    słowa klucze: tremy, przestrzenie

    Wprowadzenie: tremy są to przestrzenie występujące pomiędzy sąsiadującymi zębami, które mogą być wywołane zbyt dużą długością łuku zębowego w stosunku do wielkości zębów, nieprawidłowym odtworzeniem punktów stycznych podczas leczenia, brakiem zębów.Leczenie: w zależności od etiologii polega na zamknięciu przestrzeni poprzez leczenie ortodontyczne, protetyczne lub wymianę wypełnień. Bibliografia:




    Zdrowy Ząb

    słowa klucze: zdrowy ząb

    Wprowadzenie: zdrowy ząb, sanus dens, nie wymagający leczenia charakteryzuje brak próchnicy, brak dolegliwości bólowych samoistnych, ból sprowokowany jest prawidłowy i zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość jest prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg, brak objawów atrycji, abrazji, abfrakcji, pęknięć. Leczenie: zalecany jest instruktaż higieny, motywacja, fluoryzacja, wizyty kontrolne. Bibliografia:


    Uczulenia

    słowa klucze: uczulenia, uczulenie na akryl, uczulenie na metal, uczulenie na nikiel, uczulenie na antybiotyki, uczulenie na znieczulenia

    Wprowadzenie: uczulenie może wywoływać alergiczne kontaktowe zapalenie jamy ustnej (ACS). Uczulenie może objawiać się w postaci zaczerwienienia, nadżerki, przerostu dziąseł. itchy rash, or with immediate symptoms such as itching of the skin and eyes, sneezing, bronchospasm or anaphylactic shock. Uczulenie Na Akryl: przyczyną występowania reakcji nadwrażliwości jest obecność monomeru resztkowego żywicy akrylowej Methyl methacrylate (MMA). W przypadku obecności uzupełnień protetycznych należy wykluczyć obecność Candida albicans jako przyczynę istniejących zmian na błonie śluzowej. Czasami reakcja alergiczna spowodowana jest obecnością barwników a nie samego akrylu.Uczulenie Na Lateks: Skin reactions due to the use of latex examination gloves occur frequently in dental practice. They consist of immediate type I allergy to natural latex protein, type IV delayed hypersensitivity to rubber additives and irritant dermatitis. Type I allergy to latex protein can cause contact urticaria, angioedema, rhinoconjunctivitis and asthma in the dentist, the dental assistant and also in the patient. Exceptionally, latex allergy can cause a life-threatening anaphylactic reaction. Cross reactions to tropical fruit can occur in the latex allergic patient. Type IV allergy causes allergic contact dermatitis. Rubber additives are also present in synthetic rubber. Glove advice for latex allergic patients are presented. Uczulenie Na Metal: metalem najczęściej wywołującym reakcje alergiczne jest nikiel. W przypadku uczulenia na metal w protetyce wykorzystuje się tytan jako najbardziej biokompatybilny materiał.

    Uczulenie Na Antybiotyki: w przypadku uczulenia na penicylinę istnieje również zwiększone ryzyko występowania reakcji nadwrażliwości po spożyciu serów pleśniowych, a ponieważ zawierają one wiązania siarczkowe, istnieje ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej.

    Uczulenie Na Znieczulenia: w przypadku uczulenia na penicylinę istnieje również zwiększone ryzyko występowania reakcji nadwrażliwości po spożyciu serów pleśniowych. Ponieważ artykaina również zawiera wiązania siarczkowe, istnieje ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej. Należy podać inny środek znieczulający. Stwierdzenie podczas wywiadu obecności lub podejrzenia uczulenia na znieczulenia miejscowe należy potwierdzić lub wykluczyć w specjalistycznych badaniach. Artykaina może wywoływać methemoglobinemię.

    Postępowanie: reakcja alergiczna lekka (pokrzywka) - doustnie Cetyryzyna lub Loratadyna albo domięśniowo Phenazolina 1amp 2ml lub Clemastin 1amp 2ml i doustnie Encorton 0,5mg/kg ; reakcja alergiczna ciężka (wstrząs) - adrenalina 0,5 mg, tlen 5-10 l/min, leki przeciwhistaminowe: Phenazolina lub Clemastin ; glikokortykosterydy, ranitydyna 1mg/kg, beta-2 mimetyk dożylnie (Salbutamol) 0,5mg/ml.

    Bibliografia:
    1. Leggat P.A., Kedjarune U. ; Toxicity of methyl methacrylate in dentistry ; International Dental Journal ; 2003.
    2. Khamaysi Z., Bergman R., Weltfriend S. ; Positive patch test reactions to allergens of the dental series and the relation to the clinical presentations ; Contact Dermatitis ; 2006.
    3. Torgerson R.R., Davis M.D., Bruce A.J., Farmer S.A., Rogers R.S. ; Contact allergy in oral disease ; Journal of the American Academy of Dermatology ; 2007.
    4. Lunder T., Rogl-Butina M. ; Chronic urticaria from an acrylic dental prosthesis ; Contact Dermatitis ; 2000.
    5. Kanerva L., Alanko K., Estlander T. ; Allergic contact gingivostomatitis from a temporary crown made of methacrylates and epoxy diacrylates ; Allergy ; 1999.
    6. Da Silva L., Martinez A., Rilo B., Santana U. ; Titanium for removable denture bases ; Journal of Oral Rehabilitation ; 2000.
    7. Barclay S.C., Forsyth A., Felix D.H., Watson I.B. ; Case report – hypersensitivity to denture materials ; British Dental Journal ; 1999.
    8. Hochman N., Zalkind M.J. ; Hypersensitivity to methyl methacrylate: mode of treatment ; Prosthetics in Dentistry ; 1997.
    9. Kanerva L., Estlander T., Jolanki R. ; Allergy caused by acrylics: past, present and prevention ; Current Problems of Dermatology ; 1996.
    10. Donohoo S.F. ; Monomer allergy ; Journal of American Dental Association ; 1995.
    11. Kobayashi T., Sakuraoka K., Hasegawa Y., Konohana A., Kurihara S. ; Contact dermatitis due to an acrylic dental prosthesis ; Contact Dermatitis ; 1996.
    12. Wiltshire W.A., Ferreira M.R., Ligthelm A.J. ; Allergies to dental materials ; Quintessence International ; 1996.
    13. McEntee J. ; Dental local anaesthetics and latex: advice for the dental practitioner ; Dental Update ; 2012.
    14. Jagtman B.A., van Ginkel C.J. ; Latex glove allergy in dental practice ; Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde ; 1999.
    15. García J.A. ; Type I latex allergy: a follow-up study ; Journal of the Investigational Allergology and Clinical Immunology ; 2007.
    16. Counts A.L., Miller M.A., Khakhria M.L., Strange S. ; Nickel allergy associated with a transpalatal arch appliance ; Journal of Orofacial Orthopedics ; 2002.
    17. Kalkwarf K.L. ; Allergic gingival reaction to esthetic crowns ; Quintessence International Dental Digest ; 1984.
    18. Raap U., Stiesch M., Reh H., Kapp A., Werfel T. ; Investigation of contact allergy to dental metals in 206 patients ; Contact Dermatitis ; 2009.
    19. Oluwajana F., Walmsley A.D. ; Titanium alloy removable partial denture framework in a patient with a metal allergy: a case study ; British Dental Journal ; 2012.
    20. Koutis D., Freeman S. ; Allergic contact stomatitis caused by acrylic monomer in a denture ; The Australian Journal of Dermatology ; 2001.
    21. Koch P., Bahmer F.A. ; Oral lesions and symptoms related to metals used in dental restorations: a clinical, allergological, and histologic study ; Journal of the American Academy of Dermatology ; 1999.
    22. Özkaya E., Babuna G. ; Two cases with nickel-induced oral mucosal hyperplasia: a rare clinical form of allergic contact stomatitis? ; Dermatology Online Journal ; 2011.
    23. Gursoy U.K., Sokucu O., Uitto V.J., Aydin A., Demirer S., Toker H., Erdem O., Sayal A. ; The role of nickel accumulation and epithelial cell proliferation in orthodontic treatment-induced gingival overgrowth ; European Journal of Orthodontics ; 2007.
    24. Kabashima K., Miyachi Y. ; Gingival hyperplasia due to metal allergy ; Clinical and Experimental Dermatology ; 2005.
    25. Sambrook P.J., Smith W., Elijah J., Goss A.N. ; Severe adverse reactions to dental local anaesthetics: systemic reactions ; Australian Dental Journal ; 2011.
    26. Rosenberg M.B., Phero J.C., Giovannitti J.A. Jr. ; Management of allergy and anaphylaxis during oral surgery ; Oral Maxillofacial Surgery Clinics of North America ; 2013.
    27. Becker D.E. ; Drug Allergies and Implications for Dental Practice ; Anesthesia Progress ; 2013.
    28. Cameron. A.C., Widmer R.P., Kaczmarek U. ; Stomatologia dziecięca ; 2013.
    29. Henderson S. ; Allergy to local anaesthetic agents used in dentistry–what are the signs, symptoms, alternative diagnoses and management options? ; Dental Update ; 2011.
    30. Becker D.E. ; Adverse drug reactions in dental practice ; Anesthesia Progress ; 2014.

    Refluks

    słowa klucze: refluks, choroba refluksowa przełyku, gastroesophageal reflux disease, GERD

    Wprowadzenie: choroba refluksowa przełyku (gastroesophageal reflux disease, GERD) Postępowanie: wybór metody leczenia zależy od diagnostyki etiologii ubytków niepróchnicowego pochodzenia, oceny rozległości utraty twardych tkanek zęba. Wymagane jest poinformowanie pacjenta o problemie, przeprowadzenie instruktażu higieny, przedstawienie odpowiednich zaleceń dietetycznych, ocena potrzeb protetycznych, uwzględnienie zaburzeń okluzyjnych, parafunkcji, diagnoza i leczenie chorób przyzębia. Nie bez znaczenia jest właściwy wybór szczoteczki i techniki szczotkowania. Zaleca się pacjentom z ubytkami niepróchnicowymi korzystanie ze szczoteczek z włosiem o średnim stopniu twardości, miękkich lub ultramiękkich. Należy poinformować, jak prawidłowo szczotkować zęby bez użycia nadmiernej siły, gdyż zbyt duży nacisk dodatkowo będzie prowokował utratę tkanek zęba i ewentualne pogłębianie ubytków. Niestety w dalszym ciągu duża grupa pacjentów jest przekonana, że poziome ruchy szczotki z dużym naciskiem lepiej oczyszczają zęby z płytki. Dlatego też tak ważną rolę odgrywa prawidłowy instruktaż higieniczny przeprowadzony na pierwszej wizycie. Szczoteczek elektrycznych, podobnie jak manualnych, nie należy dociskać ze zbyt dużą siłą do powierzchni zęba. Większość z nich ma jednak automatyczne zatrzymanie przy zbyt dużym nacisku lub zwolnienie obrotów. Ostatnim zagadnieniem poruszanym podczas instruktażu higienicznego u pacjentów z ubytkami niepróchnicowymi jest dobór odpowiedniej pasty. Większość pacjentów, chcąc mieć jaśniejsze zęby, korzysta z niewłaściwej pasty o dużym stopniu abrazyjności. co jest dodatkowym czynnikiem prowokującym powstanie ubytków niepróchnicowych. W przypadku instruktażu higienicznego pacjenta z ubytkami erozyjnymi oprócz wyżej wymienionych zagadnień należy poruszyć temat destrukcyjnego wpływu kwasów na tkanki zęba. Pacjent nie powinien przeprowadzać zabiegów higienicznych bezpośrednio po kontakcie z substancją kwaśną. Po zjedzeniu kwaśnych pokarmów lub wypiciu kwaśnych płynów należy przepłukać jamę ustną wodą, która neutralizuje kwaśne pH. Ponadto ważną rolę w remineralizacji szkliwa odgrywa ślina zapewniająca stabilność kryształom apatytu dzięki zawartości fluorków, fosforanów i jonów wapnia. Nie bez znaczenia jest żucie bezcukrowej gumy do żucia, która powoduje zwiększenie wydzielania śliny. Należy pouczyć pacjenta o konieczności zmniejszenia spożycia kwaśnych pokarmów lub ewentualnej zamiany kwaśnych napojów gazowanych na wodę, mleko, przetwory mleczne. Uświadomienie pacjenta o błędach dietetycznych, niewłaściwych nawykach żywieniowych to w większości przypadków pierwszy krok w walce z ubytkami erozyjnymi. W zapobieganiu powstawania ubytków niepróchnicowego pochodzenia należy także wziąć pod uwagę eliminację czynników predysponujących, a więc leczenie wad zgryzu, przeciążeń zgryzowych, uzupełnianie braków zębowych, leczenie zaburzeń układu stomatognatycznego. W tym ostatnim przypadku stosowane są szyny nagryzowe. Zadaniem szyn okluzyjnych jest zmiana czynności mięśni i stawów, a przez to wytworzenie harmonijnej – pionowej i poziomej relacji żuchwy do szczęki. To z kolei ma pozytywne działanie neuromięśniowe na zaburzenia położenia i ruchomości żuchwy. The dental professional must carry out a diagnostic protocol, which includes collecting data on the patient’s medical and dietary history, occupational/recreational history, dental history, and oral hygiene methods. Intraoral, head and neck, and salivary function examinations should be performed to expose the dental implications of GERD symptoms. stopień nasilenia erozji ma bezpośredni związek ze stopniem nasilenia refluksu żołądkowo-jelitowego z podobną częstością erozja wywołana refluksem spotykana jest na powierzchniach żujących u dzieci. Bibliografia:

    1. Picos A., Chisnoiu A., Dumitrasc D.L. ; Dental erosion in patients with gastroesophageal reflux disease ; Advances in Clinical and Experimental Medicine ; 2013.
    2. Farahmand F., Sabbaghian M., Ghodousi S., Seddighoraee N., Abbasi M. ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion: a cross-sectional observational study ; Gut Liver ; 2013. Dundar A., Sengun A. ; Dental approach to erosive tooth wear in gastroesophageal reflux disease ; African Health Sciences ; 2014. Corica A., Caprioglio A. ; Meta-analysis of the prevalence of tooth wear in primary dentition ; European Journal of Paediatric Dentistry ; 2014. Marsicano J.A., de Moura-Grec P.G., Bonato R.C., Sales-Peres M.C., Sales-Peres A., Sales-Peres S.H. ; Gastroesophageal reflux, dental erosion, and halitosis in epidemiological surveys: a systematic review ; European Journal of Gastroenterology and Hepatology ; 2013. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; Gastroenterologia Polska 2004.


    Progenia

    słowa klucze: progenia

    Wprowadzenie: /positio mandibulae anterior/ przodożuchwie morfologiczne. nadmierny doprzedni wzrost żuchwy. warga dolna wysunięta. wysunięcie bródki. III klasa Angle’a i kłowa. zakres operacji na żuchwie wynosi 25mm. Leczenie operacja na trzonie żuchwy, wycięcie części kości,przemieszczenie osteotomijnych odłamów i ich unieruchomienie szwami kostnymi z lub przez zaklinowanie odłamów,zakłada się także unieruchomienie międzyszczękowe, metody:Dingmana,Knapika,Tomana,Rittera,Rauera-Converse’a zalety:dobra widoczność,dobre przyleganie kości,brak zaburzeń w działaniu mięśni prowadzących do zgryzu otwartego,nie dochodzi do uszkodzenia nerwu twarzowego, wady:utrata zębów,możliwość uszkodzenia nerwu zębodołowego dolnego, operacja na gałęzi żuchwy, metody:pozioma Kostecki,półkolista Kolego,strzałkowe rozszczepienie z dojścia wewnątrzustnego Obwegesera i Dal Ponta, Bibliografia:


    Pulpotomia

    słowa klucze: pulpotomia

    Wprowadzenie: Opublikowano poniżej ósme narodowe brytyjskie wytyczne kliniczne w stomatologii dziecięcej. Proces tworzenia wytycznych rozpoczął się w 1994 roku, co zaowocowało pierwszą publikacją w 1997 roku. Każde wytyczne mają głównego autora, ale zawartość nie jest poglądem jednej osoby lecz reprezentuje konsensus opinii na temat obecnej wiedzy o najlepszym postępowaniu klinicznym. Każde wytyczne zostały rozesłane do wszystkich konsultantów stomatologii dziecięcej w Wielkiej Brytanii, do Rady Brytyjskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej oraz do ludzi będącymi specjalistami w pokrewnych dziedzinach, którzy mają doświadczenie w tym temacie. Ostateczna wersja wytycznych jest wytworzona jako połączenie tych wpływów oraz dokładnego przeglądu opublikowanej literatury. Celem jest popieranie postępu w leczeniu klinicznym oraz stymulacja badań i audytu klinicznego w obszarach , gdzie dowody naukowe nie są wystarczające. Dowody popierające rekomendacje są punktowane według klasyfikacji SIGN i w tym kontekście należy rozumieć wytyczne. Chętnych chcących zapoznać się szczegółowo z procesem tworzenia wytycznych odsyłamy do Interantional Journal of Paediatric Dentistry 1997; 7 ; 267-268. Leczenie miazgi zębów mlecznych D.R.LLEWELYN Szpital Dziecięcy Alder Hey, Liverpool Wstęp Najczęstszą przyczyną obnażenia miazgi jest próchnica ale może ono nastąpić również przy preparacji ubytku lub w wyniku erozji lub złamania korony zęba. Obnażenia miazgi wskutek próchnicy są częstsze w zębach mlecznych ze względu na relatywnie większy rozmiar komory miazgi. Wskutek obnażenia miazgi może wystąpić infekcja, co prowadzi do zapalenia miazgi i często martwicy. Nie zawsze prowadzi to do wystąpienia bólu, gdyż zapalenie może pozostać podostre lub przewlekłe ale stan może się zaostrzyć w każdej chwili. Zęby mleczne z obnażeniem miazgi powinny być zawsze leczone a to leczenie przyjmuje formę albo terapii miazgi albo ekstrakcji. Jeśli przeprowadza się ekstrakcje to należy rozważyć utrzymanie przestrzeni i ekstrakcje wyrównawcze i kompensujące. Wskazania i przeciwwskazania dla zachowania zębów mlecznych Wskazania ( stopień C) Gdy ząb mleczny ma być raczej zachowany a nie usunięty to wskazane jest leczenie miazgi : · gdy pacjent przejawia oznaki i objawy zapalenia miazgi czy to odwracalnego czy nieodwracalnego, · gdy styczna listwa brzeżna została zniszczona przez próchnicę · gdy istnieją radiologiczne dowody, że próchnica obejmuje więcej niż połowę drogi od granicy szkiwno-zębinowej do miazgi Ekstracji zębów mlecznych należy unikać w następujących przypadkach: · względy medyczne, np. hemofilia lub inne zaburzenie krzepnięcia, cukrzyca gdy istnieje przeciwwskazanie do znieczulenia ogólnego, · zgoda pacjenta - poprzednie nieszczęśliwe doświadczenie ekstrakcji zęba; pacjent taki może preferować leczenie miazgi gdyż jest ono mniej stresujące ( stopień C) · uzębienie mleczne w którym obecne są wszystkie trzonowce lub gdy dzięki utrzymywaczom przestrzeni zapobiegnięto utracie wymiarów łuku zębowego. · Uzębienie w którym istnieje niedobór przestrzeni - utrata zęba może prowadzić do dalszego stłoczenia następujących po nim zębów stałych · Utrzymanie zębów mlecznych gdy nie ma zawiązków zębów stałych · Utrzymanie funkcji żucia · Estetyka Przeciwwskazania: Pacjenci u których leczenie miazgi nie jest zalecane lub jest przeciwwskazane: · pacjent który uprzednio nie stosował się do leczenia stomatologicznego ( stopień C) · pacjent którego względy rodzinne przekreślają leczenie miazgi, tj. złe nastawienie do leczenia stomatologicznego · problemy medyczne - pacjenci, których zdrowie jest narażone na przejściowe bakteriemie, np. dzieci z wrodzonymi wadami serca oraz pacjenci, którzy mają obniżoną odporność albo ze względu na chorobę pierwotną (np. hypogammaglobulinemię) albo z powodu leczenia (pacjenci onkologiczni i przed przeszczepami), · pacjenci z uzębieniem zaniedbanym, u których niezbędne są mnogie ekstrakcje - zazwyczaj pacjenci u których więcej niż 2 lub 3 zęby wymagają leczenia miazgi · uzębienie mieszane w którym jest łagodne do umiarkowanego niedoboru przestrzeni, szczególnie w okolicy siekaczy. W tym przypadku zrównoważona utrata pierwszych trzonowców może być usprawiedliwiona. Zaowocuje to prawdopodobnie ekstrakcją przedtrzonowców w dalszym etapie. Mleczne drugie trzonowce powinny być zachowane jeśli to możliwe aby zapobiec mezjalnemu dryfowi pierwszych trzonowców stałych w chwili erupcji. · Mocno zniszczony trzonowiec mleczny gdy istnieje niedostateczna ilość tkanek zęba aby odbudować koronę · Ząb z próchnicą penetrującą dno komory · Ząb blisko okresu wymiany (tj. z zachowanym mniej niż 2/3 korzenia ) · Ząb z zaawansowaną patologiczną resorpcją korzenia Leczenie Przygotowanie Należy zastosować znieczulenie miejscowe i gdy to możliwe ząb odizolować koferdamem Pokrycie pośrednie miazgi Celem jest zachowanie żywotności miazgi poprzez zastosowanie pośredniego opatrunku na cienką warstwę zębiny [1]. Najczęściej stosowanym opatrunkiem w pośrednim pokryciu miazgi jest wodorotlenek wapnia gdyż stymuluje on formowanie zębiny wtórnej. Prognoza w pośrednim pokryciu miazgi jest dobra, podczas gdy bezpośrednie pokrycie miazgi daje słabą prognozę z resorpcją wewnętrzną jako najczęstszym powikłaniem ( stopień B). Innymi lekarstwami sugerowanymi zamiast wodorotlenku wapnia są np. pasty antybiotykowe i leki przeciwzapalne [2]. Donoszono o pewnych sukcesach ale ostatecznie dochodzi do rozwinięcia się martwicy i formowania ropnia, często bez objawów ( stopień C). Ostatnie badania sugerują, że adhezywne materiały i systemy wiążące mogą być użyteczne w pośrednim pokryciu miazgi zębów stałych. Ich skuteczność w zębach mlecznych pozostaje nieprzetestowana ( stopień C). Pokrycie bezpośrednie miazgi ( stopień B)1 Bezpośrednie pokrycie miazgi ma na celu zachowanie żywotności miazgi poprzez bezpośrednie zastosowanie materiału, zazwyczaj wodorotlenku wapnia w kontakcie z miazgą komorową. Dla próchnicowo obnażonych trzonowców mlecznych preferowaną techniką jest pulpotomia przyżyciowa, gdyż sukces przykrycia bezpośredniego w tych zębach jest niski. Pulpotomia ( stopień B). Pulpotomia jest procedurą usuwania koronowej części tkanki miazgowej z dążeniem do usunięcia całej zainfekowanej lub zapalnie zmienionej tkanki ale z pozostawieniem żywej miazgi korzeniowej. Jest ona wskazana gdy istnieje próchnicowe obnażenie miazgi z lub bez oznak lub objawów zapalenia miazgi ale gdy korzeniowa miazga pozostaje żywa i niezapalna. Pulpotomia jest metodą preferowana w zębach żywych z próchnicowym obnażeniem uważanych za nieodpowiednie dla bezpośredniego pokrycia miazgi. Mleczne trzonowce z utratą ponad 2/3 listwy brzeżnej zazwyczaj wymagają pulpotomii gdyż miazga koronowa w tych zębach jest często nieodwracalnie zmieniona zapalnie [3]. edit Istnieją trzy rodzaje technik pulpotomii : 1) Przyżyciowa pulpotomia formokrezolowa - znana również jako "5-cio minutowa pulpotomia formokrezolowa" i " jednoetapowa" pulpotomia - tutaj miazga koronowa jest usunięta po osiągnięciu wystarczającego znieczulenia a żywe kikuty miazgi korzeniowej są leczone formokrezolem [4,5]. 2) Pulpotomia dewitalizacyjna - jest to technika dwuetapowa i polega na użyciu paraformaldehydu aby utrwalić koronową i korzeniową tkankę miazgową. 3) Pulpotomia martwicza - ta technika jest przeprowadzana gdy proces zapalny dotyczący miazgi koronowej rozciąga się na miazgę korzeniową prowadząc do nieodwracalnych zmian w tkance miazgowej. Pulpotomia przyżyciowa formokrezolowa ( jednoetapowa, 5-cio minutowa formokrezolowa pulpotomia)2 Niezbędne jest osiągnięcie znieczulenia przed usunięciem próchnicy i miazgi koronowej. Oznacza to zazwyczaj znieczulenie przewodowe nerwu zębodołowego dolnego dla zębów dolnych, znieczulenie nasiękowe jest wystarczające dla górnych trzonowców. Usunięta zostaje cała próchnica i ubytek zostaje poszerzony tak, aby usunąć całe sklepienie komory miazgi. Używa się dużego ekskawatora lub sterylnej różyczki do usunięcia miazgi koronowej a krwawienie jest zatrzymane przez ucisk sterylną kulką waty. Mała kulka waty, zanurzona w 1/5 roztworze formokrezolu Buckley'a i odsączona aby usunąć nadmiar płynu, umieszczona jest na kikutach miazgi korzeniowej przez 4-5 minut. Ta watka jest następnie usunięta i jeśli krwawienie się zakończyło komora miazgi wypełniona zostaje cementem szklanojonomerowym lub cementem ZnOE a ząb odbudowany najlepiej prefabrykowaną koroną metalową, gdyż korona zęba po takiej pulpotomii jest słaba i może ulec złamaniu. Powinno się przeprowadzać regularnie badanie kontrolne zębów po pulpotomii i coroczne badanie radiologiczne by sprawdzić okolice furkacji. Rozrzedzenie kości w tej okolicy znamionuje porażkę i należy przeprowadzić pulpoktomię lub ekstrakcję. Pulpotomia dewitalizacyjna ( stopień B)3 Jest to procedura dwuetapowa i polega ona na użyciu paraformaldehydu aby ufiksować ( zmumifikować ) koronową i korzeniową tkankę miazgową. Ta technika niesie ze sobą mniejszy wskaźnik sukcesu niż przyżyciowa pulpotomia formokrezolowa ale może być użyteczna gdy nie można osiągnąć znieczulenia dla ekstyrpacji miazgi. Pasta paraforaldehydowa umieszczona jest na obnażeniu miazgi na małej watce przy czym im większe obnażenie tym lepszy wynik. Opary formaldehydu uwolnione z paraformaldehydu penetrują przez koronową i korzeniową miazgę utrwalając tkanki. Pasta paraformaldehydowa jest uszczelniona w ubytku cienką warstwą mieszaniny tlenku cynku z eugenolem i pozostawiona na 1-2 tygodnie. Na drugiej wizycie usuwa się opatrunek, nie ma potrzeby administrowania znieczulenia miejscowego, gdyż pozostałości miazgi nie powinny być żywe, pozostałości miazgi powinny zostać usunięte z wyjątkiem kikutów miazgi korzeniowej. Są one następnie pokryte twardym cementem ZnOE lub alternatywnie opatrunkiem antyseptycznym ( równe części eugenolu i formokrezolu z tlenkiem cynku) a ubytek wypełniony cementem podkładowym i odbudowany. Pulpotomia martwicza ( stopień B)4 Ta technika jest polecana gdy proces zapalny dotykający miazgę koronową rozszerza się na miazgę korzeniową prowadząc do nieodwracalnych zmian w tkance miazgowej. Innym zastosowaniem tej techniki jest przypadek, gdy miazga jest całkiem martwa, gdy może być obecny ropień z lub bez zapalenia okolicznych tkanek. Jednakże tylko nieliczne dane są dostępne odnośnie tej techniki i wskazują one na niski odsetek powodzeń ( około 50 %). Technika. Pierwsza wizyta - najpierw usunięta jest martwicza miazga koronowa tak jak przy pulpotomii przyżyciowej, martwicze resztki w komorze są następnie wyczyszczone. Jeśli istnieje wystarczający dostęp do kanałów korzeniowych to należy małym ekskawatorem usunąć tak dużo martwiczej tkanki jak to tylko możliwe. Małą watka nasączona w roztworze bleechwood creosote (ja używam Dikamfenu - przyp. Tłumacza) jest umieszczona na ujściach kanału po odsączeniu nadmiaru płynu. Bleechwood creosote jest następnie uszczelniony w ubytku czasowym cementem ZnOE. Druga wizyta - zazwyczaj 1-2 tygodnie później opatrunek jest usunięty pod warunkiem, że objawy i oznaki infekcji ustąpiły, tj. zamknęła się przetoka, nie ma bólu ani ruchomości zęba. Ubytek odbudowuje się w ten sam sposób jak przy pulpotomii przyżyciowej. Jednakże jeśli objawy nie ustąpiły to należy ponownie zastosować bleechwood creosote na dalsze 1-2 tygodni. Pulpektomia ( stopień B) Pulpektomia jest wskazana gdy miazga korzeniowa jest w stanie nieodwracalnego zapalenia lub utraciła żywotność. Ta technika jest często uznawana za nie dającą się zastosować z powodu trudności w uzyskaniu wystarczającego dostępu do kanałów korzeniowych i z powodu złożoności systemu kanałów korzeniowych w mlecznych trzonowcach. Kanały są zagięte i mogą mieć wiele połączeń między sobą [8]. Jednakże nowsze retrospektywne badania kliniczne demonstrują relatywnie wysoki współczynnik powodzeń [9-12]. Technika. Miazga koronowa jest usunięta tak jak w pulpotomii przyżyciowej, miazga może być martwa lub wykazywać nieodwracalne zmiany zapalne, czego objawem jest przedłużone krwawienie utrzymujące się nawet po 4-minutowej aplikacji formokrezolu. W zależności od stanu miazgi, tj. nieodwracalnego zapalenia lub martwicy zalecana jest jedno- lub dwuetapowa technika. Technika jednoetapowa ( stopień C) - znajduje się ujścia kanałów, jest ich zwykle ta sama liczba co w stałych trzonowcach i są one opracowane pilnikami do odległości 1-2 mm przed apeksem. Kanały opracowywane są oszczędnie, gdyż korzenie są kruche: udrażniaczy nie używa się gdyż mogą spowodować uszkodzenie korzeni. Poszerzenie nie powinno być większe niż do rozmiaru 30. Następnie osusza się kanały sączkami papierowymi. Czysty tlenek cynku z eugenolem jest mieszany do konsystencji rzadkiej pasty i umieszczony w kanałach spiralnym wypełniaczem korzeniowym. Reszta komory miazgi jest następnie odbudowywana tak jak w poprzednich technikach i ustala się odpowiednie wizyty kontrolne. Technika dwuetapowa ( stopień B) - wizyta 1: usuwa się martwiczą miazgę, jeśli istnieje przetoka to można ją nakłuć aby polepszyć drenaż gdy jest to konieczne. Kanały korzeniowe są opracowane i przepłukane, miazga pokryta formokrezolem na watce, ubytek uszczelniony ZnOE na tydzień. Jeśli istnieje zapalenie okolicznych tkanek zapisywany jest antybiotyk. Wizyta 2 - objawy powinny ustąpić a ząb powinien być leczony jak w technice jednoetapowej.


    Ankyloza

    słowa klucze: ankyloza, zrośnięcie

    Wprowadzenie: ankyloza czyli zrośnięcie zęba z kością zębodołu jest zaburzeniem powodującym zrośnięcie korzenia zęba z kością wyrostka zębodołowego w wyniku resorpcji wymiennej, ze względu na bezobjawowy i bezbolesny przebieg, najczęściej jest diagnozowana jest przypadkowo przy stwierdzeniu ograniczenia ruchomości, metalicznego dźwięku podczas opukiwania, nienaturalnego kształtu korzenia lub braku ozębnej na zdjęciu rtg. Ankyloza najczęściej spowodowana jest przez uraz w przeszłości, wybielanie zębów, reimplantacje wybitych zębów (zwichnięcie częściowe lub całkowite), zęby zatrzymane, ucisk guzów i torbieli, stany zapalne, zaburzenia w miejscowym krążeniu krwi, niedobór witaminy A, zaburzenia hormonalne lub genetyczne. Zrośnięcie może być również spowodowane zniszczeniem więzadeł ozębnej w przyzębiu okołowierzchołkowym w wyniku ich zmiażdżenia lub wysuszenia, umożliwiającym zastępowanie ich przez kość wyrostka zębodołowego wraz ze wzrostem kości czaszki, przez co ząb zrośnięty pozostaje wtłoczony /intruzja/. Za przyczynę resorpcji uważa się utratę ochronnej warstwy cementoblastów na powierzchni korzenia oraz pozostałości komórek nabłonkowych Malasseza umożliwiających dostęp makrofagów i osteoklastów usuwających zniszczone komórki włókien ozębnej oraz cementu z powierzchni korzenia. Sprowadzenie zębów zrośniętych do łuku zębowego jest dużym wyzwaniem, czasami poddają się one siłom ortodontycznym, czasem zwichnięciu, czasem wymagają zastosowania miniimplantów w celu zwiększenia siły a nawet wykonania zabiegu chirurgicznego uwolnienia korzenia poprzez segmentową osteotomię kości wyrostka zębodołowego, w którym znajduje się zrośnięty ząb lub poprzez uwolnienie jedynie zrośniętego wierzchołka (apikotomia, apicotomy) co jest uznawane za najmniej obciążającą dla pacjenta metodę dającą stosunkowo dobre wyniki. Dokładną ocenę miejsca zrośnięcia zęba przeprowadza się na podstawie tomografii komputerowej CBCT. W przypadku niewielkich uszkodzeń obejmujących 1-4 mm2 głębokich warst ozębnej zrośnięcie korzenia zęba z zębodołem może być przejściowe i kostnozrost może zostać zastąpiony nowym cementem i ozębną. W większych uszkodzeniach przekraczających 4 mm² resorpcja wymienna może postępować Tieu L.D., Walker S.L., Major M.P., Flores-Mir C. ; Management of ankylosed primary molars with premolar successors: a systematic review ; Journal of American Dental Association ; 2013. Araújo E.A., Araújo C.V., Tanaka O.M. ; Apicotomy: surgical management of maxillary dilacerated or ankylosed canines ; American Journal of Orthodontic and Dentofacial Orthopedics ; 2013. Rodrigues D.B., Wolford L.M., Figueiredo L.M., Adams G.Q. ; Management of ankylosed maxillary canine with single-tooth osteotomy in conjunction with orthognathic surgery ; Journal of Oral and Maxillofacial Surgery ; 2014. Bertossi D., Farronato G., Picozzi V., Lucchese A., Gherlone E., Bissolotti G., Faccioni F., Nocini P.F. ; Treatment of multiple ankylosed teeth using a piezoelectric device ; Journal of Clinical Orthodontics ; 2013. Kennedy D.B. ; Treatment strategies for ankylosed primary molars ; European Archives of Paediatric Dentistry ; 2009. You K.H., Min Y.S., Baik H.S. ; Treatment of ankylosed maxillary central incisors by segmental osteotomy with autogenous bone graft ; American Journal of Orthodontic and Dentofacial Orthopeics ; 2012. Andreasen J.O. ; Kaczmarek U. ; Pourazowe uszkodzenia zębów ; 2005. Oktem Z.B., Cetinbaş T., Ozer L., Sönmez H. ; Treatment of aggressive external root resorption with calcium hydroxide medicaments: a case report ; Dental Traumatology ; 2009. Szpringer-Nodzak M., Wochna-Sobańska M. ; Stomatologia wieku rozwojowego ; PZWL ; 2006. Sigurdsson A. ; Decoronation as an approach to treat ankylosis in growing children ; Pediatric Dentistry ; 2009. Sapir S., Kalter A., Sapir M.R. ; Decoronation of an ankylosed permanent incisor: alveolar ridge preservation and rehabilitation by an implant supported porcelain crown ; Dental Traumatology ; 2009. Jurczak A., Kołodziej I., Kościelniak D., Słowik J. ; Resorpcja zewnętrzna zamienna korzenia zęba jako późne powikłanie pourazowe u pacjentów w wieku rozwojowym ; Implantoprotetyka ; 2009. Knychalska-Karwan Z. ; Stomatologia Zachowawcza wieku rozwojowego. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego ; 2008. Cardoso M., Rocha M.J. ; Identification of factors associated with pathological root resorption in traumatized primary teeth ; Dental Traumatology ; 2008. Finucane D., Kinirons M.J. ; External inflammatory and replacement resorption of luxated, and avulsed replanted permanent incisors: a review and case presentation ; Dental Traumatology ; 2003. Sönmez D., Dalci K., Tunç E.S. ; Treatment of an avulsed maxillary permanent central incisor by autotransplantation of a primary canine tooth ; International Endodontics Journal ; 2008. . Ankyloza może dotyczyć również zębów mlecznych, najczęściej drugich trzonowców mlecznych. Podejrzenie obecności ankylozy przy obecności zawiązka zęba stałego wymaga obserwacji przez 6 miesięcy, a w przypadku stwierdzenia pozostawania zęba na tej samej głębokości konieczne jest rozpoczęcie leczenia, ponieważ zrośnięty ząb uniemożliwia prawidłowy wzrost kości do wysokości zębów sąsiednich utrudniając późniejsze wprowadzenie implantu a w przypadku obecności zawiązka utrudnienie wyrzynania zęba stałego. Leczenie ankylozy zęba w wieku rozwojowym jest leczeniem zespołowym: chirurgicznym, ortodontycznym i protetycznym Cohenca N., Stabholz A. ; Decoronation – a conservative method to treat ankylosed teeth for preservation of alveolar ridge prior to permanent prosthetic reconstruction: literature review and case presentation ; Dental Traumatology ; 2007. Andreasen J. ; Textbook & Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth ; Blackwell Science ; 2007. [hide] Of the possible options, a decoronation procedure offers one of the best and most predictable clinical outcomes. This procedure involves the removal of the crown of on ankylosed tooth, leaving the root in its alveolar socket in situ. It has been shown that performing this procedure at the appropriate time allows for the facio-palatal width of the alveolus to be maintained for years, while allowing additional vertical growth of the alveolus. The long-term goal of this procedure is allow for the placement of an implant after growth completion in such a manner that the esthetic outcome is maximized, while allowing for an implant placement procedure that is both easier and more predictable Sigurdsson A. ; Decoronation as an approach to treat ankylosis in growing children ; Pediatric Dentistry ; 2009. . Aby zapobiec ankylozie zęba w wieku rozwojowym stosuje się takie metody, jak: ekstrakcję zęba, zamierzoną reimplantację oraz autotransplantację.Ekstrakcja zęba może zostać wykonana przy rozpoznaniu ankylozy częściowej, kiedy jest jeszcze możliwość wykonania zabiegu bez uszkodzenia kości wyrostka zębodołowego, z założeniem do rany poekstrakcyjnej preparatu do regeneracji tkanek, np. Bio-Oss, HA, TCP, DFDBA. Zamierzona reimplantacja wykonywana jest również w początkowym stadium ankylozy. Zabieg ten polega na ekstrakcji ankylotycznego zęba, pokryciu tkanek korzenia zęba i zębodołu preparatem Emdogain lub Alendronate i ponownym osadzeniu zęba w zębodole. Obie te metody związane są z ryzykiem uszkodzeń kości wyrostka zębodołowego podczas ekstrakcji. W leczeniu następstw ankylozy wykonuje się takie zabiegi, jak dekoronacja, augmentacja kości oraz osteodystrakcja [9, 10, 11]. Obecnie przyjmuje się, że wskazaniem do dekoronacji jest skrócenie zęba już o 1 mm w stosunku do zęba jednoimiennego. W trakcie tego zabiegu odcina się koronę zęba 2 mm poniżej brzegu kości, usuwa wypełnienie z kanału korzeniowego, a fragment korzeniowy zęba pozostawia, aby przerósł tkanką kostną. W przypadku braku wypełnienia w kanale usuwa się z niego miazgę, przepłukuje solą fizjologiczną i pozwala się, aby do kanału napłynęła krew z okolicznych tkanek. Następnie ranę zaszywa się. Fragment koronowy zęba można wykorzystać następnie jako element mostu tymczasowego. Po zastosowaniu takich procedur uzyskuje się prawidłową wysokość kości wyrostka zębodołowego po zakończeniu rozwoju dziecka, co umożliwia w dalszym etapie leczenie protetyczne za pomocą implantów lub innych metod. W leczeniu skutków ankylozy można także wykorzystywać osteodystraktory pionowe. Działanie ich polega na stopniowym wydłużaniu kości. Istotą zabiegu osteodystrakcji (technika osteogenezy dystrakcyjnej) jest nacięcie warstwy kości zbitej lub przecięcie całej kości, umocowanie śrubami stałej części dystraktora i szczelne pokrycie tkankami miejsca operowanego. Do jamy ustnej lub przez powłoki twarzy wprowadza się uchwyt sterujący mechanizmem śrubowym, służący do rozciągania ruchomych części dystraktora. Aktywowane w osteodystraktorze siły pozwalają na spontaniczne gojenie się kości i ciągłą produkcję kostniny. Powodują wzrost kości o 1 do 4 mm na dobę w zależności od tego, czy stosowane jest wolne czy szybkie rozciąganie. Ponadto stopniowy i łagodny wzrost kości umożliwia wydłużanie mięśni, nerwów, błony śluzowej i skóry. Leczenie ortodontyczne ma na celu zamknięcie przestrzeni po utraconym zębie lub jej utrzymanie dla następowego leczenia protetycznego, a także ewentualną korektę nachylenia zębów sąsiadujących. Leczenie protetyczne polega na czasowym uzupełnieniu brakującego zęba w łuku po zabiegach chirurgicznych oraz ostatecznym uzupełnieniu braku po zakończeniu okresu rozwojowego (implanty, uzupełnienia stałe lub ruchome). Resorpcje pourazowe są poważnym problemem leczniczym w wieku rozwojowym z powodu dość szybkiego przebiegu procesów patologicznych. Bardzo ważna wydaje się edukacja nauczycieli w szkole i trenerów prowadzących zajęcia sportowe, co do sposobu postępowania z wybitymi zębami w ramach pierwszej pomocy oraz mediów transportowych. U pacjentów po urazach zębów konieczne jest wykonywanie kontrolnych zdjęć rtg, ponieważ procesy resorpcji przebiegają z reguły bezobjawowo. [/hide] Bibliografia:


    Próchnica

    słowa klucze: caries, caries dentium, caries incipiens, caries media, caries profunda, caries superficialis, demineralizacja, fluor, odwapnienie, próchnica, próchnica głęboka, próchnica początkowa, próchnica powierzchowna, próchnica średnia, white spot lesion

    Wprowadzenie: próchnica, caries dentium jest to umiejscowiona, wieloprzyczynowa choroba społeczna twardych tkanek zęba (szkliwo, zębina, cement) podatnych na próchnicę, wywołana przez czynniki zewnętrzne, w której dochodzi do demineralizacji części nieorganicznej (odwapnienie) a następnie organicznej (proteolityczny rozpad tkanek), powodując powstanie ubytku. Jest to choroba transmisyjna (infekcyjna, zakaźna), więc pozostawienie niewyleczonych ubytków próchnicowych w jamie ustnej pacjenta nie zakończy się osiągnięciem sukcesu leczniczego. Podobnie jak nie ma możliwości odbudowania domu w czasie pożaru, tak nie ma możliwości wyleczenia pacjenta z próchnicy zębów, jeśli nie będzie on prawidłowo przestrzegał zasad higieny jamy ustnej. Wyleczenie wszystkich ubytków próchnicowych bez zmiany nawyków, instruktażu higieny, motywacji oraz wizyt kontrolnych prowadzi co częstej konieczności wymiany wypełnień z usuwaniem za każdym razem większej ilości twardych tkanek zęba (usunięcie próchnicy, starego wypełnienia, oczyszczenie powierzchni). Wypełnienie ubytków próchnicowych nie leczy choroby a jedynie zapobiega jej powikłaniom. Bakterie płytki nazębnej podczas metabolizowania węglowodanów ulegających fermentacji produkują kwasy (mlekowy, octowy, propionowy, mrówkowy), rozpuszczające związki mineralne szkliwa i zębiny prowadząc do demineralizacji czyli odpływania jonów wapnia Ca2+ z powierzchni zęba do śliny. Nieleczona próchnica prowadzi do rozpadu substancji organicznej, następnie rozpadu substancji nieorganicznej, zapalenia miazgi oraz zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Zaprzestanie szczotkowania zębów powoduje odkładanie się płytki nazębnej, następnie jej mineralizację prowadzącą do powstania kamienia naddziąsłowego, potem kamienia poddziąsłowego, próchnicy początkowej, powierzchownej, średniej, głębokiej, zapalenia miazgi odwracalnego, zapalenia miazgi nieodwracalnego, martwicy miazgi, zgorzeli miazgi, zapalenia tkanek okołowierzchołkowych (ziarniniak, torbiel, ropień, przetoka), resorpcji kości, zapalenia kości, martwicy kości, rozchwiania i utraty zęba. Bakteriami występującymi najliczniej w płytce nazębnej jest Streptococcus mutans, natomiast w istniejącym ognisku próchnicowym Lacidophilus acidophilus. Próchnica jest dynamicznym procesem demineralizacji i remineralizacji występujących naprzemiennie, natomiast jeśli zostanie wcześnie wykryta może ulec zatrzymaniu na skutek działania procesów remineralizacyjnych. Ryzyko Próchnicy: może zostać określone na podstawie liczby nowych ubytków próchnicy stwierdzonych w ciągu roku od przeprowadzonej diagnostyki, najlepiej przez tego samego lekarza ze względu na dokładność, poprzez przeprowadzenie testów bakteriologicznych określających ilość bakterii Streptococcus mutans (Dentocult SM) i Lactilobacillus acidophilus (Dentocult LA) w ślinie, ilość wydzielanej śliny w jednostce czasu. Stwierdzenie u pacjenta poprawy higieny jamy ustnej można potwierdzić poprzez powtórzenie testów bakteriologicznych, jeśli poziom bakterii jest mniejszy niż 10.000/ml choroba jest ustabilizowana. niskie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 12-24 miesiące, zdjęcia skrzydłowe co 24 miesiące ; średnie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 6-12 miesięcy, zdjęcia skrzydłowe co 12 miesięcy ; wysokie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 3 miesiące, zdjęcia skrzydłowe co 6 miesięcy, płukanka z chlorheksydyną 0,2% 2x dziennie przez 3-4 tygodnie co 6 miesięcy, tymczasowe wypełnianie ubytków glassjonomerem aż do zatrzymania próchnicy. W każdym przypadku zalecane jest przeprowadzenie instruktażu higieny oraz motywacja pacjenta. Religijność ma znaczący wpływ na rozwój próchnicy w jamie ustnej pacjentów.[1] pacjenci o zwiększonym ryzyku próchnicy: 60% ubytków próchnicowych dotyczy 20% pacjentów Rozpoczyna się powstawaniem w szkliwie szczelinek wielkości cząsteczki alkoholu metylowego,w miejscu usuniętej substancji nieorganicznej.Czynnikiem etiologicznych wywołującym próchnicę zębów są bakterie znajdujące się w płytce nazębnej,które odżywiając się węglowodanami (glukoza,fruktoza,sacharoza) doprowadzają do ich fermentacji i wytworzeniu kwasów.Próchnica jest chorobą cywilizacyjną dotyczącą ludzi na całym świecie oraz zakaźną,więc może być przenoszona z matki na dziecko.w przeciwieństwie do erozji (powierzchownego rozpadu powierzchni szkliwa),jest to podpowierzchowna utrata minerałów z zachowaniem warstwy powierzchownej,prowadząca później do rozpadnięcia się niepodpartej powierzchni szkliwa.ilość fluoru wynosi 60ppm,ale tylko niewielka jego część występuje w postaci zjonowanej. substancja nieorganiczna:rozkładanie węglowodanów sacharoza->sacharaza dekstranowa (dekstran) + sacharaza lewanowa (lewan),wytworzenie kwasów (mlekowy, propionowy, octowy, masłowy, mrówkowy, propionowy)->rozkładanie kwasów->przenikanie jonów H+ do szkliwa,wzrost ciśnienia osmotycznego w kanalikach zębinowych,wyznaczanie drogi odwapnienia,przedostanie się bakterii proteolitycznych,rozpuszczenie związków mineralnych w hydroksyapatytach, substancja organiczna:włókna kolagenu pęcznieją i ulegają rozluźnieniu w kwaśnym środowisku,bakterie rozkładają ich białka powodując gnicie, w zębach usuniętych lub zdewitalizowanych nie ma różnicy ciśnień osmotycznych pomiędzy środowiskiem jamy ustnej a miazgą i płynem znajdującym się w kanalikach zębinowych,który warunkuje szybkie przedostawanie się jonów,dlatego próchnica postępuje znacznie wolniej. sacharoza->sacharaza dekstranowa (dekstran) + sacharaza lewanowa (lewan)=większość płytki nazębnej Konsekwencje Braku Higieny Jamy Ustnej Barwniki: ninhydryna-wykrywa proteolizę, czerwień metylenowa-obecność wolnych kwasów, alizaryna S-wolne jony Ca, fuksyna zasadowa-część,która nie może ulec remineralizacji /kolagen,który utracił poprzeczne prążkowanie i zdolność do pobudzenia remineralizacji/,żywo czerwony kolor, rozpad substancji organicznej /kolagenu/ następuje dopiero przy zniszczeniu 4/5 substancji nieorganicznej /hydroksyapatytów/, Szkliwa: Zębiny: wypustki odontoblastów w kanalikach zębinowych odkładają zębinę przezroczystą,aż do całkowitego ich zamknięcia,a odontoblasty wytwarzają na granicy miazgi i szkliwa zębinę obronną. rozpad kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny przez hialuronidazę paciorkowców, rozpad połączeń substancji organicznej z nieorganiczną, rozpad wielocukrów, Ostrej warstwa całkowitego rozpadu /nekrotyczna/,żółta,brązowa,przenikliwa dla promieni rtg /najwięcej bakterii/, pierwsze bakterie w kanalikach,przenikliwa dla promieni rtg, początkowa demineralizacja, wąska,twarda,biała,zębina przezroczysta, zębina pierwotna, warstwa odontoblastów, miazga, Przewlekłej warstwa całkowitego rozpadu /nekrotyczna/,brązowa,czarna,przenikliwa dla promieni rtg /najwięcej bakterii/, pierwsze bakterie w kanalikach,przenikliwa dla promieni rtg, początkowa demineralizacja, szeroka,twarda,biała,zębina przezroczysta, zębina pierwotna, zębina wtórna, warstwa odontoblastów, miazga, Rodzaje Zębiny Pierwotnej: przezroczysta-powstaje na skutek odkładania się w niej dodatkowych ilości soli mineralnych, Rodzaje Zębiny Wtórnej: regularna-próchnica powierzchowna lub wolno postępująca,linia kalciotraumatyczna /zaburzenia mineralizacji/ wyraźnie oddziela ją od zębiny pierwotnej,kanaliki są regularne i równomiernie rozłożone, nieregularna-próchnica głęboka lub szybko postępująca,linia kalciotraumatyczna /zaburzenia mineralizacji/ niewyraźnie oddziela ją od zębiny pierwotnej,kanaliki są nieregularne i nierównomiernie rozłożone, reparacyjna-szybko postępująca próchnica ostra lub błędy jatrogenne powodujące obumarcie odontoblastów,pozostawienie pustych kanalików tworzących martwy pas /dead truct/,a nowe komórki wytwarzają zębinę reparacyjną pozbawioną kanalików i zawierającą w substancji podstawowej komórki, na skutek różnicy ciśnień panujących w ślinie /6,0 atm/ i miazdze zęba /6,8 atm/ możliwe jest przechodzenie jonów i cząsteczek rozpuszczalnych z miazgi zęba do śliny przez zębinę i szkliwo.w czasie próchnicy dochodzi do gromadzenia się substancji nierozpuszczalnych w szczelinach szkliwa,które wytwarzają ciśnienie osmotyczne doprowadzające do zmiany kierunku przechodzenia jonów umożliwiając remineralizację.zwiększa się ilość lizyny,proliny,histydyny,alaniny,kwasu asparaginowego.zmniejsza się ilość argininy,seryny,kwasu glutaminowego. źródła cukru: -zewnatrzkomórkowe wielocukry zawarte w pokarmach, -glikoproteiny śliny, -wielocukry tworzące połączenia pomiędzy włóknami kolagenu a kryształami minerałów, -wielocukry zgromadzone wewnątrz komórek bakteryjnych, Miejsca Narażone Na Próchnicę: -bruzdy i zagłębienia na powierzchniach żujących zębów przedtrzonowych i trzonowych, -powierzchnie policzkowe i językowe zębów trzonowych, -powierzchnie językowe zębów siecznych, -powierzchnie styczne wszystkich zębów, -powierzchnie przyszyjkowe wszystkich zębów, -brzegi wypełnionych ubytków próchnicowych, podatność zęba /tooth vulnerability/+bakterie płytki nazębnej /dental plaque bacteries/+węglowodany /carbohydrates/+czas /time/=próchnica /caries/ czynniki hamujące próchnicę /kariostatyczne/, czynniki próchnicotwórcze /kariogenne/, aby obniżyć frekwencję występowania próchnicy można więc albo zmienić strukturę szkliwa zwiększając jej odporność albo ograniczyć działanie czynników uszkadzających, Zmiany pH: w ciągu 1-3 minut pH płytki nazębnej spada poniżej 5 (pH krytyczne),pozostaje na tym poziomie przez 30-60 minut,do momentu w którym ślina dzięki swoim właściwościom buforującym nie przywróci pH do wartości optymalnych (6,5-7,2). Wniosek: Im więcej takich spadków pH,czyli krótsze odstępy pomiędzy kolejnym spożywaniem napojów i posiłków,tym szybciej dochodzi do demineralizacji.przy spożywaniu pokarmów co 60 minut,bez przerwy dochodzi do uszkadzania szkliwa. osoby z wrodzoną nietolerancją fruktozy nie chorują na próchnicę. sok cytrynowy powoduje po 2 min spadek pH do 4,8 a po 30 min podnosi się do 5,6, sok pom powoduje po 2 min spadek pH do 5,4 a po 30 min podnosi się do 6,6, Coca-Cola powoduje po 2 min spadek pH do 5,6 a po 30 min podnosi się do 6,0, mleko nie zmienia pH płytki nazębnej, cukry proste: sacharoza,maltoza,fruktoza,glukoza są bardziej szkodliwe niż cukry złożone: skrobia,glikogen,błonnik, /które nie zdąrzą zostać rozłożone do cukrów prostych/, -szybciej ulegają one fermentacji,tworzy się płytka nazębna z ich udziałem,natomiast zanim cukry złożone zostaną rozłożone,znajdują się już w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Najbardziej Szkodliwe Pokarmy: toffi,biały chleb z dżemem,słodkie pieczywo,czekolada,lizaki,suszone owoce, zjedzenie jabłka przed snem powoduje obniżenie pH do 4,0 i utrzymuje się przez 2 godz,podczas gdy tylko 150 sek wystarczy aby doszło do demineralizacji szkliwa.

    Metody Rozpoznawania Próchnicy: badanie wzrokiem /zmiana zabarwienia,przerwanie ciągłości/, diafanoskopia/transiluminacja/podświetlenie /widoczne zaciemnienia/, badanie zgłębnikiem /zwykłym lub Briaulta na powierzchniach stycznych/, wykorzystanie nici dentystycznej /stwierdzenie nawisów wypełnień,kamienia lub ubytku/, badanie radiologiczne.

    Podział Próchnicy: ze względu na tkanki: szkliwa – caries enameli, zębiny – caries dentini, cementu – caries cementi ; ze względu na przebieg ostra/wilgotna /caries acuta/caries humida/: występuje od krótkiego czasu, dotyczy najczęściej osób młodych /szerokie kanaliki zębinowe,słaba mineralizacja/, większa bolesność /brak czasu na wytworzenie zębiny wtórnej patologicznej/, miękka,wilgotna,żółto-brązowa warstwa powierzchowna martwicy /nekrotyczna/, szeroki pas demineralizacji,przepuszczalna dla promieni rtg,żółta, twarda,biała warstwa sklerotyczna /przezroczysta/, zdrowa zębina, przewlekła/sucha /caries chronica/caries sicca/: występuje od dłuższego czasu, dotyczy najczęściej osób starszych /wąskie kanaliki zębinowe,duża mineralizacja/, mniejsza bolesność /dużo czasu na wytworzenie zębiny wtórnej patologicznej/, zawartość fluoru jest wyższa o 80-350%,dlatego proces postępuje wolniej, twarda, sucha, brązowa, wąska warstwa dająca się oderwać wydrążaczem, twarda, czarna, szeroka warstwa, bardzo twarda (mocniejsza od normalnej) warstwa sklerotyczna, zdrowa zębina, próchnica ostra może przejść w przewlekłą i odwrotnie /zaostrzenie lub zaostrzenie procesu przewlekłego/. rozpad substancji organicznej (kolagenu) może zajść dopiero po zniszczeniu 4/5 substancji nieorganicznej (hydroksyapatytów). w kolagenie dochodzi do zmniejszenia ilości hydroksyproliny o 22%,argininy o 27% i proliny o 30%. węgiel potrzebny do rozwoju bakterii uzyskują one z rozkładu kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny przez hialuronidazę ; ze względu na rozległość: Próchnica Początkowa Próchnica Powierzchowna Próchnica Średnia Próchnica Głęboka Inne Rodzaje Próchnicy: Próchnica Okrężna Próchnica Kwitnąca Próchnica Butelkowa Próchnica Ukryta ??próchnica Dubruil-Chaubanolil – zniszczenie górnych siekaczy u osób w wieku 13-19lat ; ze względu na rozległość: Próchnica Prosta Próchnica Skomplikowana Ze Względu Na Ilość Wystąpień Próchnica Pierwotna Próchnica Wtórna Podział Próchnicy Ze Względu Na Sposób Szerzenia Się: próchnica podminowująca /caries subruens/ duże ognisko w zębinie,szkliwo się załamuje, próchnica przenikająca /caries penetrans/ małe ognisko,drąży w kształcie klina, próchnica wsteczna /caries retrograda/ od strony miazgi do szkliwa,po urazie i martwicy miazgi,przegrzaniu zęba,naświetlenie rtg, w zębach z żywą miazgą /caries typica/ w zębach z martwą miazgą /caries atypica/. Caries Atypica próchnica w zębach martwych, w której nie występuje zębina obronna ani sklerotyczna /powstają w wyniku działania odontoblastów/, w przypadków zębów martwych nie ma konieczności stosowania podkładu, Caries Praecox próchnica zębów wrodzonych i niemowlęcych. Potencjał Próchnicotwórzczy Cukrów: sacharoza > glukoza , fruktoza , maltoza , laktoza > skrobia (nie jest całkowicie rozkładana w jamie ustnej) rodzaj cukrów,koncentracja, bezpośredni kontakt, przylepność, czas oddziaływania, częstotliwość spożywania, Próchnica Zębiny przezroczysta-doprowadza do zamknięcia światła kanalików zębinowych na skutek odkładania się soli wapnia,w próchnicy przewlekłej jest bardzo szeroka,a w ostrej bardzo wąska, regularna-powstaje przy wolno postępującej próchnicy lub próchnicy powierzchownej /obszar zdemineralizowany jest wyraźnie oddzielony od zębiny pierwotnej linią kalciotraumatyczną,kanaliki ułożone są regularnie/, nieregularna-powstaje przy szybko postępującej próchnicy lub próchnicy głębokiej /obszar zdemineralizowany jest wyraźnie oddzielony od zębiny pierwotnej linią kalciotraumatyczną,kanaliki ułożone są nieregularnie/, reparacyjna-powstaje przy bardzo szybko postępującej próchnicy ostrej /obumierają odontoblasty i światło kanalików nie może zostać zamknięte,są puste i powstaje martwy pas (dead tract),wytworzone zostają nowe odontoblasty,które tworzą zębinę reparacyjną.nie posiada ona już kanalików/, -warstwa całkowitego rozpadu zębiny,kolonie bakteryjne, -warstwa z pojedynczymi bakteriami w kanalikach zębinowych, -warstwa początkowej demineralizacji, -warstwa zębiny przezroczystej, -warstwa zębiny pierwotnej, -warstwa zębiny wtórnej, -warstwa odontoblastów, Barwniki: alizaryna S-wybarwienie świadczy o występujących wolnych jonach Ca, czerwień metylowa-wybarwienie świadczy o występujących wolnych kwasach, ninhydryna-wybarwienie świadczy o występującym procesie proteolizy, fuksyna zasadowa-wybarwienie świadczy o występującym kolagenie,który nie może już pobudzać odontoblastów do remineralizacji.

    Teorie Powstawania Próchnicy: żadna nie tłumaczy wszystkich zjawisk. priorytetu kwasowego ogłoszona przez Millera w 1884r. nazwana pasożytniczo-chemiczną,największą rolę w powstawaniu próchnicy stanowią kwasy,zwraca uwagę na dwufazowy przebieg próchnicy polegający na osobnym rozkładaniu substancji organicznej (substancji międzypryzmatycznej,blaszek szkliwnych) i nieorganicznej, teoria nie znajduje wytłumaczenia: -powstawania próchnicy w miejscach nieretencyjnych lub przy małej ilości węglowodanów, -wpływu czynników ogólnoustrojowych i odległych na powstawanie próchnicy, -dlaczego dochodzi do jednoczesnej utraty substancji organicznej i nieorganicznej (odwapnienie wymaga niskiego pH,proteoliza wysokiego), proteochelacji i enzymochelacji próchnica powstaje niezależnie czy środowisko jamy ustnej jest objojętne,kwaśne czy zasadowe, chelacja-powstawanie związków kompleksowych o zamkniętej budowie pierścieniowej zawierających metal. np.kwas mlekowy,hemoglobina,chlorofil,kwasy nukleinowe,witaminy,ATP, metabolizm bakterii i fermentacja węglowodanów prowadzą do wytworzenia substancji przejściowych czyli kwasów,które w warunkach tlenowych rozpadają się na CO2+H2O,a w warunkach beztlenowych (nagromadzenie się bakterii i substancji przejściowych) zaczynają szukać alternatywnych źródeł substancji koniecznych do ich wzrostu i rozmnażania (wapń,węglany,fosfor) w twardych tkankach zębów.zaczynają wydzielać hialuronidazę,enzymy proteolityczne i keratolityczne niezależnie od stężenia jonów H+. biologiczna obecność bakterii i substancji przejściowych nie jest najważniejsza.przyczyną próchnicy są zaburzenia ogólnoustrojowe zwiększające podatność twardych tkanek zębów na zachorowanie,brak witamin,pierwiastków śladowych,soli wapnia i fosforu powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu komórek zębinotwórczych (odontoblastów),hipomineralizację i całkowitą demineralizację twardych tkanek zęba.

    Warstwy Próchnicy: szkliwa: powierzchowna, centralna, ciemna, przezroczysta ; początkowej zębiny: puste kanaliki, zębina sklerotyczna, zdrowa zębina pierwotna, zębina obronna ; zaawansowanej zębiny: całkowity rozpad, demineralizacja i penetracja bakterii, odwapnienie, przejaśnienie zębiny sklerotycznej, zębina prawidłowa, zębina obronna.

    Próchnica Powikłana /caries complicata,skomplikowana/ Próchnica Prosta /caries simplex/ Próchnica Ukryta /hidden caries/ demineralizacja twardych tkanek jest znacznie bardziej rozległa niż wskazuje na to badanie kliniczne, natomiast wykonane zdjęcie rtg uwidacznia próchnicę głęboką. próchnicę ukrytą wykrywa się u 15% pacjentów, u których badanie kliniczne wykazało zdrowe powierzchnie żujące, Próchnica Wczesna #REDIRECTPróchnica Początkowa Próchnica Wtórna /caries secondaria/ jest spowodowana mikroprzeciekiem/szparą brzeżną/ditch wokół nieszczelnego wypełnienia lub błędem jatrogennym w czasie poprzedniego leczenia podczas opracowywania lub wypełniania ubytku, powstaje wokół lub pod wypełnieniem, zewnętrzna outer lesion/powierzchowna surface lesion rozwija się pod powierzchnią zęba,jest spowodowana płytką nazębną, wewnętrzna inner lesion/ścienna wall lesion rozwija się wzdłuż ściany zęba,jest spowodowana mikroprzeciekiem lub ciągłością pryzmatów z próchnicy wtórnej zewnętrznej. bez płytki nazębnej nie powstanie próchnica wtórna wewnętrzna. jeśli obecny będzie mikroprzeciek bez płytki nazębnej, również próchnica wtórna wewnętrzna się nie rozwinie, aktywna /active secondary caries/ miękka,wilgotna,wymaga wymiany wypełnienia, zatrzymana /arrested secondary caries/ w diagnostyce próchnicy wtórnej należy pamiętać, że na zdjęciu powietrze pod wypełnieniem lub podkład nie dający kontrastu może być przyczyną mylnej diagnozy. ognisko próchnicowe-pojęcie patomorfologiczne,zespół różnych zmian mikroskopowych zachodzących w tkankach zęba na danym etapie rozwoju próchnicy, ubytek próchnicowy-pojęcie kliniczne,stanowi objaw próchnicy, Napoje energetyczne odpowiedzialne za nieodwracalne uszkodzenie zębów.[2] ocena indywidualnego ryzyka rozwoju próchnicy: niskie ryzyko próchnicy i chorób przyzębia 80%, wysokie ryzyko próchnicy i chorób przyzębia 10% />1 wypełnienie w ciągu roku,>250 000 S.mutans w 1ml śliny/, próchnica początkowa, lactobacilli >100 000 w 1ml śliny, częstość spożywania słodkich pokarmów, wskaźnik tworzenia płytki nazębnej PFR>3, Warstwy próchnicy mniej zaawansowanej: warstwa powierzchowna ma szerokość 20-50 um, ze względu na stały kontakt ze śliną zawierającą substancje buforujące, pomimo spadku pH w jamie ustnej poniżej krytycznego 5,5, hydroksyapatyty ulegają rozpuszczeniu, a w ich miejscu pojawiają się fluoroapatyty o znacznie większej odporności na niskie pH. Utrata jonów wynosi jedynie 1% ze względu na występujące naprzemian procesy demineralizacji i remineralizacji, znajduje się powyżej warstwy centralnej. Ponieważ kolejne warstwy są zniszczone w większym stopniu (podpowierzchowna demineralizacja), nie należy badać zgłębnikiem próchnicy początkowej aby nie uszkodzić warstwy powierzchownej. Ognisko próchnicy w szkliwie ma kształt stożka skierowanego podstawą do granicy szkliwno zębinowej, po której przekroczeniu rozwój próchnicy ulega przyspieszeniu. Warstwa centralna jest najszerszą warstwą, utrata jonów wynosi od 5% na obwodzie do 25% lub więcej w części centralnej, znajduje się poniżej warstwy powierzchownej a powyżej warstwy ciemnej. Warstwa ciemna jest warstwą, w której zachodzą główne procesy remineralizacji, utrata jonów wynosi 2-4% znajduje się poniżej warstwy centralnej a powyżej warstwy przezroczystej. Warstwa przezroczysta nie zawsze jest obecna, utrata jonów wynosi 1%, znajduje się poniżej warstwy ciemnej a powyżej zdrowego szkliwa, nie wymaga opracowania. Warstwy próchnicy bardziej zaawansowanej: warstwa zębiny obronnej, zębina reakcyjna, dentinum reactionarum, jest zębiną wtórną patologiczną powstającą w wyniku działania bodźców uszkadzających, ma bardziej nieregularną budowę niż zębina wtórna fizjologiczna, zawiera mniej, bardziej krętych kanalików zębinowych. Warstwa zdrowej zębiny, zębina pierwotna powstająca w czasie odontogenezy jest zębiną fizjologiczną, pierwszorzędową, przebieg kanalików jest regularny, jej powstawanie w koronie zostaje zatrzymane po zakończeniu wyrzynania się, natomiast w korzeniu po zakończeniu rozwoju wierzchołka. Warstwa przezroczysta, sklerotyczna, powstaje w wyniku odkładania się w świetle kanalików zębinowych związków mineralnych prowadzących do ich zwapnienia. W próchnicy mniej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą zębiny pierwotnej i warstwą pustych kanalików. W próchnicy bardziej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą demineralizacji i warstwą zębiny pierwotnej. Warstwa pustych kanalików, dead tracts, powstaje w wyniku obecności warstwy przezroczystej odcinającej wypustki odontoblastów od miazgi i powstawanie martwych kanalików wypełnionych płynami, gazami i resztkami komórek. Próchnica Zatrzymana /caries stationaria/ jest to próchnica przewlekła dotycząca szkliwa,która nie postępuje najczęściej ze względu na odsłonięcie powierzchni stycznych,które umożliwiło lepsze oczyszczanie,oraz poprawę higieny i zwiększenie ilości jonów fluoru w ślinie, Próchnica Średnia /caries media/ próchnica obejmuje szkliwo i zębinę, pod wpływem pokarmu zębina ulega przebarwieniu na kolor brązowy lub czarny powstająca przez impregnację poszerzonych przestrzeni pomiędzy kryształami szkliwa przez substancje organiczne wytwarzane przez bakterie, Warstwy Zębiny W Próchnicy Średniej: pustych kanalików, zębiny sklerotycznej, zębiny pierwotnej, zębiny obronnej, Bibliografia

    Próchnica Początkowa: próchnica początkowa, caries incipiens, white spot lesion, pomiędzy kryształami hydroksyapatytów istnieją niewielkie przestrzenie wypełnione wodą i związkami organicznymi które zostają usunięte przez kwasy produkowane przez bakterie płytki nazębnej. Dochodzi wówczas do skurczenia się kryształów przy jednoczesnym poszerzeniu przestrzeni pomiędzy nimi obserwowanymi klinicznie jako biała lub ciemna plama próchnicowa (macula alba), która nie zawiera jeszcze bakterii i stanowi jedyny etap próchnicy, w którym możliwa jest remineralizacja (resistutio ad integrum). Objawy: jeżeli plama próchnicowa widoczna jest dopiero po osuszeniu powierzchni zęba, zmiany są niewielkie, natomiast jeżeli plama próchnicowa widoczna jest bez suszenia, utrata jonów wapnia jest większa, świadczy o obecności próchnicy powierzchownej i wymaga leczenia. Widoczne czasami ciemne zabarwienie wywołane jest obecnością wolnych rodników pochodzących z kawy, herbaty, nikotyny, barwników. Po 7 dniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są w mikroskopie skaningowym, po 14 dniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są gołym okiem po osuszeniu powierzchni zęba, natomiast po 4 tygodniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są gołym okiem bez osuszania powierzchni zęba. Leczenie: ponieważ próchnica początkowa stanowi jedyny rodzaj próchnicy, w którym możliwa jest jeszcze remineralizacja, zalecany jest instruktaż higieny, motywacja, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

    Próchnica Powierzchowna: próchnica powierzchowna, caries superficialis, ognisko próchnicy obejmuje wyłącznie szkliwo, jednak nawet wtedy mogą występować w miazdze niewielkie zmiany zapalne nasilające się wraz z pogłębianiem się ogniska próchnicowego w wyniku działania toksyn bakteryjnych, bodźców termicznych i osmotycznych. Badaniem klinicznym nie można ocenić stopnia zaawansowania tych zmian zapalnych, dlatego istotne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu i badania. Próchnica początkowa zbudowana jest z warstwy powierzchownej, centralne, ciemnej oraz przezroczystej, z których każda posiada inny stopień utraty związków mineralnych. Białe zabarwienie jest spowodowane zwiększeniem porowatości szkliwa i zwiększeniem stopnia rozpraszania światła co wpływa na wskaźnik refrakcji. Warstwa zębiny obronnej, zębina reakcyjna, dentinum reactionarum, jest zębiną wtórną patologiczną powstającą w wyniku działania bodźców uszkadzających, ma bardziej nieregularną budowę niż zębina wtórna fizjologiczna, zawiera mniej, bardziej krętych kanalików zębinowych. Warstwa zdrowej zębiny, zębina pierwotna powstająca w czasie odontogenezy jest zębiną fizjologiczną, pierwszorzędową, przebieg kanalików jest regularny, jej powstawanie w koronie zostaje zatrzymane po zakończeniu wyrzynania się, natomiast w korzeniu po zakończeniu rozwoju wierzchołka. Warstwa przezroczysta, sklerotyczna, powstaje w wyniku odkładania się w świetle kanalików zębinowych związków mineralnych prowadzących do ich zwapnienia. W próchnicy mniej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą zębiny pierwotnej i warstwą pustych kanalików. W próchnicy bardziej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą demineralizacji i warstwą zębiny pierwotnej. Warstwa pustych kanalików, dead tracts, powstaje w wyniku obecności warstwy przezroczystej odcinającej wypustki odontoblastów od miazgi i powstawanie martwych kanalików wypełnionych płynami, gazami i resztkami komórek.Objawy: brak dolegliwości bólowych samoistnych, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: zalecany jest instruktaż higieny, motywacja, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

    Próchnica Średnia: próchnica średnia, caries media, ognisko próchnicy obejmuje szkliwo i mniejszą część zębiny. Objawy: brak lub niewielkie dolegliwości bólowe samoistne, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: instruktaż higieny, motywacja, leczenie próchnicy, fluoryzacja, wizyty kontrolne Piątowska D. ; Kariologia współczesna – postępowanie kliniczne ; 2009.

    Próchnica Głęboka: próchnica głęboka, caries profunda, ognisko próchnicy obejmuje szkliwo i większą część zębiny. Objawy: brak dolegliwości bólowych samoistnych, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: instruktaż higieny, motywacja, leczenie próchnicy, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

    Diagnostyka: przed rozpoczęciem diagnostyki próchnicowej konieczne jest całkowite i dokładne usunięcie złogów nazębnych a następnie osuszenie zębów w celu zwiększenia różnicy pomiędzy współczynnikami załamania światła dla tkanek zdrowych i zmienionych chorobowo. do badania wstępnego wykorzystuje się zgłębnik tradycyjny lub zgłębnik Briaulta do badania powierzchni stycznych, paski celuloidowe, nici dentystyczne. należy pamiętać, że próchnica rozpoczyna się od rozpuszczenia hydroksyapatytów z powierzchownej warstwy szkliwa i zgłębnikowanie tej powierzchni prowadzi do zwiększonej wymiany jonów pomiędzy szkliwem a płytką nazębną przyspieszając proces próchnicowy. Zdjęcie Rtg przejaśnienie widoczne przy ubytku substancji mineralnych >25% Wady mała dokładność zdjęć, wysokie koszty eksploatacji, długi czas oczekiwania, napromieniowanie pacjenta, (za każdym razem gdy lekarz ma wątpliwości o obecności próchnicy), Radiowizjografia Zalety redukcja dawki ekspozycji o 80-90%, wyższa jakość od standardowego zdjęcia rtg, klisza zastąpiona przez detektor promieniowania, krótki czas oczekiwania, analiza komputerowa /wzmacnianie kontrastu,powiększanie,możliwość pomiaru zaznaczonych odcinków ,pomiar gęstości optycznej/, Transiluminacja /diafanoskopia/ polega ona na oświetlaniu zęba zimnym światłem z wykorzystaniem techniki światłowodowej (lampy do polimeryzacji oraz specjalnych transiluminatorów /Combi Light System - Lercher/). Badanie to przebiega przy wyłączonym reflektorze stomatologicznym, po oczyszczeniu i wysuszeniu powierzchni zębów. Końcówkę światłowodu umieszcza się najpierw od strony przedsionka, a następnie od strony jamy ustnej właściwej, po przeciwnej stronie natomiast fiksujemy lusterko. Jeżeli ząb jest zdrowy to na lusterku rysuje się zarys o jasnej i jednolitej barwie. W przypadku ubytku obserwuje się wyraźne zaciemnienie powierzchni zęba. Zalety nie obciążająca dla pacjenta - bezbolesna badanie jest przydatne u kobiet w ciąży i nakładaniu się obrazów rtg, pozwala wykryć nawet trzy razy więcej ubytków próchnicowych niż klasyczne badanie następca diafanoskopii (wykorzystywała światło żarowe), przy grubych (tylnych) zębach wiązka światła była zbyt słaba, przez co nieskuteczna niskie koszty eksploatacji Pomiar Natężenia Fluorescencji Technika pomiaru natężenia fluorescencji wzbudzonej za pomocą lasera: - w miejscu demineralizacji wiązka rozprasza się. Fale docierają do detektora, gdzie ulegają modulacji i wzmocnieniu. Im większa demineralizacja tym większe natężenie fluorescencji. Sygnalizowanie zmian może się odbywać za pomocą sygnału dźwiękowego lub obrazu cyfrowego. Najwyższą skuteczność otrzymano przy długości fali 488nm i 665nm Wady – nie pozwala na wykrycie próchnicy pod wypełnieniami Polaryzacyjna Spójna Tomografia Optyczna /PS – OCT/ Polaryzacyjna spójna tomografia optyczna (PS – OCT) Bezbolesna, nieszkodliwa dla pacjenta, bardzo skuteczna Pozwala na wyznaczenie stopnia zdemineralizowania szkliwa Technika ta wykorzystuje biale spolaryzowane światło, którego źródłem jest superluminesencyjna dioda (SLD) Po detekcji i analizie komputerowej metoda ta pozwala na otrzymanie obrazów 2D lub nawet 3D Separacja Zębów rozsunięcie zębów poprzez założenie ortodontycznych gumek do separacji umożliwia po tygodniu przeprowadzenie dokładnej diagnostyki, Masa Silikonowa wprowadzenie płynnej masy pomiędzy powierzchnie styczne umożliwia uzyskanie negatywu uwidaczniającego ubytki próchnicowe, nawisające wypełnienia, nieszczelne korony, Badanie Fluorescencyjne W Lampie Wooda zęby-kolor biały, wypełnienia i uzupełnienia protetyczne-kolor akrylowy, zęby sztuczne-kolor szary,żółty, język-kolorpomarańczowy,różowy, złogi nazębne-kolor pomarańczowy, Testy Kolorymetryczne /wybarwianie próchnicy/ przepłukanie jamy ustnej 1% roztworem glukozy->0,1% roztworem czerwieni metylowej, przepłukanie jamy ustnej 0,5% roztworem fuksyny zasadowej w glikolu propylenowym->wypłukanie wodą, /wybarwianie płytki nazębnej/ przepłukanie jamy ustnej 10ml wody z 5kroplami wodnego nasyconego roztworu fuksyny zasadowej przez 30sekund->strumień ciepłej wody, płyn Red-Cote 3krople/30ml wody przez 30sekund, 800_802.jpg butler-redcote-tablets-824.jpg tabletki erytrozyny, Plaque-Test, Broxo-Test, badania Kidda (1993) wykazały, że mimo, że glikol propylenu penetruje do nieodwracalnie zniszczonego kolagenu zabarwia także zdrową zębinę wzdłuż połączenia szkliwno-zębinowego i okolicach miazgi, oraz nie wybarwia wszystkich ognisk próchnicy w obrębie ubytku, .

    Bibliografia:

    1. Piątowska D. ; Kariologia współczesna – postępowanie kliniczne ; 2009.

    Cechy Muhlireitera

    słowa klucze: cechy muhlireitera

    Wprowadzenie: Miihlreiter odkrył wspólne dla wszystkich zębów cechy ich kształtów. Znajomość tych cech ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala odróżniać, z której strony dany ząb pochodzi — z prawej czy z lewej. 1. Cecha wypukłości korony. Powierzchnie licowe koron są bardziej wypukłe w częściach przyśrodkowych na zębach przednich, a w częściach przednich na zębach bocznych niż w częściach dalszych tych powierzchni. Cecha ta występuje w zębach przednich i bocznych, górnych i dolnych. 2. Cecha kąta. Kąt utworzony przez brzeg sieczny i powierzchnię przy-środkową jest ostrzejszy niż kąt zawarty między brzegiem siecznym a powierzchnią boczną. Ponadto wierzchołek kąta bocznego jest zaokrąglony. Cecha ta występuje w zębach siecznych i kłach. 3. Cecha korzenia.Korzeń jest odchylony względem korony w stronę boczną , w zębach przednich, a w stronę tylną w zębach bocznych. Cecha ta odnosi się w mniejszym lub większym stopniu do wszystkich zębów. Zęby przedtrzonowe prawe od lewych odróżnia się według cech korony i korzenia. Dodatkowe charakterystyczne znamiona ukształtowania tych zębów: 1) części przednie brzegów żujących są krótsze od ich części tylnych, 2) powierzchnie styczne tylne są mniejsze i bardziej wypukłe. 3) bruzdy na tylnych powierzchniach korzeni są nieco głębsze niż na powierzchniach przednich.


    Choroba Ogniskowa

    słowa klucze: choroba ogniskowa

    Wprowadzenie: Wykrywanie Ognisk: Test Histaminowy Erkesa: podśluzówkowe wstrzyknięcie 0,3ml histaminy w okolicy wierzchołka zęba,po 5-10min pojawia się bolesność na opukiwanie,nagryzanie,czasem ból samoistny, drażnienie powierzchni skóry prądem stałym o natężeniu 10mA i napięciu 10-27V, Teorie przerzutowa, nerwowa, uczuleniowa, anachorezy,


    CMCR

    słowa klucze: cmcr

    Wprowadzenie: /Chemo Mechanical Caries Removal C.M.C.R./ chemo mechaniczne usuwanie próchnicy polega na usuwaniu próchnicy za pomocą substancji chemicznych i narzędzi ręcznych: Carisolv Gel: 0,5% podchloryn sodu, aminokwasy /lizyna, leucyna, kwas glutaminowy/, karboksymetyloceluloza /zagęszczenie/, erytrozyna /kolor/, chlorek sodu, wodorotlenek sodu, aminokwasy mają za zadanie zmniejszenie szkodliwego działania podchlorynu sodu na miazgę, wchodzą także w reakcję z podchlorynem powodując powstawanie chloramin rozpuszczających zdenaturowany kolagen. podchloryn + aminokwasy = chloraminy ponieważ aminokwasy mają różne właściwości elektrostatyczne, łatwo przenikają przez uszkodzony kolagen, wymieszanie zawartości dwóch strzykawek,nałożenie 3-4kropli do wnętrza ubytku.po 30sekundach kolor z różowego staje się mętny - powstające chloraminy rozpuszczają kolagen zawarty w pierwszej warstwie zdemineralizowanej zębiny.narzędziami ręcznymi usuwa się jak najwięcej próchnicy i powtarza etapy aż do osiągnięcia twardej zębiny. metoda jest wykorzystywana u dzieci i osób niepełnosprawnych, w metodzie tunelowej, pod stałymi uzupełnieniami protetycznymi, nie nadaje się do leczenia klasy II przy obecności niepodpartego szkliwa.


    Cement

    słowa klucze: cement

    Wprowadzenie: Budowa 47% związków nieorganicznych: dwuhydroksyapatyt fosforanu wapnia Ca10(PO4)6(OH)2 33% związków organicznych i wody dlatego, jeśli szliwo i cement poddane zostaną takiemu samemu środowisku demineralizującemu,głębokość próchnicy korzenia będzie 2x większa,potrzebna jest także mniejsza ilość bakterii do wywołania próchnicy, jest bardziej miękki i porowaty niż szkliwo, na zapoczątkowanie próchnicy korzenia mają duży wpływ bakterie Actinomyces viscosus i naeslundii, Guzki: artykulacyjne:policzkowe górne,językowe dolne, zwarciowe:policzkowe dolne,podniebienne górne, Stadium: aktywne: żółte,brązowe,miękkie,chropowate masy, nieaktywne: ciemnobrązowe,twarde,głaskie masy, ponieważ cement łatwiej niż inne tkanki ulega remineralizacji, nie należy wykonywać zgłębnikowania i skalingu przed utwardzeniem zmian preparatami fluoru,


    Zapalenie Miazgi

    słowa klucze: zapalenie miazgi, pulpitis

    Wprowadzenie: ból miazgowy jest spowodowany aktywacją włókien C, Klasyfikacja Histopatologiczna Zapaleń Miazgi: odwracalne, nieodwracalne, powstaje na skutek nieustającego działania czynnika uszkadzającego, przesunięcie płynu w kanalikach zębinowych powoduje zassanie nerwów bakterie na zastawkach /zapalenie wsierdzia/ gdy bakterie znajdują się 1mm od miazgi dochodzi do proliferacji naczyń,zaciśnięcia naczyń żylnych,ucisku przez produkty przemiany materii. mięśnie tętniczek są silniejsze od żyłek uniemożliwiając odpłynięcie krwi, miazga to tkanka łączna galaretowata pochodzenia mezenchymalnego sulfonamidy penetrują bardzo dobrze przez miazgę Reakcja Na Ból: miazga zdrowa - krótki,trwający kilka sekund, zapalenie odwracalne I* - krótki,trwający poniżej minuty, zapalenie nieodwracalne II* - brak bólu lub długi,trwający kilka minut,godzin, Testy Na Sprawdzenie Żywotności Miazgi: ciepło-ogrzana gutaperka, zimno-chlorek etylu pozostawiający kropelki lodu po odparowaniu,zęby o dużej powierzchni jest trudniej ochłodzić, prąd elektryczny-niemożliwy przy wypełnieniach metalowych,koronach,obecności śliny, zdjęcie rtg-obecność zębiny wtórnej,resorpcji wewnętrznej,zmian okołowierzchołkowych, opracowanie bez znieczulenia, w każdym przypadku dokonuje się porównania z zębem jednoimiennym po stronie przeciwnej, Czynniki Uszkadzające Miazgę: próchnica /zapalenie ostre lub przewlekłe/, promieniowanie jonizujące,nadfioletowe,laserowe, materiały /zapalenie przewlekłe/, cement krzemowy,fosforanowy,glassjonomerowy założone bez podkładu w sąsiedztwie miazgi powodują przemieszanie się odontoblastów w kierunku wypustek, przekrwienie, pękanie naczyń krwionośnych, powstawanie ropni i zwyrodnień, zostaje zahamowana produkcja zębiny wtórnej i miazga ulega martwicy. proces przebiega powoli i bezboleśnie, doprowadzają jednak do powstawania zmian okołowierzchołkowych. dostęp bakterii /zapalenie ostre/, czynniki fizyczne i chemiczne:kwasy,zasady,temperatura /zapalenie przewlekłe/, bakterie działają drażniąco na miazgę w sposób: bezpośredni - wchodząc w kontakt z antygenem i wywołując odporność typu komórkowego /limfocyty T/ oraz humoralnego /limfocyty B/. limfocyty T działają cytotoksycznie także na miazgę produkując biologicznie czynne limfokiny /produkują wysięk, rozpuszczają włókna kolagenowe, uszkadzają tkankę łączną, uwalniają enzymy lizosomalne/, pośredni - endotoksyny,chemotoksyny,enzymy, bakterie nie osiedlają się w żywej miazdze, a dopiero gdy ulegnie ona martwicy, zdolności obronne i regeneracyjne miazgi zależą od: intensywności i czasu działania bodźca, głębokości i rozgległości ubytku, stanu miazgi i odporności ustroju, bodźce uszkadzające działają na miazgę za pośrednictwem włókien Tomesa powodując odkładanie zębiny wtórnej i doprowadzając do zmniejszenia objętości miazgi /zmniejszenie liczby komórek,zwiększenie liczby włókien kolagenowych/. kiedy siła działającego bodźca przekracza zdolności adaptacyjne miazgi pojawiają się zmiany w miazdze. zapalenie krwiopochodne /pulpitis haematogenes/ może być wywołane chorobami zakaźnymi /dur brzuszny,płonica,grypa/, Uszkodzenie Odontoblastów uwalniane zostają mediatory zapalenia i dochodzi do gromadzenia się wysięku pomiędzy odontoblastami i oderwania warstwy odontoblastów od błony miazgowo-zębinowej. uszkodzenie odontoblastów->intensywne tworzenie zębiny wtórnej, dalszy ucisk powoduje zwyrodnienie i obumarcie odontoblastów. obumarcie odontoblastów->zatrzymanie tworzenia zębiny wtórnej, Rodzaje Zapaleń I /Odwracalne/ granulocyty obojętnochłonne, monocyty, limfocyty, II /Nieodwracalne/ + enzymy lizosomalne niszczą komórki,włókna,substancję podstawową miazgi, III /Nieodwracalne/ Zmiany Naczyniowe dochodzi do powstawania zakrzepów, zwiększenia przepuszczalności śródbłonka naczyń włosowatych i wydostawania się erytrocytów i leukocytów poza naczynie. ponieważ odpływ produktów przemiany materii jest utrudniony przez powiększone naczynia w okolicy otworu okołowierzchołkowego, dochodzi do powstawania zmian wstecznych. nieleczone zmiany naczyniowe po kilkunastu godzinach powodują przejście w stan zapalny. Zapalenie Ostre /pulpitis acuta/ trwają krótko <7 dni, toczą się przy komorze zamkniętej, zmiany wsteczne i postępowe są słabo zaznaczone, obejmuje przede wszystkim miazgę komorową, w pozostałej części zachodzą jeszcze zmiany naczyniowe. Surowicze /pulpitis acuta serosa/ dominuje odczyn naczyniowy, występuje przewaga składników płynnych nad upostaciowanymi. liczba granulocytów obojętnochłonnych jest niewielka. Ropne /pulpitis acuta purulenta/ liczba granulocytów obojętnochłonnych jest bardzo duża. mogą powstawać pojedyncze ropnie w rogach miazgi (ograniczone) /zwapnienie->zębina reparacyjna/ lub zapalenie może obejmować całą miazgę (rozlane). podjęcie leczenia pojawiają się limfocyty, monocyty, makrofagi, wokół ognisk zapalnych gromadzi się tkanka ziarninowa bogata w naczynia i fibroblasty. zewnętrznie położone włókna ulegają mineralizacji tworząc zębinę reparacyjną/włóknistą. nie posiada kanalików zębinowych. zejście zapalenia ostrego->zapalenie przewlekłe lub martwica miazgi, Zapalenie Przewlekłe /pulpitis chronica/ trwają długo >7 dni, najczęściej wiele tygodni,miesięcy lub lat, toczą się przy komorze zamkniętej lub otwartej, zmiany wsteczne i postępowe są silnie zaznaczone. Ropne typ wysiękowy /pulpitis chronica exacerbata/ pojawia się przy otwartej komorze, ograniczone - /wrzodziejące/ pulpitis chronica ulcerosa, rozlane - pulpitis chronica diffusa, Rozrostowe ziarninujące/ typ wytwórczy /pulpitis chronica hyperplastica/ dotyczy tylko osób młodych, u których miazga jest bardzo dobrze ukrwiona.Jednostka ta bywa określana jako zapalenie polipowe (pulpitis chro nica polyposa), polip miazgi (polypus pulpae) lub zapalenie ziarninujące (pulpitis chronica granulomatosa).Przyczyny. Najczęściej jest zejściem zapaleń ostrych, ale może wystąpić jako następstwo zapalenia przewlekłego wrzodziejącego. Warunkiem powstania tej jednostki jest perforacja komory na znacznej prze strzeni. Drażnienie obnażonej miazgi przez urazy związane z przyjmowaniem pokarmów powoduje ziarninowe bujanie tkanki, która może wypełniać nawet cały ubytek. Ta postać zapalenia występuje szczególnie u osobników młodych, z szerokim otworem wierzchołkowym, gwarantującym dobre zaopatrzenie miazgi w krew. Objawy. Występują objawy kliniczne opisane przy zapaleniach II stopnia, toczących się przy komorze otwartej. Zapalenie przewlekłe ropne /pulpitis chronica purulenta/ Występuje przy komorze otwartej Zapalenie to w fazie początkowej może występować jako postać ograniczona (do części miazgi sąsiadującej z obnażeniem), zwana zapaleniem wrzodziejącym (pulpitis ulcerosa) W późniejszej fazie przybiera ono charakter rozlany (pulpitis purulenta diffusa). Przy pierwszej z nich ogniska martwicy są mniejsze, przy drugiej bardziej liczne i rozległe. Ta postać zapalenia może trwać całymi miesiącami lub przejść w martwicę miazgi. Przyczyny. Jest najczęściej zejściem zapaleń ostrych, zwłaszcza ropnego i rozpoczyna się z chwilą samoistnego obnażenia miazgi na skutek zniszczenia sklepienia komory przez proces próchnicowy. Objawy. Przy postaci wrzodziejącej, ograniczonej występują objawy opisane przy zapaleniach II stopnia. Postać rozlana charakteryzuje się występowaniem objawów opisanych przy zapaleniach III stopnia, przebiegających przy komorze otwartej. Włókniste typ zwyrodniający /pulpitis chronica fibrosa/ przewagą zmian zwyrodnieniowych w postaci rozrostów włókien substancji podstawowej, niewielką liczbą komórek zapalnych oraz bardzo słabo zaznaczonym wysiekaniem i brakiem ognisk martwicy. Toczy się przy komorze zamkniętej.Przyczyny. Najczęściej występuje jako postać pierwotna w przebiegu próchnicy lub jako zejście ostrych zapaleń surowiczych po ich biologicznym leczeniu.Objawy. Ten rodzaj zapaleń nie daje objawów klinicznych i należy go zaliczyć do pulpopatii bezobjawowych z wyjątkiem przypadków, którym towarzyszy tworzenie rozległych zębiniaków. Mogą one uciskać włókna nerwowe i wywoływać napadowe bóle samoistne, przypominające newralgię nerwu trójdzielnego. podjęcie leczenia pojawiają się limfocyty, monocyty, makrofagi, wokół ognisk zapalnych gromadzi się tkanka ziarninowa bogata w naczynia i fibroblasty. zewnętrznie położone włókna ulegają mineralizacji tworząc zębinę reparacyjną/włóknistą. nie posiada kanalików zębinowych. zejście zapalenia przewlekłego->reparacja lub martwica miazgi, Zapalenie Przewlekłe Zaostrzone /pulpitis chronica exacerbata/ występuje gdy po długo trwającym zapaleniu przewlekłym zdolności adaptacyjne zostają przełamane, dochodzą dodatkowe bodźce uszkadzające /opracowywanie ubytku/, odpływ wysięku zostanie zamknięty, Ten rodzaj zapaleń występuje bardzo cząsto w miazdze zębowej, z reguły klinicznie są one rozpoznawane jako zapalenie ostre.Przyczyną zaostrzenia zapaleń przewlekłych jest najczęściej zamknięcie otwartej uprzednio komory resztkami pokarmowymi lub dodatkowe działanie bodźców, zwłaszcza bakteryjnych i jatrogennych na istniejące już w miazdze zapalenie przewlekłe, toczące się przy komorze zamkniętej.Zaostrzenie zapalenia przewlekłego powoduje wystąpienie objawów subiektywnych i obiektywnych, charakterystycznych dla zapaleń ostrych.


    Wskaźniki

    słowa klucze: wskaźniki, puw, dmft, puwp, wskaźnik efektywności leczenia, fp, wskaźniki próchnicy

    Wprowadzenie: PUW /DMFT/ wskaźnik intensywności próchnicy określający zapadalność na próchnicę, P Ząb z jednym lub kilkoma ubytkami próchnicy pierwotnej lub wtórnej na powierzchni żującej lub gładkiej zęba, dno ubytku>miękkie niż tkanki ze,miazga zywa lub martwa,z czas opatrunkiem tez,nie zal ze z plamami lub przebarwieniami innego poch oraz z niedorozwojem szkliwa, U ząb utracony lub usunięty z powodu próchnicy (w uzęb mlecz gdy brak przed okresem fizjol eksfoliacji), W zab z 1 lub wieksza liczba wyp prawidłowo przeleczonych /bez próchnicy wtórnej/, z korona z powodu próchnicy, PUW=P+U+W, liczby mogą się odnosic do zębów lub powierzchni: PUWP FP=(frekwencja próchnicy)=liczba osob z P/liczba wszystkich badanych*100%,wskaźnik PUW(intensywność próchnicy)=PUW/liczba osob badanych PUW>0,sredn liczba PUW=PUW/liczba wsz.badanych(zalezy od-aktywnosci procesu próchniczego,wieku,plci,świadomości,przekonan,zachowan zdrowotnych,zaawansowania promocji zdrowia i działań zapobiegawczych,dostępności,osiągalności,akceptacji i solidności opieki stom) PRZYROST PROCHNICY-w ciagu roku,3szczyty-4-8,11-18,55-65 REDUKCJA PR-wyraza zmniejszony przyrost częstości lub intensywności prochnicyw porównaniu do gr kontrolnej.Efekt profilaktyczny=Kp-Lp/Kp*100%(Kp-żeby kontrolne z prochnica,Lp-żeby lakowane z prochnica)Czysty zysk=Liczba pow.zebow lak zdrowych i kontrolnych z prochnica*ef prof./liczba pow.zz lak i kontrolnych WSKAZNIK LECZENIA DTI-W/P+W,0-nic nie wypelnione,1-wszystko wypelnione,pośrednie wartości-rozna intensywność leczenia SiC Index-100 pacjentow o segregacja PUW ,puw=2,9(3lata),5,9(6lat)PUW=0,2(6lat),3,9(12lat),8(18 lat),19,2(35-44lat) Wskaźnik Efektywności Leczenia: W/P+U


    Wymiana Wypełnień

    słowa klucze: wymiana wypełnień, naprawa wypełnień, odświerzanie wypełnień

    Wprowadzenie: wszystkie wypełnienia są nieszczelne, niektóre tylko mniej a inne bardziej, stwierdzono, że próchnica występuje jedynie tam, gdzie szerokość szpary brzeżnej jest >0,4mm, więc należy ją poszerzyć i sprawdzić czy istnieje miękka próchnica wtórna i albo wypełnić kompozytem typu flow szczelinę albo wymienić całe wypełnienie, błędne podjęcie decyzji o naprawie wypełnienia, kiedy powinno ono zostać wymienione powoduje większą utratę tkanek niż wymiana tego wypełnienia na początku leczenia. stare wypełnienie usuwa się od środka w kierunku próchnicy wtórnej, przez co uwidoczniona zostaje granica zęba i wypełnienia i oszczędza się zdrowe tkanki zęba, adhezja nowego wypełnienia do starego są znacznie mniejsze niż gdyby stanowił on jednorodny materiał. na dodatek obydwa materiały łączą się ze sobą już głównie fizycznie, dlatego należy zapewnić retencję mechaniczną kosztem starego wypełnienia. naprawda amalgamatu: kamienie diamentowe o dużej ziarnistości,Amalgambond, naprawda kompozytu: kamienie diamentowe o średniej ziarnistości,piaskowanie, odpowiednią powierzchnią pod nowe wypełnienie można uzyskać stosując abrazję powietrzną tlenkiem glinu o średnicy 50um przez 2 sekundy, starych wypełnień glassjonomerowych nie można wytrawiać kwasem poliakrylowym stosowanym przy ich pierwotnym zakładaniu, ponieważ niszczy on cząsteczki szkła, odświerzenie /resurfacing/ polega na usunięciu powierzchownej warstwy wypełnienia dla uzyskania lepszego efektu kosmetycznego i zamianie starego materiału na nowy o większej wytrzymałości mechanicznej i bardziej odpornego na siły żucia,


    Aescin

    słowa klucze: aescin, obrzęk

    Wprowadzenie: preparat chroniący ściany naczyń krwionośnych, wzmacniający naczynia włosowate. Co zawiera i jak działa Aescin? Substancją czynną preparatu jest escyna. Escyna jest główną saponiną nasion kasztanowca. Substancja ta zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych, działa przeciwobrzękowo i przeciwzapalnie. Poprawia elastyczność i stan napięcia ścian naczyń żylnych. Poprawia mikrokrążenie, wzmacnia naczynia włosowate. Po podaniu doustnym dobrze się wchłania. Wydalana przez nerki oraz drogi żółciowe. Kiedy stosować Aescin? Preparat jest wskazany: · w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej, żylaków kończyn dolnych, żylaków odbytu · w leczeniu zapalenia żył kończyn dolnych · w profilaktyce i leczeniu krwiaków i obrzęków pooperacyjnych i pourazowych. Kiedy nie stosować tego preparatu? Niestety, nawet jeżeli istnieją wskazania do stosowania preparatu, nie zawsze można go stosować. Nie możesz stosować preparatu jeżeli jesteś uczulony (wykazujesz nadwrażliwość) na którykolwiek składnik preparatu. Stosowanie preparatu u osób z ciężką niewydolnością nerek jest przeciwwskazane. Nie należy stosować preparatu u kobiet w ciąży ani u kobiet w okresie karmienia piersią. Nie stosować u dzieci ani u młodzieży do 18. roku życia. Kiedy zachować szczególną ostrożność stosując Aescin? Niektóre choroby i inne okoliczności mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania lub wskazanie do zmiany dawkowania preparatu. W pewnych sytuacjach może okazać się konieczne przeprowadzanie określonych badań kontrolnych. W przypadku wystąpienia któregokolwiek z niżej wymienionych objawów, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem: · zapalenie skóry · zapalenie zakrzepowe żył · podskórne stwardnienia (grudki pod skórą) · wrzody skórne · ostry ból związany ze zmianami skórnymi · nagły obrzęk jednej lub obu nóg · niewydolność serca lub nerek. Wystąpienie któregokolwiek z ww. objawów może świadczyć o wystąpieniu poważnej choroby, która może wymagać podjęcia natychmiastowego leczenia. Jeżeli równolegle stosowane są leki przeciwzakrzepowe, należy często kontrolować parametry krzepnięcia krwi. W okresie stosowania preparatu należy kontrolować czynność nerek. Należy pamiętać, że stosowanie preparatu nie zastępuje stosowania innych środków zapobiegawczych, takich jak noszenie uciskowych pończoch, bandażowanie nóg, okłady z zimnej wody. Niezmiernie ważne jest, aby środki te były stosowane zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami. Ze względu na brak wystarczającego doświadczenia klinicznego, preparatu nie należy stosować u dzieci ani u młodzieży do 18. roku życia. Informacje dodatkowe o pozostałych składnikach preparatu: · preparat zawiera laktozę; osoby z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy–galaktozy, nie powinny stosować tego preparatu; · preparat zawiera żółcień pomarańczową (E110), która może powodować wystąpienie reakcji alergicznych. Czy ten preparat ma wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów? Nie stwierdzono wpływu preparatu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń/maszyn. Dawkowanie preparatu Aescin Preparat ma postać tabletek powlekanych i przeznaczony jest do stosowania doustnego. Stosuj preparat zgodnie z zaleceniami. Nie przekraczaj zaleconych dawek ponieważ nie zwiększy to skuteczności działania leku a może zaszkodzić Twojemu zdrowiu i życiu. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania preparatu skonsultuj się z lekarzem. Dorośli: 2 tabletki (40 mg) 3 razy na dobę. Tabletki należy przyjmować po posiłku, popijając dużą ilością płynu. Po 2–3 miesiącach, w leczeniu podtrzymującym, dawkę można zmniejszyć do 2 tabletek (40 mg) 2 razy na dobę. W przypadku stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych dawkę można podwoić. Profilaktycznie można stosować co najmniej 16 godzin przed zabiegiem chirurgicznym. Nie ma konieczności zmiany dawkowania u osób w podeszłym wieku. Nie zaleca się stosowania preparatu u dzieci i młodzieży do 18. roku życia. Czy można stosować Aescin w okresie ciąży i karmienia piersią? W okresie ciąży nie stosuj żadnego leku bez konsultacji z lekarzem! Bardzo ważne jest, aby przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku w okresie ciąży lub w okresie karmienia piersią skonsultować się z lekarzem i wyjaśnić ponad wszelką wątpliwość potencjalne zagrożenia i korzyści związane ze stosowaniem danego leku. Jeżeli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę, przed zastosowaniem preparatu skonsultuj się z lekarzem. Nie należy stosować preparatu u kobiet w ciąży ani u kobiet w okresie karmienia piersią. Czy mogę stosować równolegle inne preparaty? Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych ostatnio lekach, również o tych, które są wydawane bez recepty. Preparat może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych. Należy unikać równoległego stosowania preparatu i antybiotyków aminoglikozydowych, ze względu na ryzyko nasilenia toksycznego działania aminoglikozydów na nerki. Niektóre antybiotyki (np. cefalosporyny, ampicylina) mogą zwiększać stężenie escyny we krwi i nasilać jej działanie. Jakie działania niepożądane mogą wystąpić? Jak każdy lek, również Aescin (tabl. powl.) może powodować działania niepożądane, chociaż nie wystąpią one u wszystkich chorych stosujących ten preparat. Pamiętaj, że oczekiwane korzyści ze stosowania leku są z reguły większe, niż szkody wynikające z pojawienia się działań niepożądanych. Niezbyt często: bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, uczucie dyskomfortu w żołądku. Rzadko alergiczne zapalenie skóry (świąd, wysypka, rumień, wyprysk, pokrzywka); bardzo rzadko ciężkie reakcje nadwrażliwości (w niektórych przypadkach z krwawieniem). Bardzo rzadko nadciśnienie tętnicze, zwiększenie częstotliwości rytmu serca (tachykardia), krwotok z dróg rodnych. Jeżeli wystąpi krwawienie lub reakcje nadwrażliwości, należy przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.


    słowa klucze:

    Wprowadzenie:


    Diagnodent

    słowa klucze: diagnodent, badanie

    Wprowadzenie: DIAGNOdent - urządzenie formy KaVo służące do oceny stanu twardych tkanek zęba wykorzystuje promieniowanie laserowe o długości 655 nanometrów. Światło emitowane przez laser jest absorbowane zarówno przez składniki organiczne jak i nieorganiczne szkliwa i zębiny. W zależności od stanu naświetlanej tkanki (zdrowa czy też objęta procesem próchnicowym) dochodzi do wzbudzenia fluorescencji o różnym stopniu natężenia. Istnieją również sugestie mówiące o tym, że zmiana fluorescencji w ognisku próchnicowym nie jest spowodowana przez proces demineralizacji, lecz przez metabolity bakterii próchnicotwórczych. Wynik badania przedstawiany jest w postaci liczbowej na monitorze urządzenia. W zależności od jego wartości mamy do czynienia z tkanką zdrową, próchnicą szkliwa czy też ubytkiem, który swoim zasięgiem obejmuje już zębinę. Warunkiem koniecznym do wykonania tego badania jest odpowiednie przygotowanie zęba, polegające na profesjonalnym oczyszczeniu jego powierzchni. Charakteryzuje się dużą czułością, krótkim czasem badania oraz możliwością porównywania wyników uzyskiwanych w określonych odstępach czasu. To z kolei pozwala ocenić dynamikę procesu próchnicowego. Zalety duża czułość krótki czas badania możliwość porównywania wyników bez zgłębnika: prosta, szybka i bezbolesna metoda badania próchnicy. Wczesne wykrycie zmian patologicznych: próchnica wczesna, demineralizacja szkliwa, próchnica bruzd i powierzchni zgryzowych wczesne wykrycie umożliwia minimalnie inwazyjne leczenie próchnicy i zachowanie jak największej ilości tkanek zęba. skuteczność badania ponad 90% badanie potwierdzane wskazaniem na wyświetlaczu i sygnałem dźwiękowym. przenośne i łatwe w użyciu urządzenie (na baterie) Wady diagnostyka wyłącznie próchnicy na powierzchniach żujących nie dociera do powierzchni stycznych /próchnica podminowująca/ Wynik 0-9 zmiana mineralizacji szkliwa, można przeprowadzic profesjonalne oczyszczanie zębów, 10-20 zmiany do granicy szkliwno-zębinowej,intensywna profilaktyka fluorkowa, ozonoterapia, 21-30 zmiany w zębinie,ozonoterapia, intensywna profilaktyka fluorkowa, >30 2-3 mm pas zębiny,leczenie inwazyjne, 60 próchnica głęboka w okolicy sklepienia komory,leczenie inwazyjne,


    Abrazja

    słowa klucze: abrazja

    Wprowadzenie: /abrasio dentinum/ starcie powierzchni zęba przez działanie czynników innych niż zgrzytanie zębów (twarde przedmioty, materiały ścierne), najczęściej dotyczące okolicy przyszyjkowej oraz strony lewej ludzi praworęcznych i odwrotnie. Przyczyny abrazji: klamra protetyczna, proteza /clasp abrasion/, palenie fajek, gryzienie przedmiotów jak spinek do włosów, ołówków, nasion /habitual abrasion/, zawody takie jak krawiec, fryzjer, szewc, muzyk grający na instrumentach dętych /occupational abrasion/, afrykańskie plemiona piłujące zęby na kształt stożka /ritual abrasion/, wady zgryzu, nieprawidłowe szczotkowanie, zbyt twarda szczoteczka, pasty wybielające. Do ubytków niepróchnicowego pochodzenia zalicza się uszkodzenia takie jak abrazja, abfrakcja, atrycja, erozja. Szczególnym rodzajem abrazji jest demastykacja. Jest to proces ścierania powierzchni żujących zębów bocznych (przedtrzonowych i trzonowych) i brzegów siecznych zębów przednich (siekaczy i kłów) podczas żucia pokarmów. Demastykacja jest to proces fizjologiczny i pogłębia się z wiekiem, jednak może mieć jednak charakter patologiczny objawiający się dużym starciem powierzchni żujących spowodowanym częstym żuciem twardych pokarmów. Rodzaje: abrasio dentinum physiologica /starcie powierzchni żującej wynikające z wieku/, abrasio dentinum pathologica /starcie powierzchni żującej wynikające z urazów mechanicznych/, abrasio dentinum ad linguam /starcie powierzchni żującej w kierunku języka/, abrasio dentinum ad palatum/starcie powierzchni żującej w kierunku podniebienia/, abrasio dentinum heliocoidalis /starcie powierzchni żującej z jej skręceniem w okolicy drugiego zęba trzonowego/, abrasio dentinum semilunaris /starcie powierzchni żującej półksiężycowate, dotyczy zębów przednich szczęki, linia łącząca kły ma kształt łuku/, abrasio dentinum horizontalis /starcie powierzchni żującej biegnące poziomo przez wszystkie zęby, na skutek ruchów doprzednich i bocznych/, abrasio dentinum verticalis /starcie powierzchni żującej biegnące pionowe przez wszystkie zęby, w zgryzie głębokim i krzyżowym/. Objawy: powstające na powierzchni wargowej ubytki klinowe w kształcie litery V mają gładkie i twarde ściany, odsłonięta zębina jest niewrażliwa ponieważ doszło wcześniej do zamknięcia kanalików zębinowych w czasie wytwarzania zębiny obronnej. Abrazja jest wynikiem ścierania zębów przez twarde przedmioty i/lub materiały ścierne. Biorąc pod uwagę etiologię, wyróżnia się : – abrazję spowodowaną nieprawidłowym szczotkowaniem. Powstaje ona głównie w wyniku poziomej techniki szczotkowania w połączeniu z działaniem silnie abrazyjnych środków do higieny jamy ustnej oraz przy użycieu twardej szczoteczki. Ten rodzaj abrazji obejmuje najczęściej okolice przyszyjkowe powierzchni wargowych zębów siecznych i kłów. Dość często występuje także w okolicy przyszyjkowej powierzchni policzkowych zębów przedtrzonowych dolnych, najprawdopodobniej wskutek ich dojęzykowego pochylenia. Najrzadziej występuje w zębach trzonowych (4, 5). U osób praworęcznych lokalizuje się przeważnie po stronie lewej, a u leworęcznych – po stronie prawej: – abrazję w miejscu oddziaływania klamry protetycznej na twarde tkanki zęba, – abrazję związaną z wykonywanym zawodem, która występuje u muzyków grających na instrumentach dętych, krawców (odgryzanie nitek), – abrazję u palaczy fajek i wówczas jest umiejscowiona na brzegach siecznych w siekaczach bocznych i kłach w szczęce i żuchwie, – abrazję rytualną będąca wynikiem zwyczaju kulturowego wśród plemion afrykańskich, polegającą na nadawaniu zębom kształtu stożkowego za pomocą narzędzi kamiennych. Płaszczyzny ubytku abrazyjnego ustawione są do siebie pod ostrym kątem, a powierzchnie ubytku są twarde, gładkie i lśniące. Jedna z płaszczyzn, bliżej brzegu siecznego, jest niemal prostopadła do długiej osi zęba, a płaszczyzna skierowana w stronę korzenia jest bardziej skośna (ryc. 8). Ubytki te mogą nasilać się z wiekiem wskutek recesji przyzębia (5). Utrata szkliwa i zębiny w obszarze szyjki może być spowodowana nadmierną siłą stosowaną podczas szczotkowania zębów zbyt twardą szczoteczką, a erozyjne działanie kwasów z pożywienia potęguje powstawanie ubytków. Ryc. 8. Pacjent A.W., lat 52, w zębach 31, 41, 42, 43 ubytki abfrakcyjne. Opinie są rozbieżne w kwestii dominującego działania pasty lub szczoteczki w powstawaniu abrazji. Z badań Joiner i wsp. (6) wynika, iż właściwości abrazyjne past mają niewielki wpływ na powstawanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia. Powstające pod wpływem pasty starcie zębów o wartości kilku mikronów nie jest istotne klinicznie (6). Natomiast według Litonjua i wsp. pasta w większym stopniu jest odpowiedzialna za powstawanie abrazji niż szczoteczka pełniąca jedynie rolę przenośnika pasty na zęby (7). Pasty do zębów charakteryzują wskaźniki ścieralności szkliwa i zębiny. RDA (Radioactive Dentin Abrasion) jest wskaźnikiem ścieralności zębiny. Najmniejszy wskaźnik posiadają pasty do zębów wrażliwych, natomiast wysoki mają pasty wybielające RDA = 100. Wg ISO wskaźnik RDA nie powinien przekraczać 250. Wśród składników ściernych najwyższym RDA charakteryzuje się tlenek glinu (8). REA (Radioactive Enamel Abrasion) określa wskaźnik ścieralności szkliwa. Dla past do codziennego użytku wskaźnik ten wynosi zwykle 2-3 i nie powinien przekraczać 5 (np. pasta Sensodyne ma REA 3,23) (8). Leczenie: wybór metody leczenia zależy od diagnostyki etiologii ubytków niepróchnicowego pochodzenia, oceny rozległości utraty twardych tkanek zęba. Wymagane jest poinformowanie pacjenta o problemie, przeprowadzenie instruktażu higieny, przedstawienie odpowiednich zaleceń dietetycznych, ocena potrzeb protetycznych, uwzględnienie zaburzeń okluzyjnych, parafunkcji, diagnoza i leczenie chorób przyzębia. Nie bez znaczenia jest właściwy wybór szczoteczki i techniki szczotkowania. Zaleca się pacjentom z ubytkami niepróchnicowymi korzystanie ze szczoteczek z włosiem o średnim stopniu twardości, miękkich lub ultramiękkich. Należy poinformować, jak prawidłowo szczotkować zęby bez użycia nadmiernej siły, gdyż zbyt duży nacisk dodatkowo będzie prowokował utratę tkanek zęba i ewentualne pogłębianie ubytków. Niestety w dalszym ciągu duża grupa pacjentów jest przekonana, że poziome ruchy szczotki z dużym naciskiem lepiej oczyszczają zęby z płytki. Dlatego też tak ważną rolę odgrywa prawidłowy instruktaż higieniczny przeprowadzony na pierwszej wizycie. Szczoteczek elektrycznych, podobnie jak manualnych, nie należy dociskać ze zbyt dużą siłą do powierzchni zęba. Większość z nich ma jednak automatyczne zatrzymanie przy zbyt dużym nacisku lub zwolnienie obrotów. Ostatnim zagadnieniem poruszanym podczas instruktażu higienicznego u pacjentów z ubytkami niepróchnicowymi jest dobór odpowiedniej pasty. Większość pacjentów, chcąc mieć jaśniejsze zęby, korzysta z niewłaściwej pasty o dużym stopniu abrazyjności. co jest dodatkowym czynnikiem prowokującym powstanie ubytków niepróchnicowych. W przypadku instruktażu higienicznego pacjenta z ubytkami erozyjnymi oprócz wyżej wymienionych zagadnień należy poruszyć temat destrukcyjnego wpływu kwasów na tkanki zęba. Pacjent nie powinien przeprowadzać zabiegów higienicznych bezpośrednio po kontakcie z substancją kwaśną. Po zjedzeniu kwaśnych pokarmów lub wypiciu kwaśnych płynów należy przepłukać jamę ustną wodą, która neutralizuje kwaśne pH. Ponadto ważną rolę w remineralizacji szkliwa odgrywa ślina zapewniająca stabilność kryształom apatytu dzięki zawartości fluorków, fosforanów i jonów wapnia. Nie bez znaczenia jest żucie bezcukrowej gumy do żucia, która powoduje zwiększenie wydzielania śliny. Należy pouczyć pacjenta o konieczności zmniejszenia spożycia kwaśnych pokarmów lub ewentualnej zamiany kwaśnych napojów gazowanych na wodę, mleko, przetwory mleczne. Uświadomienie pacjenta o błędach dietetycznych, niewłaściwych nawykach żywieniowych to w większości przypadków pierwszy krok w walce z ubytkami erozyjnymi. W zapobieganiu powstawania ubytków niepróchnicowego pochodzenia należy także wziąć pod uwagę eliminację czynników predysponujących, a więc leczenie wad zgryzu, przeciążeń zgryzowych, uzupełnianie braków zębowych, leczenie zaburzeń układu stomatognatycznego. W tym ostatnim przypadku stosowane są szyny nagryzowe. Zadaniem szyn okluzyjnych jest zmiana czynności mięśni i stawów, a przez to wytworzenie harmonijnej – pionowej i poziomej relacji żuchwy do szczęki. To z kolei ma pozytywne działanie neuromięśniowe na zaburzenia położenia i ruchomości żuchwy (18). Podsumowanie Niepróchnicowa utrata twardych tkanek zęba jest procesem przewlekłym zachodzącym stopniowo przez całe życie. Gdy stopień zniszczenia staje się nadmierny, pojawia się problem czynnościowy, estetyczny i bólowy związany z nadwrażliwością lub powikłaniami ze strony miazgi. Zmieniający się styl życia, któremu coraz częściej towarzyszą sytuacje stresowe przyczynia się do intensyfikacji występowania czynników etiologicznych niepróchnicowych ubytków zębów. Stanowią one złożony problem diagnostyczny i leczniczy. Ustalenie czynnika etiopatogenetycznego niejednokrotnie jest utrudnione ze względu na współistnienie różnych patologii w obrębie jednego zęba. Ubytki niepróchnicowego pochodzenia charakteryzuje wieloczynnikowa etiologia z udziałem procesów erozji, abrazji, abfrakcji, z dominacją któregoś z nich. Kwasy i mechaniczne starcie mogą więc być wtórnymi czynnikami ułatwiającymi destrukcję szkliwa zmienionego wskutek abfrakcji. Abrazja i erozja mogą potęgować progresję niepróchnicowych ubytków, a niezrównoważona okluzja może być pierwotnym czynnikiem etiologicznym (3, 10). Przemawia za tym teoria biomechaniczna powstawania ubytków niepróchnicowego pochodzenia. Trudno więc rozróżnić chemiczną i mechaniczną etiologię powstawania ubytków niepróchnicowego pochodzenia, a zdania odnośnie do oddziaływania tych czynników na okolicę szyjki są podzielone (10). Diagnostykę utrudnia również fakt, iż u pacjentów starszych, zwłaszcza po 64. roku życia, zaobserwowano współistnienie różnych patologii niepróchnicowego pochodzenia w obrębie jednego zęba (4). Zaburzenia zgryzowe z utratą stref podparcia prowadzą do nadmiernego przeciążenia i nieprawidłowego obciążenia pozostałych zębów. Pod wpływem siły rozciągania dochodzi do utraty wiązań pomiędzy kryształami hydroksyapatytu i powstawania małych przestrzeni, które ulegają wypełnieniu wodą i materiałem organicznym. Tworzy się w ten sposób powierzchnia bardziej podatna na działanie innych czynników patologicznych. Dodatkowo działające czynniki mechaniczne, jak nieprawidłowe szczotkowanie czy też czynniki chemiczne jak kwasy pochodzące z pokarmu i napojów, mają wpływ na pogłębianie istniejącej już zmiany (3). Etiologia ubytków niepróchnicowych jest więc wieloczynnikowa ze współistnieniem przyczyn chemicznych i mechanicznych (2). Identyfikacja przyczyny i eliminacja przewlekle działającego czynnika etiologicznego staje się sprawą priorytetową przed rozpoczęciem leczenia odtwórczego. Natomiast dostęp do agresywnie działających środków higieny, jak twarde szczoteczki czy abrazyjne pasty, wymusza konieczność uświadamiania pacjentom szkodliwości niektórych zachowań czy nawyków żywieniowych. Istotne jest również informowanie o szkodliwości występujących parafunkcji zgryzowych, wad zgryzu czy braków zębowych, co niejednokrotnie jest przez pacjentów bagatelizowane. Dzięki starannemu wywiadowi, badaniu jamy ustnej możemy zapobiec wielu powikłaniom, jakie niosą za sobą ubytki niepróchnicowego pochodzenia. Bibliografia: Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat – badania wstępne ; 2007. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion—its application to testing protection by fluoride gel application ; 2002. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006. Tomasik M., Lipski M. ; Roczniki pomorskiej akademii medycznej w Szczecinie ; Badanie częstości występowania i przyczyn powstawania niepróchnicowych ubytków przyszyjkowych powikłanych obnażeniem miazgi ; 2009.


    Abfrakcja

    słowa klucze: abfrakcja

    Wprowadzenie: abfrakcja, abfraction jest to utrata twardych tkanek zęba spowodowana naprężeniami wargowo-językowymi powstającymi w trakcie żucia w wyniku nadmiernych sił, nieprawidłowych kontaktów i prowadząca do powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia. W prawidłowych warunkach siły żucia przebiegają równolegle do długiej osi zęba, wywołując przy tym niewielkie odkształcenia kryształów hydroksyapatytu, natomiast w warunkach nieprawidłowych powstają siły boczne, nieosiowe czego konsekwencją jest zgięcie zęba (tooth flexure). Szkliwo pomimo, że jest najtwardszą tkanką organizmu odpryskuje z okolicy przyszyjkowej, gdzie jego grubość jest najmniejsza. Abfrakcja powstaje na skutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie do długiej osi zęba. Połączenia między kryształami hydroksyapatytu ulegają rozerwaniu, co prowadzi w następstwie do ubytku szkliwa i leżącej pod nim zębiny w okolicy szyjki. W wyniku tego uwidaczniają się ubytki o ostrym kącie, gładkiej, twardej i błyszczącej powierzchni. Powstają prawie wyłącznie na powierzchniach przedsionkowych. Czynnikami predysponującymi do powstania abfrakcji są wady zgryzu (stłoczenia, rotacje, nieprawidłowe nachylenie), konsekwencje periodontopatii (migracje, utrata zębów), bruksizm, stres, zgrzytanie zębami, braki zębów nieuzupełnione protetycznie. Ubytki abfrakcyjne wywołują zwiększoną podatność zęba na złamanie, pogorszenie estetyki, nadwrażliwość przyszyjkową, zapalenia miazgi. Postępowanie: leczenie zależy od rozpoznania i wyeliminowania przyczyny powstawania abfrakcji czyli prawidłowe ustawienie zębów, odtworzenie brakujących zębów, ograniczenie stresu, szyna antybruksizmowa, wypełnienie ubytku. Bibliografia:

    1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
    2. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat – badania wstępne ; 2007.
    3. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979.
    4. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
    5. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    6. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009.
    7. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004.
    8. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion—its application to testing protection by fluoride gel application ; 2002.
    9. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
    10. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004.
    11. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005.
    12. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004.
    13. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
    14. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
    15. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    16. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010.
    17. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014.
    18. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005.
    19. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    20. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
    21. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
    22. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
    23. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006.
    24. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012.
    25. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.
    26. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006.
    27. Tomasik M., Lipski M. ; Roczniki pomorskiej akademii medycznej w Szczecinie ; Badanie częstości występowania i przyczyn powstawania niepróchnicowych ubytków przyszyjkowych powikłanych obnażeniem miazgiwa klucze: artykulator, arcon, nonarcon

      Wprowadzenie: artykulator jest urządzeniem protetycznym mającym za zadanie jak najdokładniejsze odzwierciedlenie nie tylko sytuacji zgryzowej pacjenta w zwarciu centrycznym ale przede wszystkim w pozostałych ekscentrycznych ruchach żuchwy.

      Podział: Arcon (articulator and condyle) są to artykulatory, w których głowa stawowa została umieszczona fizjologicznie w dolnym ramieniu artykulatora, Non Arcon są to artykulatory, w których głowa stawowa została umieszczona niefizjologicznie w górnym ramieniu artykulatora.

      Oprawianie Na Wartościach Przeciętnych: podpórkę sieczną (sztyft) ustawia się na 0 mm i za pomocą gumki oznacza się trójkąt Bonvilla wyznaczający płaszczyznę okluzji, w której powinna się znaleźć płaszczyzna oprawionych modeli.

      Oprawianie Na Wartościach Przeciętnych: modeli w artykulatorze rozpoczyna się od ustawienia kątów prowadzenia siecznego na 0* (artex:śruby z tyłu) i kątów prowadzenia kłowego po obu stronach na 0* (artex:śruby od góry). Następnie wprowadza się bloczek prowadzenia siecznego i blokuje (artex:śruby z tyłu). Potem wprowadza się bloczek rejestrujący prowadzenie kłowe po stronie prawej odtwarzającego lewy kąt Bennetta (artex:lewa śruba). Należy pamiętać, że bloczek alminaxu musi stabilnie rejestrować siekacze (1 warstwa) i podpierać odcinki boczne (2-3 warstwy).

      Zlecenie: proszę o zamontowanie modeli w artykulatorze Artex z systemem Splitex:

    28. proteza stała - kąt nachylenia drogi stawowej 33* (indywidualnie: prawy i lewy), Kąt Bennetta 15* (indywidualnie: prawy i lewy), ISS 0,5-1,0.
    29. proteza ozębnowa - kąt nachylenia drogi stawowej 30* (indywidualnie: prawy i lewy), Kąt Bennetta 8* (indywidualnie: prawy i lewy), ISS 1,5.
    30. proteza całkowita - kąt nachylenia drogi stawowej 30* (indywidualnie: prawy i lewy), Kąt Bennetta 15* (indywidualnie: prawy i lewy), ISS 0.

    Antykoncepcja

    słowa klucze: antykoncepcja

    Wprowadzenie: stosowanie metod antykoncepcji wywołuje zaburzenia gospodarki hormonalnej organizmu powodując występowanie zmian w jamie ustnej takich jak utrata przyczepu łącznotkankowego, częstsze występowanie zapalenia dziąseł (gingivitis), ropnego zapalenia zębodołu (alveolitis purulenta) oraz suchego zębodołu (alveolitis sicca). Należy poinformować pacjentkę, że przyjmowanie antybiotyków obniża skuteczność stosowania tabletek antykoncepcyjnych. Działanie takie stwierdzono na podstawie badań ampicyliny, chlordiazepoksydu, preparatów antyhistaminowych, karbamazepiny i tetracyklin. Podczas przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych stwierdzono częstsze występowanie przerostu dziąseł oraz guza ciążowego (epulis gravidarum, guz ciążowy, nadziąślak ciążowy, tumor gravidarum).

    Bibliografia:

    1. Duxbury A.J., Leach F.N. ; Oral contraceptives and the dental practitioner ; Dental Update ; 1982.
    2. Lorio GP. ; Effects of oral contraceptives on the oral structures: a review ; General Dentistry ; 1982.
    3. Gibson J., McGowan D.A. ; Oral contraceptives and antibiotics: important considerations for dental practice ; British Dental Journal ; 1994.

    Antybiotyki

    słowa klucze: antybiotyki, osłona antybiotykowa, antybiotykoterapia

    Wprowadzenie: osłonowe podanie antybiotyku jest wymagane w przypadku niektórych chorób ogólnych 30-60 minut przed zabiegiem w celu zwiększenia zdolności obronnych organizmu na czas wykonywania zabiegu oraz w okresie 15 minut po zabiegu, w czasie których dochodzi o wzrostu ilości bakterii we krwi pacjenta i zwiększenia ryzyka powikłań. Po około 15 minutach do zakończenia zabiegu we krwi nie ma już bakterii, dlatego istotne jest przeciwdziałanie skutkom ubocznym jakie mogą wystąpić podczas przejściowej bakteriemii. Pacjenci należący do grupy ryzyka powinni zachować szczególną dbałość o stan higieny jamy ustnej stanowiącej siedlisko bakterii i potencjalne źródło zakażenia. Najczęstrze przyczyny bakteriemii: ekstrakcja zęba (10%-100%), chirurgiczne zabiegi periodontologiczne (36%-88%), usuwanie kamienia nazębnego (8%-80%), zakładanie koferdamu lub klinów (9%-32%), leczenie kanałowe (10%-31%), szczotkowanie i nitkowanie (20%-78%), używanie wykałaczek (20%-40%).

    Zalecenia: według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) nie ma potrzeby stosowania osłony antybiotykowej ze względu na małe ryzyko bakteriemi w przypadku choroby niedokrwiennej serca, po zabiegach rewaskularyzacyjnych, u pacjentów z ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej typu II, w stanach po korekcji wrodzonych wad serca, przy wypadaniu płatka zastawki mitralnej bez niedomykalności zastawki i bez zgrubienia lub wapnienia płatków, w stanach po wszczepieniu rozrusznika serca. Ze względu na umiarkowane ryzyko wystąpienia bakteriemii osłona antybiotykowa zalecana jest w przypadku nabytych wad zastawkowych, wypadania płatka zastawki mitralnej z niedomykalnością zastawki lub znacznym zgrubieniem płatków, z wrodzonymi niesiniczymi wadami serca, kardiomiopatią przerostową, w stanach po przezskórnym zamknięciu przetrwałego otworu owalnego. Ze względu na duże ryzyko wystąpienia bakteriemii osłona antybiotykowa zalecana jest również w przypadku przebytech infekcyjnego zapalenia wsierdzia, protez zastawkowych serca, operacyjnym wytworzeniu połączenia w krążeniu systemowym lub płucnym, złożonych wrodzonych siniczych wadach serca.

    możliwość podania antybiotyk dziecko dorosły
    podanie doustne możliwe amoksycylina 50 mg / kg m.c. 2 g
    podanie doustne niemożliwe ampicylina 50 mg / kg m.c. 2 g
    alergia na penicylinę, podanie doustne możliwe klindamycyna 20 mg / kg m.c. 600 mg
    alergia na penicylinę, podanie doustne niemożliwe klindamycyna 20 mg / kg m.c. 600 mg

    Postępowanie: zabiegami wymagającymi stosowania osłony antybiotykowej u pacjentów z grupy ryzyka są: wszystkie zabiegi chirurgiczne (ekstrakcja, implantacja itd.), wszystkie zabiegi periodontologiczne (skaling, kiretaż, itd.). Należy pamiętać, że antybiotyki o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego obniżają skuteczność tabletek antykoncepcyjnych za pomocą kilku mechanizmów, szczególnie poprzez działanie na enzymy wątrobowe oraz niszczenie bakterii jelitowych.

    Osłona antybiotykowa: osłonowe podanie antybiotyku jest wymagane w celu zwiększenia zdolności obronnych organizmu w okresie 15 minut po zabiegu, w czasie których dochodzi o zwiększenia ilości bakterii we krwi pacjenta. po około 15 minutach do zakończenia zabiegu we krwi nie ma już bakterii, dlatego istotne jest przeciwdziałanie skutkom ubocznym jakie mogą wystąpić podczas przejściowej bakteriemii. należy podać 30-60 minut przed zabiegiegiem jedną dawkę antybiotyku osłonowo /one shot/, który zwykle podaje się w zwiększonej dawce. pacjenci należący do grupy ryzyka powinni zachować szczególną dbałość o stan higieny jamy ustnej stanowiącej siedlisko bakterii i potencjalne źródło infekcji. Wskazania wymagające profilaktycznego podania antybiotyku: infekcyjne zapalenie wsierdzia, endoproteza, wada serca, sztuczne zastawki, przeszczep, cukrzyca, hiv, reumatoidalne zapalenie stawów, leczenie sterydami, układowy toczeń trzewny, nadprodukcja IL-1, pacjent onkologiczny /radioterapia głowy, szyi, leczenie bifosfonianami, leki przeciwnowotworowe/, osteoporoza /leczenie bifosfonianami/.

    Bibliografia:

    1. Gibson J, McGowan DA. ; Oral contraceptives and antibiotics: important considerations for dental practice ; British Dental Journal ; 1994.
    2. Wilson W., Taubert K.A., Gewitz M., ; Prevention of infective endocarditis: guidelines from the American Heart Association: a guideline from the American Heart Association Rheumatic Fever, Endocarditis, and Kawasaki Disease Committee, Council on Cardiovascular Disease in the Young, and the Council on Clinical Cardiology, Council on Cardiovascular Surgery and Anesthesia, and the Quality of Care and Outcomes Research Interdisciplinary Working Group ; Circulation ; 2007.
    3. Schlein R.A., Kudlick E.M., Reindorf C.A. ; Toothbrushing and transient bacteremia in patients undergoing orthodontic treatment ; American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics ; 1991.
    4. Lockhart P.B. ; The risk for endocarditis in dental practice ; Periodontology ; 2000.
    5. Barco C.T. ; Prevention of infective endocarditis: A review of the medical and dental litterature ; Journal of Periodontology ; 1991.
    6. Jańczuk Z. ; Praktyczna periodontologia kliniczna ; Wydawnictwo Kwintesencja ; 2004.
    7. Dall L.H., Herndon B.L. ; Association of cell-adherent glycocalyx and endocarditis production by viridans group streptococci ; Journal of Clinical Microbiology ; 1990.
    8. Forner L., Larsen T., Kilian M., Holmstrup P. ; Incidence of bacteremia after chewing, tooth brushing and scaling in individuals with periodontal inflammation ; Journal of Clinical Periodontology ; 2006.
    9. Roberts G.J., Holzel H.S., Sury M.R. ; Dental bacteremia in children ; Pediatrics Cardiology ; 1997.
    10. Erverdi N., Acar A., Isguden B., Kadir T. ; Investigation of bacteremia after orthodontic banding and debanding following chlorhexidine mouth wash application ; Angle Orthodontics ; 2001.
    11. Imperiale T.F., Horwitz R.I. ; Does prophylaxis prevent postdental infective endocarditis? A controlled evaluation of protective efficacy ; American Journal of Medicine ; 1990.
    12. Strom B.L., Abrutyn E., Berlin J.A. ; Dental and cardiac risk factors for infective endocarditis. A population-based, case-control study ; Annals of Internal Medcine ; 1998.

    Choroby Tarczycy autor Paweł Łabno dnia 10/01/2017 aktualizacja: 10/01/17 Nadczynność Tarczycy, Niedoczynność Tarczycy Choroby Układu Krwionośnego autor Paweł Łabno dnia 10/01/2017 aktualizacja: 10/01/17 Zawał Serca, Wada Serca, Nadciśnienie, Niedociśnienie, Rozrusznik Serca, Zapalenie Wsierdzia, Choroba Niedokrwienna Serca, Wszczepienie Bypassów, Angioplastyka, Białaczka, Zaburzenia Krzepnięcia Choroby Układu Nerwowego autor Paweł Łabno dnia 10/01/2017 aktualizacja: 10/01/17 Padaczka, Miastenia Gravis, Choroba Alzhaimera, Choroba Parkinsona Choroby Układu Oddechowego autor Paweł Łabno dnia 10/01/2017 aktualizacja: 10/01/17 Astma Oskrzelowa, Nieżyt Nosa Choroby Miazgi autor Paweł Łabno dnia 10/01/2017 aktualizacja: 10/01/17 Zapalenie Miazgi Martwica Miazgi Zgorzel Miazgi


    Niewydolność Nerek

    słowa klucze: niewydolność nerek

    Wprowadzenie: Unikanie stosowania leków wpływających na metabolizm i czynność wydzielniczą nerek. Modyfikacja dawek tych leków w razie konieczności zastosowania Unikanie stosowania leków nefrotoksycznych, np. NLPZ Zaplanowanie zabiegu operacyjnego na dzień po dializowaniu Konsultacja z lekarzem prowadzącym w celu rozważenia profilaktycznego podania antybiotyku Monitorowanie ciśnienia krwi i akcji serca Pamiętanie o możliwości wystąpienia objawów nadczynności przytarczyc Badanie w kierunku zakażenia WZW


    Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc

    słowa klucze: przewlekła obturacyjna choroba płuc, copd

    Wprowadzenie: Grupa schorzeń w których dochodzi do obturacji drzewa oskrzelowego lub do restrykcji płuc Postępowanie z pacjentem: Odstąpienie od zabiegu aż do momentu poprawy wydolności oddechowej Osłuchiwanie klatki piersiowej przy użyciu stetoskopu w celu wykluczenia nieprawidłowych szmerów Zastosowanie protokołu redukcji stresu W przypadku pacjentów poddawanych stałej substytucji tlenem – podawanie w dotychczasowej dawce, u pozostałych chorych przed podaniem tlenu konsultacja z lekarzem prowadzącym Przy przewlekłej steroidoterapii postępowanie takie jak przy przewlekłej niewydolności tarczycy Unikanie operowania chorego w pozycji leżącej Konieczne posiadanie w gabinecie leków rozszerzających oskrzela Monitorowanie podstawowych czynności życiowych


    Astma

    słowa klucze: astma, asthma

    Wprowadzenie: Schorzenie, w którym dochodzi do okresowego spazmu drobnych dróg oddechowych, co powoduje uczucie duszenia, połączone ze świstami oddechowymi Spazm oskrzeli jest wyzwalany przez szereg czynników: chemicznych, zakaźnych, immunologicznych, emocjonalnych Uczulenie na aspirynę często przebiega pod postacią astmy!

    Postępowanie: Odstąpienie od wykonania zabiegu w przypadku nie leczonej astmy lub infekcji dróg oddechowych Osłuchanie klatki piersiowej przy użyciu stetoskopu w celu wykluczenia świstów i rzężeń Zastosowanie protokołu redukcji stresu Zastosowanie podtlenku azotu W przypadku dzieci rozważenie podania przed zabiegiem kromoglikanu sodowego (po konsultacji z lekarzem prowadzącym) W przypadku przewlekłej steroidoterapii – postępowanie jak przy przewlekłej niewydolności nadnerczy Konieczne posiadanie w gabinecie podstawowych leków rozszerzających oskrzela Przeciwwskazane stosowanie NLPZ u chorych z udowodnionym uczuleniem na aspirynę.


    Halitosis halitosis, fetor ex ore, oral matador, ozostomia, bad breath Nieprzyjemny zapach z jamy ustnej dotyczy 25%-50% ludzi, może przebiegać stale lub okresowo. Głównymi składnikami wydychanego przez pacjenta powietrza są lotne związki siarki: siarkowodór, merkaptan metylu, siarczek dimetylu, dwutlenek siarki, putrescyna, kadaweryna, kwasy tłuszczowe: propionowy, izopropionowy, masłowy, izomasłowy, walerianowy. W przypadku cukrzycy w wydychanym powietrzu znajduje się aceton, w chorobie rybiego oddechu trimetyloamina, w mocznicy amoniak, w halitozie jamy ustnej przyczyną są bakterie beztlenowe. Czynnikami sprzyjającymi jest niewłaściwa higiena, oddychanie przez usta, zmniejszone wydzielanie śliny, podwyższona temperatura ciała. Wraz z wiekiem dochodzi do zmian wstecznych i zanikowych, zmniejszenia wydzielania śliny, obniżenia pH, prowadzące do kserostomii, spowodowanej także przez leki, cukrzycę, niedoczynność tarczycy, choroby autoimmunologiczne. Halitoza może prowadzić do rozwoju jaskry, migreny, napięciowych bólów głowy, prawdopodobnie spowodowanych neurotoksycznością poliamin, monoamin oddzialujacych na receptor NMDA odpowiedzialnego za tworzenie śladów pamięci w mózgu. Podział: halitoza prawdziwa - wyraźny nieprzyjemny zapach z jamy ustnej o intensywności nie do zaakceptowania przez otoczenie ; halitoza fizjologiczna - spowodowana nieprawidłową higieną jamy ustnej ; halitoza patologiczna - spowodowana chorobą umiejscowioną w jamie ustnej (nieszczelne wypełnienia, próchnica, niedopasowane protezy, nieprawidłowe lub nawisające wypełnienia, grzybica, nalot na języku, kserostomia, choroby przyzębia, poekstrakcyjne zapalenie zębodołu, aparat ortodontyczny) lub poza nią (nos, zatoki, gardło, układ oddechowy (zapalenie lub rozstrzenie oskrzeli, nowotwory, zapalenie migdałków, ropnie płuc, nieżyt nosa), przewód pokarmowy, choroby związane z wydzielaniem substancji do płuc np. cukrzyca, mocznica, marskość wątroby, krwotoki wewnętrzne). Pseudohalitoza - nieprzyjemny zapach z jamy ustnej odczuwany przez pacjenta ale nie przez otoczenie. Halitofobia - strach przed nawrotem halitozy po zakończeniu leczenia i stwierdzeniu braku objawów, wymagane jest leczenie psychologiczne lub psychiatryczne.

    Wszczepienie Bypassów

    słowa klucze: wszczepienie bypassów, bypassy

    Wprowadzenie: Chory po bypassach Traktuje się tak, jak chorych po zawale mięśnia sercowego


    Zawał Serca

    słowa klucze: zawał serca

    Wprowadzenie: Przebyty zawał mięśnia sercowego: Zawał mięśnia sercowego to stan , gdy na skutek krytycznego niedokrwienia serca dochodzi do obumarcia kardiomicytów. Zabiegi można wykonywać po okresie 6 miesięcy od zawału Większość chorych przyjmuje na stałe aspirynę lub inne leki przeciwkrzepliwe

    Postępowanie: Przebyty zawał mięśnia sercowego: Postępowanie z pacjentem: Konsultacja z lekarzem prowadzącym Odroczenie zabiegu operacyjnego przynajmniej do 6 miesięcy od wystąpienia zawału mięśnia sercowego Upewnienie się czy pacjent nie przyjmuje leków obniżających krzepliwość krwi Zastosowanie protokołu redukcji stresu Zapewnienie dostępności nitrogliceryny w trakcie zabiegu, profilaktyczne podanie pacjentowi nitratów przed zabiegiem Podanie tlenu w trakcie zabiegu Zapewnienie odpowiedniego znieczulenia miejscowego Rozważenie zastosowania podtlenku azotu Monitorowanie czynności życiowych, utrzymywanie kontaktu słownego z pacjentem Ograniczenie użycia epinefryny do 0,04mg.


    Ospa Wietrzna

    słowa klucze: ospa wietrzna

    Wprowadzenie: wybroczyny na podniebieniu, pęcherzyki na podniebieniu i języku (tu goją się bez powstawania strupa).


    Półpasiec

    słowa klucze: półpasiec

    Wprowadzenie: pęcherzyki na połowie podniebienia po zajęciu nerwu szczękowego.


    Zaburzenia Krzepnięcia

    słowa klucze: zaburzenia krzepnięcia, hemofilia, krwawienie

    Wprowadzenie: w przypadku podejrzenia wydłużonego czasu krwawienia należy określić wskaźnik INR i APTT. Skazy Krwotoczne punktowate wybroczyny, częste krwawienia, wylewy krwawe na dnie jamy ustnej, rozszerzenie drobnych naczyń wokół ust i na błonie śluzowej policzków (zespół Rendu-Oslera), długotrwałe krwawienia, krwawienia z nosa;


    Dokumentacja Medyczna

    słowa klucze: dokumentacja medyczna

    Wprowadzenie: dokumentacja medyczna powinna być przechowywana przez 20 lat od końca roku kalendarzowego ; 22 lata w przypadku dzieci do ukończenia 2 roku życia ; 30 lat w przypadku zgonu na skutek uszkodzenia ciała lub zatrucia ; 10 lat zdjęcia rtg ; 5 lat skierowania lub zalecenia. Badanie rtg stanowi integralny element dokumentacji medycznej, powinno zostać opicane imieniem, nazwiskiem, datą, natomiast wynik badania powinien zostać opisany w karcie pacjenta.


    Choroby Psychiczne

    Wprowadzenie: Depresja Nerwica


    Gruźlica

    słowa klucze: tuberculosis, TB, suchoty

    Wprowadzenie: gruźlica jest chorobą zakaźną wywołaną przez prątek gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis): ptasi (avium) groźny dla ptaków, ludzki (hominis) wywołany prątkami Kocha, groźny dla człowieka, bydlęcy (bovis) (skóra, mięso, mleko), groźny dla człowieka, gryzoni oraz zwierząt zmiennocieplnych. Może obejmować różne układy i narządy, zależnie od miejsca początkowego zakażenia oraz rozległości rozsiewu prątków drogą krwiopochodną. Najczęściej miejscem zakażenia są płuca i węzły chłonne, a następnie: jelita, otrzewna, opony mózgowo-rdzeniowe, kości, stawy i inne. W tkance płucnej występuje zapalenie ziarninowe i martwica serowaciejąca. Przyjmuje się, że 70% populacji miało kontakt z prątkami gruźlicy, 30% ludności świata uważa się za zainfekowaną gruźlicą, u 5-10% zainfekowanych rozwija się aktywna gruźlica, 2 mln ludzi umiera rocznie na gruźlicę i ok 3,5 mln się infekuje. Nieleczona gruźlica prowadzi w 50-60% przypadków w ciągu 2 do 5 lat do śmierci. Gruźlica jest chorobą biednych krajów: 98% nowych zachorowań i 99% przypadków śmiertelnych stwierdza się właśnie tam. 75% przypadków śmiertelnych występuje w grupie wiekowej 15-45 lat. W większości przypadków gruźlica dotyczy mieszkańców krajów rozwijających się, chociaż obecnie w wielu krajach rozwiniętych wzrasta częstość zachorowań, na co wpływ mają takie czynniki jak pogarszające się warunki mieszkaniowe i zatłoczenie w dużych miastach, migracje ludności z krajów ubogich (uchodźcy), rozpowszechnienie się wirusa HIV, narkomania, pogarszająca się opieka zdrowotna. W Polsce częstość zachorowań w 1996 r. wynosiła 39,8 na 100.000 mieszkańców. W krajach rozwiniętych większość zachorowań wywoływana jest przez Mycobacterium tuberculosis, ale w krajach, gdzie wciąż jeszcze nie opanowano gruźlicy bydła, problemem są również zakażenia wywołane przez Mycobacterium bovis.

    Przebieg: do zakażenia gruźlicą dochodzi drogą kropelkową, najczęściej w źle wentylowanych budynkach. Do wywołania choroby potrzebna jest duża liczba prątków, natomiast większość fagocytowana jest w płucach przez makrofagi. Co trzeci człowiek na świecie jest zakażony Rinaggio J. ; Dental Clinics of North America ; Tuberculosis ; 2003.. 3x częściej Gruźlica występuje u mężczyzn. Pierwszy kontakt wywołuje powstaywna gruźlica, 2 mln ludzi umiera rocznie na gruźlicę i ok 3,5 mln się infekuje. Nieleczona gruźlica prowadzi w 50-60% przypadków w ciągu 2 do 5 lat do śmierci. Gruźlica jest chorobą biednych krajów: 98% nowych zachorowań i 99% przypadków śmiertelnych stwierdza się właśnie tam. 75% przypadków śmiertelnych występuje w grupie wiekowej 15-45 lat. W większości przypadków gruźlica dotyczy mieszkańców krajów rozwijających się, chociaż obecnie w wielu krajach rozwiniętych wzrasta częstość zachorowań, na co wpływ mają takie czynniki jak pogarszające się warunki mieszkaniowe i zatłoczenie w dużych miastach, migracje ludności z krajów ubogich (uchodźcy), rozpowszechnienie się wirusa HIV, narkomania, pogarszająca się opieka zdrowotna. W Polsce częstość zachorowań w 1996 r. wynosiła 39,8 na 100.000 mieszkańców. W krajach rozwiniętych większość zachorowań wywoływana jest przez Mycobacterium tuberculosis, ale w krajach, gdzie wciąż jeszcze nie opanowano gruźlicy bydła, problemem są również zakażenia wywołane przez Mycobacterium bovis.

    Przebieg: do zakażenia gruźlicą dochodzi drogą kropelkową, najczęściej w źle wentylowanych budynkach. Do wywołania choroby potrzebna jest duża liczba prątków, natomiast większość fagocytowana jest w płucach przez makrofagi. Co trzeci człowiek na świecie jest zakażony Rinaggio J. ; Dental Clinics of North America ; Tuberculosis ; 2003.. 3x częściej Gruźlica występuje u mężczyzn. Pierwszy kontakt wywołuje powstapływ mają takie czynniki jak pogarszające się warunki mieszkaniowe i zatłoczenie w dużych miastach, migracje ludności z krajów ubogich (uchodźcy), rozpowszechnienie się wirusa HIV, narkomania, pogarszająca się opieka zdrowotna. W Polsce częstość zachorowań w 1996 r. wynosiła 39,8 na 100.000 mieszkańców. W krajach rozwiniętych większość zachorowań wywoływana jest przez Mycobacterium tuberculosis, ale w krajach, gdzie wciąż jeszcze nie opanowano gruźlicy bydła, problemem są również zakażenia wywołane przez Mycobacterium bovis.

    Przebieg: do zakażenia gruźlicą dochodzi drogą kropelkową, najczęściej w źle wentylowanych budynkach. Do wywołania choroby potrzebna jest duża liczba prątków, natomiast większość fagocytowana jest w płucach przez makrofagi. Co trzeci człowiek na świecie jest zakażony Rinaggio J. ; Dental Clinics of North America ; Tuberculosis ; 2003.. 3x częściej Gruźlica występuje u mężczyzn. Pierwszy kontakt wywołuje powsta000 mieszkańców. W krajach rozwiniętych większość zachorowań wywoływana jest przez Mycobacterium tuberculosis, ale w krajach, gdzie wciąż jeszcze nie opanowano gruźlicy bydła, problemem są również zakażenia wywołane przez Mycobacterium bovis.

    Przebieg: do zakażenia gruźlicą dochodzi drogą kropelkową, najczęściej w źle wentylowanych budynkach. Do wywołania choroby potrzebna jest duża liczba prątków, natomiast większość fagocytowana jest w płucach przez makrofagi. Co trzeci człowiek na świecie jest zakażony Rinaggio J. ; Dental Clinics of North America ; Tuberculosis ; 2003.. 3x częściej Gruźlica występuje u mężczyzn. Pierwszy kontakt wywołuje powstanie ogniska zapalnego (focus tuberculosus primarius) w dobrze natlenowanych przestrzeniach (w płucach, pod opłucną) oraz zajęcie okolicznych węzłów chłonnych, które noszą wówczas nazwę pierwotnego zespołu gruźliczego (complexus tuberculosus primarius). Znacznie rzadziej obejmuje skórę, układ kostny, układ płciowy, ośrodkowy układ nerwowy, węzły chłonne i inne narządy wewnętrzne. Nasilenie objawów choroby zależy od ilości prątków, ich zjadliwości i odporności organizmu. Do grupy dużego ryzyka zachorowania zalicza się nosicieli wirusa HIV, alkoholicy, narkomani, bezdomni, imigranci z obszarów o dużej zapadalności na gruźlicę, osoby o obniżonej odporności. Chory na gruźlicę wydala w czasie oddychania, rozmowy, kaszlu drobniutkie kropelki wydzieliny, które zawierają prątki. Większe cząstki wydzieliny opadają, natomiast mniejsze unoszą się w powietrzu i wysychają, tworząc tzw. Jądra kropelek. Prątki zawarte w jądrach kropelek nie giną, gdyż są oporne na wysuszenie. Niszczy je światło słoneczne. Wietrzenie pomieszczeń jest ważne z uwagi na rozrzedzanie jąder kropelek w powietrzu. Sale szpitalne, w których przebywają chorzy prątkujący muszą być dezynfekowane promieniowaniem UV. Jądra kropelek unoszą się nieskończenie długo w powietrzu i mogą być inhalowane przez osoby zdrowe, u których przedostają się do dróg oddechowych. Większe jądra kropelek osadzają się na błonie śluzowej nosa lub oskrzeli i zostają usunięte przez nabłonek migawkowy. Najmniejsze jądra kropelkowe zawierające 1-3 prątki mogą przedostawać się do pęcherzyków płucnych i stanowić o początku zakażenia. Inne drogi zakażenia: pokarmowa (najczęściej mleko zakażonych krów), uszkodzona skóra (np.: u prosektorów - w zwłokach ludzkich prątki mogą pozostawać żywe bardzo długo – kilka miesięcy lub nawet ponad rok, u rzeźników mających kontakt z zakażonym mięsem), oraz zakażenia wrodzone. Po zakażeniu prątkami ryzyko wystąpienia choroby nie przekracza 5-10% w ciągu całego życia i jest największe w ciągu pierwszego roku od chwili zakażenia. Jeżeli Gruźlica rozwija się przed pełnym rozwojem zjawisk immunologicznych, bezpośrednio po zakażeniu mówimy o gruźlicy pierwotnej. Gruźlica, która rozwija się u osoby już zakażonej, wykazującej zjawiska odporności i alergii na antygeny prątków - mówimy o gruźlicy popierwotnej, która zwykle rozwija się wiele lat po zakażeniu pierwotnym. Gruźlica pierwotna – najczęściej początek ma miejsce w płucach. Po wniknięciu jądra kropelkowego do płuc zostaje ono sfagocytowane przez makrofaga płucnego. Zjadliwe prątki są otoczone substancją przejrzystą, a która zawiera inhibitory nie dopuszczające do fuzji fagosomu z lizosomem. Zahamowanie procesu tworzenia fagolizosomu jest decydującym czynnikiem, ułatwiającym namnażanie się prątków wewnątrz komórki fagocytującej. Ponadto, prątki wytwarzają i uwalniają szereg substancji (katalaza i dysmutaza ponadtlenkowa) degradujących związki utleniające obecne w lizosomach makrofagów.

    Objawy: brak apetytu i spadek masy ciała, gorączka, powiększone, bolesne węzły chłonne, nocne poty, złe samopoczucie, a w przypadku gruźlicy płucnej także długotrwały kaszel. W 90% przypadków Gruźlica rozwija się w płucach. W gruźlicy pierwotnej (tuberculosis primaria) zmiany występują na błonie śluzowej, migdałkach, zębodołach, kościach, w gruźlicy popierwotnej (tuberculosis ulcerosa propria) w tkankach miękkich: język, wargi, dziąsła, policzki, podniebienie, kość po usuniętym zębie, czasem towarzyszy gruźlicy innych narządów np. płuc. W gruźlicy owrzodzenie jest nieregularne, poszarpane, na dnie znajdują się żółte ziarenka Trelata, jest bolesne przy i bez ucisku, nie goi się, jest miękkie, nie nacieczone, węzły chłonne nie są powiększone. Szaroróżowa ziarnina zapalna zawiera gruzełki gruźlicze, powstają małe, czarne martwaki otoczone ziarniną, nie dochodzi do odokostnowej odnowy kości, często dochodzi do samoistnego złamania kości, zęby mogą być rozchwiane. W zmianach nowotworowych owrzodzenie ma skłonność do krwawienia, rozwija się wolniej, brzegi są wywinięte na zewnątrz, jest twarde, nacieczone. W zmianach urazowych owrzodzenie jest bolesne, ma ograniczone zagłębienie z obwódką zapalną, brzegi nie są wygórowane. Gruźlica może wystąpić przy wyrzynaniu się zębów, przy otwartym złamaniu kości, po resekcji korzenia, z ogniska okołowierzchołkowego martwego zęba, u 60% chorych, w jamie ustnej znajdują się prątki i możliwe jest zakażenie lekarza, miejscem predysponowanym do zakażenia jest kość jarzmowa, powstają wówczas blizny, najrzadziej występuje w stawie skroniowo-żuchwowym. Powikłaniem gruźlicy mogą być pozostające bezbolesne owrzodzenia na grzbiecie języka, wardze, podniebieniu, dno jamy ustnej jest blade, wrzód jest gwiazdkowaty, wielokątny ze zwisającymi brzegami. W rozległej gruźlicy płuc, zajęte są także ślinianki przyuszne i podżuchwowe, mogą powstawać przetoki.

    Leczenie: ważne jest wczesne wykrywanie gruźlicy, natomiast minimalny czas leczenia wynosi 6 miesięcy (2-3 miesiące polegają na intensywnym zahamowaniu rozmnażania i zabiciu prątków: ryfampicyna, izoniazyd, pirazynamid, etambutol / streptomycyna ; kolejne 3-4 miesiące polegają na podtrzymywaniu wyników leczenia i zapobieganiu nawrotom: ryfampicyna,izoniazyd). Prątki gruźlicy wrażliwe są na popularne środki czyszczące, temperaturę oraz promieniowanie UV (giną w świetle słonecznym w ciągu kilku minut). Zakażenie prątkiem gruźlicy osoby chorej na AIDS jest bardzo trudne do leczenia. Zajmują się tym pulmonolodzy lub ftyzjatrzy. Zakażenie to należy do tzw. infekcji oportunistycznych. Szacuje się, że AIDS 170-krotnie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia gruźlicy, jest ona też najczęstszą przyczyną śmierci wśród HIV-pozytywnych chorych. Istostne jest stosowanie profilaktyki poprzez szczepienie przeciwgruźlicze (BCG / Bacilli Calmette-Guerin).

    Postępowanie: w przypadku podejrzenia obecności gruźlicy nie należy rozpoczynać leczenia stomatologicznego aż do postawienia rozpoznania po konsultacji z pulmonologiem. Rozpoznanie stawia się po rtg klatki piersiowej, próbie tuberkulinowej, oraz zbadaniu bezpośredniego preparatu plwociny. Podczas przyjmowania pacjenta wskazane jest założenie podwójnych rękawiczek, maseczki, okularów ochronnych lub przyłbicy, poinformowanie personelu pomocniczego o konieczności zachowania szczególnej ostrożności podczas zabiegu (asystowanie, pobieranie wycisków, odlewanie modeli) oraz po jego zakończeniu (przygotowywania stanowiska do przyjęcia kolejnego pacjenta, mycie narzędzi, sterylizacja). w przypadku kontaktu z chorym na gruźlicę, szczególnie prątkującym, należy się poddać badaniom wykluczającym gruźlicę (obserwacja w kierunku objawów, rtg klatki piersiowej, odczyn tuberkulinowy lub IGRA). W osłonie streptomycynowej należy usunąć ząb, zmienione dziąsło i kość za pomocą elektrokoagulacji.

    Bibliografia:

    1. Hale R.G., Tucker D.I. ; Head and neck manifestations of tuberculosis ; Oral Maxillofacial Surgery Clinics of North America ; 2008.
    2. Bordon E., Bordon J. ; Dental Clinics of North America ; Infectious disease concerns and possible complications in the dental patient ; 1999.
    3. Bagg J. ; British Dental Journal ; Tuberculosis: a re-emerging problem for health care workers ; 1996.
    4. Mills S.E. ; Dental Clinics of North America ; Waterborne pathogens and dental waterlines ; 2003.Díaz-Guzmán L.M. ; Medicina Oral ; Management of the dental patient with pulmonary tuberculosis ; 2001.
    5. Phelan J.A., Jimenez V., Tompkins D.C. ; Dental Clinics of North America ; Tuberculosis ; 1996.
    6. Drobniewski F.A., Pozniak A.L., Uttley A.H. ; Journal of Medical Microbiology ; Tuberculosis and AIDS ; 1995.
    7. Cleveland J.L., Gooch B.F., Bolyard E.A., Simone P.M., Mullan R.J., Marianos D.W. ; Journal of the American Dental Association ; TB infection control recommendations from the CDC, 1994: considerations for dentistry. United States Centers for Disease Control and Prevention ; 1995.
    8. Harrel S.K., Molinari J. ; Journal of the American Dental Association ; Aerosols and splatter in dentistry: a brief review of the literature and infection control implications ; 2004.
    9. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.Younai F.S., Murphy D.C. ; The New York State Dental Journal ; TB and dentistry ; 1997.
    10. Samaranayake P. ; International Dental Journal ; Re-emergence of tuberculosis and its variants: implications for dentistry ; 2002.
    11. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    12. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    13. Cameron. A.C., Widmer R.P., Kaczmarek U. ; Stomatologia dziecięca ; 2013.

    Grzybica

    słowa klucze: grzybica, candinda, candida albicans, grzybica jamy ustnej

    Wprowadzenie: czynnikami sprzyjającymi występowaniu grzybicy są nowotwory, nadmierna wilgotność skóry, sterydoterapia, antybiotykoterapia, zaniedbania higieniczne, awitaminozy grupy B, oparzenia, zaburzenia hormonalne w przebiegu niewydolności lub braku śledziony, cukrzycy, otyłości, zaburzenia odporności typu komórkowego wrodzone i nabyte, niedobór IgA, niedobór żelaza i/lub cynku, atopia, stany obniżonej odporności i ogólnego wyniszczenia organizmu, wiek (niemowlęcy i podeszły), ciąża. W stomatologii grzybica dotyczy najczęściej pacjentów użytkujących protezy całkowite przez całą dobę (Candida albicans).

    Leczenie: tabletki (Sebidin 4x-5x dziennie 1 tabletka ; Chlorchinaldin 4x-5x dziennie 1 tabletka), zawiesiny (Nystatyna 4x dziennie granulat ; Clotrimazolum 1% ; Chlorhexidini 2% 4x dziennie 1/2 szklanki), maści (Mikonazol-Daktarin Oral Gel 4x dziennie 1/2 miarki), barwniki (0,5% sol. Pyoctanini 1x dziennie). W przypadku bardziej zaawansowanej grzybicy podaje się leki wchłaniające się z przewodu pokarmowego: Flukonazol (Flukonazole tabl. 50mg,100mg ; Flumycon kaps. 50mg), Itrakonazol (Orungal kaps. 100mg 1x dziennie), Ketokonazol (Ketokonazol tabl. 200mg ; Nizoral tabl. 200mg 1x dziennie), Mikonazol (Daktarin Oral Gel 4x dziennie 1/2 miarki).

    Postępowanie: unikanie węglowodanów, a więc nie tylko cukru, ale również dżemów, ciastek, białego pieczywa, potraw mącznych, soków owocowych i owoców, zwłaszcza winogron, pomarańczy, melonów, moreli, śliwek i gruszek ; unikanie przypraw słonych, gorzkich i ostrych, np. czosnek, majeranek, tymianek, rozmaryn, goździk, kolendra, oregano, cytryny, sól, pieprz, cebula, chrzan, papryka, ketchup, curry, bazylia ; spożywanie dużych ilości jarzyn, zwłaszcza kapusty, cukini, pomidorów, szpinaku, szparagów, selera, brokułów, papryki, marchewki, soków z ogórków, kiszonej kapusty ; picie mleka, maślanki, kefiru, jogurtów naturalnych, herbatek ziołowych. Bez obaw można spożywać produkty uszlachetnione grzybami serowymi (Penicillium camemeberti, Penicillium roqueforti), pleśniakami mleka (Geotrichum candidum), drożdżami piekarniczymi (Candida robusta), drożdżami piwnymi czy winnymi (Saccharomyces cerevisiae), czy grzybami kefirowymi (Candida kefyr). Dorosłym zaleca się wina wytrawne i szampany.

    Bibliografia:

    1. Zalewska-Janowska A., Błaszczyk H. ; Grzybice skóry ; Choroby skóry ; 2009.
    2. Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H. ; Grzybice ; Dermatologia w praktyce ; 2009.
    3. Hryncewicz-Gwóźdź A., Plomer-Niezgoda E., Maj J. ; Grzybica stóp, rąk i paznokci – epidemiologia, objawy, leczenie ; Mikologia Lekarska ; 2005.
    4. Lakshman P. Samaranayake ; Podstawy mikrobiologii dla stomatologów ; 2004.
    5. Jabłońska S., Majewski S. ; Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową ; 2005.
    6. Włodek-Owińska B., Owiński T. ; Atlas chorób błony śluzowej jamy ustnej ; PZWL ; 1979.
    7. Michałowski R. ; Choroby warg i błony śluzowej jamy ustnej ; PZWL ; 1976.
    8. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    9. Górska R. ; Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej ; 2011.

    Choroby Zakaźne

    Wprowadzenie: HIV, HBV, HCV, HSV, Gruźlica


    Choroby Żywieniowe

    Wprowadzenie: Anemia, Anoreksja, Bulimia, Refluks


    Ciąża

    słowa klucze: ciąża

    Wprowadzenie: lecząc kobietę w ciąży stomatolog musi pamiętać, że nie wpływa tylko bezpośrednio na jej zdrowie, ale także powinien zadbać o dobro rozwijającego się dziecka. Najlepszym okresem na badanie jest pierwszy trymestr ciąży, natomiast na leczenie początek drugiego trymestru. Oczywiście idealnie jest zakończyć całe leczenie przed zajściem w ciążę. Leczenie w I i III trymestrze jest przeciwwskazane. Wizyta kontrolna w gabinecie stomatologicznym w celu wyeliminowania potencjalnych ognisk zakażenia, wyleczenia próchnicy, przeprowadzeniem instruktażu higieny jamy ustnej jest zalecana ze względu na obniżoną odporność organizmu kobiety w ciąży związaną z rozwojem dziecka.

    Leki: preparaty lecznicze stosowane przez kobiety w ciąży należą do pięciu grup ze względu na bezpieczeństwo stosowania, przy czym mogą one zmieniać przynależność do kategorii wraz z rozwojem dziecka. Katagoria A: brak dowodów na niekorzystne oddziaływanie (nystatyna, natamycyna). Kategoria B: brak dowodów na niekorzystne oddziaływanie, bezpieczne do stosowania (chlorheksydyna, penicyliny, cefalosporyny, lignokaina, prilokaina). Kategoria C: istnieją dowody na niekorzystne oddziaływanie u zwierząt, brak dowodów u ludzi (artykaina, mepiwakaina, bupiwakaina, fluor). Kategoria D: istnieją dowody na niekorzystne oddziaływanie u ludzi, nie powinny być stosowane w okresie ciąży, z wyjątkiem przypadków, w których nie ma innego wyboru (barbiturany, benzodiazepiny). Kategoria X: istnieją dowody na niekorzystne oddziaływanie w ciąży, szkodliwe dla matki i dziecka, nie mogą być stosowane (metronidazol, erytromycyna, tetracykliny, sulfonamidy, chinolony). U kobiet w ciąży należy unikać leków z grup D i X oraz stosować z należytą ostrożnością leki należące do grup B i C. Przeciwwskazane jest podawanie aspiryny i ibuprofenu, gdyż grożą one przedłużeniem ciąży i krwawieniem poporodowym. Spośród leków przeciwbólowych najbezpieczniejszym do stosowania w czasie ciąży jest paracetamol. Leki przeciwwskazane Aspiryna i inne NLPZ Karbamazepina Chlordiazepoksyd Steroidy Diazepam i inne benzodiazepiny Difenhydramina (stosowana przewlekle) Morfina Pentazocyna Fenobarbital Prometazyna Propoksyfen Tetracykliny Wodzian chloralu (stosowany przewlekle). Kobiety karmiące piersią Należy unikać środków farmakologicznych, które przenikają do mleka matki i mogą być szkodliwe dla niemowlęcia: Ampicylina Aspiryna Atropina Barbiturany Wodzian chloralu Kortykosteroidy Diazepam Metronidazol Penicylina Propoksyfen Tertacykliny Można podawać środki znieczulenia miejscowego, związki fluoru, leki przeciwhistaminowe

    Radiologia: badania wykazują, że ilość promieni rtg przenikających do dziecka podczas wykonywania zdjęcia punktowego wynosi 0,01 mrad, a wpływ na rozwój dziecka mogą mieć dawki >5 mrad, dlatego jeśli wykonywania zdjęcia można uniknąć, należy z tego korzystać, ale w razie obecnych wskazań, można wykonywać zdjęcie punktowe w ciąży. Aby uniknąć sytuacji, w której kobieta dowiaduje się, że jest w ciąży a zostało u niej wykonane zdjęcie rtg, stosuje się regułę 10 dni, polegającą na wykonaniu zdjęcia przed upływem 10 dni od ostatniej miesiączki. Objawy: przyrost masy ciała 8-12 kg, wzrost objętości krwi krążącej, zwiększenie liczby erytrocytów, spadek stężenia hemoglobiny i hematokrytu, spadek stężenia albumin, wzrost stężenia globulin i fibrynogenu, zmniejszenie ciśnienia onkotycznego (obrzęki), wzrost OB, nadkrzepliwość, wzrost liczby leukocytów, zwiększenie objętości minutowej serca, wzrost amplitudy ciśnienia tętniczego przez zmniejszenie ciśnienia rozkurczowego, znaczny wzrost ciśnienia żylnego dolnej połowy ciała, zwiększenie wentylacji płuc, zmiana toru oddechowego z żebrowego na przeponowy, powiększenie się kielichów nerkowych, miedniczek i moczowodów, zwiększenie przepływu nerkowego, przesączu kłębuszkowego, resorpcji zwrotnej sodu i wody, spowolnienie perystaltyki jelit, upośledzenie czynności zwieraczy (wymioty, zgaga), zwiększone wydzialenie śliny, spadek pH <7, zwiększenie zawartości mucyny w ślinie (nasilone odkładanie płytki nazębnej), rozrost warstwy pośredniej nabłonka błony śluzowej jamy ustnej (wybrawienie roztworem jodu: test Schillera), przerost i krwawienie dziąseł (gingivitis), pogłębienie kieszonek dziąsłowych, nadziąślak ciążowy, ruchomość zębów (niedobór witaminy C, zaburzenia w ozębnej, zmiany w mineralizacji istoty zbitej kości), suchość jamy ustnej (kserostomia), bóle mięśni twarzy, objawy zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego, próchnica, kwasowa erozja szkliwa. Stany zapalne przyzębia w okresie ciąży mogą być przyczyną porodów przedwczesnych, małej masy urodzeniowej noworodków, cukrzycy ciążowej, przedwczesnego pękania błon płodowych oraz stanów przedrzucawkowych. Nadziąślak ciążowy (epulis gravidarum) pojawiający się u 1-2% kobiet pomiędzy 12-20 tygodniem ciąży, ma średnicę < 2 cm, umiejscowiony jest najczęściej na powierzchni wargowej błony śluzowej szczęki. Powstaje na skutek nieprawidłowej higieny, obecności kamienia i płytki nazębnej. Ponieważ histologicznie guz ciążowy (tumor gravidarum) jest ziarniniakiem ropotwórczym (granuloma pyogenicum), może się on pojawić zarówno u mężczyzn jak i kobiet nie będących w ciąży. Może przyjmować barwę fioletowoczerwoną lub sinoczerwoną, czasami pokryty jest żółtym nalotem, łatwo krwawi. Najczęściej zanika po porodzie, chociaż czasami konieczne jest jego chirurgiczne usunięcie. W przypadku występowania częstych krwawień, guz ciążowy powinien zostać usunięty w znieczuleniu miejscowym.

    Postępowanie: przy ułożeniu kobiety w ciąży na plecach, macica uciska żyłę główną dolną utrudniając powrót krwi żylnej do serca, może więc prowadzić do hipotonii tętniczej, niedokrwienia mózgu, omdlenia matki oraz zmniejszenia przepływu krwi przez łożysko i niedotlenienia dziecka. Dlatego też zalecane jest przyjmowanie pacjentek w ciąży w pozycji półleżącej z odciążającym o 10° podparciem bioder poduszką po stronie prawej lub pozycji siedzącej. W przypadku występowania zwiększonej ruchomości zębów należy podać dawkę terapeutyczną witaminy C, usunąć czynniki drażniące dziąsła, wyeliminować kontakty przedwczesne. Znieczulenie miejscowe jest dobrze tolerowane, najlepiej gdy jest podawane przed południem, jednak istotne jest wykonywanie za każdym razem aspiracji w celu upewnienia się czy środek znieczulający nie jest podawany do naczynia. Ponieważ w czasie ciąży wrażliwość na temperaturę, smaki i zapachy jest zmieniona, należy unikać wykorzystywania substancji intensywnym lub nieprzyjemnym smaku lub zapachu oraz zwrócić uwagę na temperaturę pomieszczenia. Zalecane jest również spożycie niewielkiego posiłku i napoju przed wizytą aby uniknąć odwodnienia lub omdlenia z powodu hipoglikemii. Usuwanie kamienia nazębnego, usuwanie zębów powinny zostać przeprowadzone na początku drugiego trymestru, natomiast leczenie ostrych stanów zapalnych należy wykonywać natychmiast w każdym okresie. Przeprowadzanie jednak leczenia w I trymestrze ciąży wiąże się z większym ryzykiem poronienia oraz niekorzystnego wpływu na organogenezę, natomiast w III trymestrze może dojść do przedwczesnego porodu między 32 - 36 tygodniem ciąży. W takich sytuacjach lekarz stomatolog musi współpracować z lekarzem ginekologiem prowadzącym ciążę oceniając ryzyko oraz potencjalne korzyści przeprowadzenia lub zaniechania leczenia. Ponieważ fluor należy do kategorii C, można go w razie konieczności stosować jedynie miejscowo, nie do przeprowadzania pełnej fluoryzacji. Postępowanie z kobietą w ciąży Odroczenie zabiegu jeżeli istnieje taka możliwość Konsultacja z lekarzem prowadzącym Przeciwwskazane wykonywanie RTG Unikanie stosowania leków teratogennych Stosowanie środków znieczulenia miejscowego Unikanie utrzymywania pacjentki przez dłuższy czas w pozycji leżącej

    Bibliografia:

    1. Moore S., Ide M., Coward P.Y., Randhawa M., Borkowska E., Baylis R., Wilson R.F.: A prospective study to investigate the relationship between periodontal disease and adverse pregnancy outcome ; 2004.
    2. Patil S., Thakur R., Madhu K., Paul S.T., Gadicherla P. ; Numerous reports have shown association between oral diseases and preterm, low birth weight and gestational diabetes ; Journal of International Oral Health ; Oral Health Coalition: Knowledge, Attitude, Practice Behaviours among Gynaecologists and Dental Practitioners ; 2013.
    3. Nahum G.G., Uhl K., Kennedy D.L. ; Antibiotic use in pregnancy and lactation: what is and is not known about teratogenic and toxic risk ; 2006.
    4. Paciorek D., Paciorek M. ; Czy obecność u ciężarnej jawnych ognisk infekcji zębopochodnych ma wpływ na rozwój płodu ; Magazyn Stomatologiczny ; 2004.
    5. Tarannum F., Faizuddin M. ; Effect of periodontal therapy on pregnancy outcome in women affected by periodontitis ; Journal of Periodontology ; 2007.
    6. Ahmed A.M. Nasr, Faisai Ali Mustafa, Mohammad G. Nasr, Abd El-Naser, Abd El-Gaber Ali, Hossam Alktatny ; Periodontal diseases and adverse pregnancy outcomes: is there a relation? ; 2012.
    7. Betleja K., Banach J., Ronin-Walknowska E. ; Stan przyzębia u kobiet ciężarnych a ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego ; Czasopismo Stomatologiczne ; 2005.
    8. Conde-Agudelo A., Villar J., Lindheimer M. ; Maternal infection and risk of preeclampsia: systematic review and metaanalysis ; American Journal of Obstetrics And Gynecology; 2008.
    9. Daniels J.L., Rowland A.S., Longnecker M.P., Crawford P. ; Golding ALSPAC Study Team: Maternal dental history, child's birth outcome and early cognitiye development ; 2007.
    10. Dasanayake AP. ; Scaling and root planning performed on pregnant women with mild to moderate periodontal disease is not efficacious in reducing preterm birth, low birth weight, or other poor pregnancy outcomes ; 2012.
    11. Polyzos N.P., Polyzos I.P., Zavos A., Valacliis A., Mami D., Papanikolaou E.G., Tzioras S., Weber D., Messinis I.E. ; Obstetic outcomes after treatment of periodontal disease during pregnancy: systematic review and meta-analysis ; 2010.
    12. Lodi K.B., Carvalho L.E.C.S., Koga-lto C.Y., Carvalho V.A.P., Rocha R.E. ; Rational use of antimicrobials in dentistry during pregnancy ; Medicina Oral, Patologia Oral y Cirurgia Bucal ; 2009.
    13. Lyndon-Rochelle M.T., Krakowiak P., Hujoel P., Peters R.M. ; Dental care use and self-reported dental problems in relation to pregnancy ; American Journal of Public Health ; 2004.
    14. Mcndia J., Cuddy M.A., Moore PA. ; Drug therapy for the pregnant dental patient ; Compendium of Continuing Education in Dentistry ; 2012.
    15. Moore PA. ; Selecting drugs for the pregnant dental patient ; Journal of the American Dental Association ; 1998.
    16. Jared H., Bogges K.A. ; Periodontal diseases and adverse pregnancy outcomes: a review of the evidence and implications for clinical practice ; The American Hygienist Association ; 2008.
    17. Kandan P.M., Menaga V., Kumar R.R. ; Oral health in pregnancy (guidelines to gynaecologists, general physicians and oral health care providers) ; The Journal of the Pakistan Medical Association ; 2011.
    18. Konopka T., Rutkowska M. ; Zapalenie przyzębia jako czynnik ryzyka porodu przedwczesnego - przegląd piśmiennictwa ; Czasopismo Stomatologiczne ; 2002.

    Erozja

    słowa klucze: erozja, erosion, kwasowa erozja szkliwa

    Wprowadzenie: erozja jest to przewlekła i powolnie postępująca utrata twardych tkanek zęba spowodowana działalnością substancji chemicznych bez udziału bakterii prowadząca do powstania ubytku niepróchnicowego pochodzenia. Czynniki endogenne powodujące erozję to refluks żołądkowo-przełykowy, przewlekłe wymioty spowodowane chorobami układu pokarmowego, układu nerwowego, zaburzeń psychicznych, anoreksja (anorexia nervosa), bulimia (bulimia nervosa). Powstające pod wpływem czynników endogennych ubytki erozyjne umiejscawiają się na powierzchniach podniebiennych zębów przednich szczęki oraz na powierzchniach żujących i policzkowych zębów bocznych żuchwy. Czynniki egzogenne powodujące erozję to owoce i napoje o niskim pH (wino, grapefruit, cytryna, jabłko, pomarańcza), herbaty owocowe, herbaty ziołowe, płyny do płukania jamy ustnej (Listerine, Chlorheksydyna), aerozole zawierające kwas siarkowy, kwas chlorowodorowy, kwas azotowy, napoje izotoniczne, dieta wegańska, wegetariańska, przyjmowanie niektórych leków, obniżone wydzielanie śliny (kserostomia). Powstające pod wpływem czynników egzogennych ubytki erozyjne umiejscawiają się na powierzchniach wargowych i policzkowych zębów szczęki oraz na powierzchniach żujących zębów górnych i dolnych. Obniżone wydzielanie śliny (kserostomia) powoduje 5x większe ryzyko powstawania ubytków erozyjnych na powierzchni zębów. W wyniku erozji powstają nadżerki, w których szybciej ulegająca rozpuszczeniu zębina otoczona jest pierścieniem szkliwa. Erozja przyspieszana jest przez atrycję i abrazję. Częstość spożywania kwaśnych napojów lub pokarmu ma wpływ na głębokość ubytków klinowych. Utrata twardych tkanek zęba może być przyspieszona przez szczotkowanie bezpośrednio po spożyciu kwaśnych pokarmów, dlatego bezpośrednio po ich spożyciu należy przepłukać jedynie jamę ustną wodą, natomiast szczotkować zęby po 30 minutach. Mechanizm w wyniku dochodzi do powstania erozji polega z jednej strony na rozpuszczaniu przez kwasy substancji nieorganicznych jak hydroksyapatyt, fluoroapatyt, natomiast z drugiej na chelatacji jonów wapnia i destrukcji twardych tkanek zęba. Pomimo występujących warunków sprzyjających powstawaniu i rozwojowi erozji istnieje szereg czynników modyfikujących: pH spoczynkowe śliny, pojemność buforowa śliny, ilość śliny, struktura zęba, okluzja, tkanki miękkie, sposób połykania, obecność płytki nazębnej.

    Objawy: ubytki abrazyjne mają kształt płaskich, gładkich wgłębień rozszerzających się ku obwodowi, nie obejmują brzegu siecznego ani powierzchni stycznej zęba, natomiast w okolicy przyszyjkowej ze względu na działanie płynu dziąsłowego zachowany jest zdrowy rąbek szkliwa, guzki zębów są zaokrąglone a krawędzie wypełnień wystają ponad powierzchnię zębów. Wskaźnik BEWE (Basic Erosive Wear Examination) oceny zaawansowania zmian erozyjnych: 0 - brak erozji ; 1 - początkowa niewielka utrata struktury szkliwa ; 2 - wyraźna zmiana z utratą twardych tkanek obejmującą <50% powierzchni ; 3 - zmiana z utratą twardych tkanek >50% powierzchni. Klasyfikacja ubytków erozyjnych według Eccles’a: I - wczesne stadium erozji, brak rozwojowych krawędzi, gładka, wypolerowana, błyszcząca powierzchnia głównie na wargowych powierzchniach siekaczy i kłów górnych ; II - powierzchnia wargowa, zębina odsłonięta na poniżej 1/3 powierzchni ; IIIa - powierzchnia wargowa, bardziej rozległa destrukcja zębiny dotycząca zwłaszcza zębów przednich; większość zmian obejmuje dużą część powierzchni, ale niekiedy występuje jako zlokalizowane zagłębienie ; IIIb - powierzchnia podniebienna lub językowa, powyżej 1/3 powierzchni zmiany obejmuje zębinę, w rejonie przydziąsłowym lub stycznym brzegi szkliwa są białe, wytrawione; rejon sieczny przezierny z powodu utraty zębiny; zębina jest gładka i płaska lub wykazuje zagłębienia; zmiana często dotyczy zębiny wtórnej ; IIIc - powierzchnia sieczna lub żująca, zmiana ma wygląd płaski lub zagłębiony, obejmuje zębinę; krawędzie sieczne są przezierne z utraconego szkliwa, wypełnienia wystają ponad sąsiadującą powierzchnię zęba ; IIId - wszystkie powierzchnie, zarówno powierzchnia wargowa, jak i językowa są znacznie objęte zmianami, mogą być również dotknięte powierzchnie styczne; korony zębów są skrócone. Klasyfikacja ubytków erozyjnych według Lussiego: ocena na powierzchniach policzkowych: 0 - brak erozji, powierzchnia z gładkim, jedwabistym, błyszczącym wyglądem, czasem brak rozwojowych krawędzi ; 1 - utrata powierzchni szkliwa, nienaruszone szkliwo stwierdzane przyszyjkowo, wklęsłości w szkliwie, których szerokość przewyższa wyraźnie głębokość, co odróżnia je od abrazji, spowodowanych szczotkowaniem zębów, czasem faliste granice uszkodzenia; zębina nie jest objęta procesem patologicznym ; 2 - ubytek erozyjny obejmuje zębinę na powierzchni <50% powierzchni zęba, 3 - ubytek erozyjny obejmuje zębinę na powierzchni >50 powierzchni zęba. Klasyfikacja oceny na powierzchniach językowych i żujących: 0 - brak erozji, powierzchnia z gładkim, jedwabistym, błyszczącym wyglądem, czasem brak rozwojowych krawędzi ; 1 - niewielka erozja, zaokrąglone guzki, krawędzie wypełnień wznoszące się powyżej poziomu przyległej powierzchni zęba i bruzd na powierzchni okluzyjnej; utrata powierzchni szkliwa; zębina nie jest objęta procesem patologicznym ; 2 - ciężka erozja, bardziej wyraźne zmiany niż w 1 stopniu.

    Postępowanie: ze względu na niższą zdolność buforowania i remineralizacji pacjenci należą do grupy wysokiego ryzyka próchnicy, zalecane jest przepłukanie jamy ustnej po spożyciu kwaśnych napojów lub pokarmów, szczotkowanie zębów dopiero po upływie 30 minut od spożycia kwaśnych pokarmów, stosowanie gumy do żucia ale maksymalnie przez 20 minut, ograniczenie spożywania kwaśnych produktów, zalecenie stosowania preparatów wpływających znacząco na ochronę szkliwa przed erozją (GC Tooth Mousse, ProNamel, Colgate Duraphat 5000), zalecenie fluoryzacji co 3 miesiące.

    Bibliografia:

    1. Łysiak-Seichter M. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Wieloczynnikowa etiologia powstawania ubytków przyszyjkowych niepróchnicowego pochodzenia ze szczególnym uwzględnieniem abfrakcji ; 2006.
    2. Barwińska-Płużyńska J., Kochańska B. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Ocena występowania ubytków niepróchnicowego pochodzenia u osób w wieku 55-81 lat - badania wstępne ; 2007.
    3. Eccles J.D. ; Journal of Prosthetic Dentistry ; Dental erosion of nonindustrial origin. A clinical survey and classification ; 1979.
    4. Ganss C., Klimek J., Brune V., Schürmann A. ; Caries Research ; Effects of two fluoridation measures on erosion progression in human enamel and dentine in situ ; 2004.
    5. Grippo J.O., Simring M., Coleman T.A. ; Journal of Esthetic and Restorative Dentistry ; Abfraction, abrasion, biocorrosion, and the enigma of noncarious cervical lesions: a 20-year perspective ; 2012.
    6. Higo T., Mukaisho K., Ling Z.Q. ; Oral Diseases ; An animal model of intrinsic dental erosion caused by gastro-oesophageal reflux disease ; 2009.
    7. Joiner A., Pickles M.J., Tanner C.J. ; The Journal of Clinical Periodontology ; An in situ model to study the toothpaste abrasion of enamel ; 2004.
    8. Jones L., Lekkas D., Hunt D., McIntyre J., Rafir W. ; The Australian Dental Journal ; Studies on dental erosion: an in vivo-in vitro model of endogenous dental erosion—its application to testing protection by fluoride gel application ; 2002.
    9. Kaczmarek U., Sołtan E. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Występowanie erozji zębów pochodzenia egzogennego i endogennego ; 2008.
    10. Kaczmarek U., Waśko-Czopnik D., Kowalczyk-Zając M., Paradowski L. ; Gastroenterologia Polska ; Wpływ choroby refluksowej przełyku na wybrane składniki śliny i występowanie erozji zębowych ; 2004.
    11. Kierklo A., Tribiłło R., Walendziuk A. ; Czasopismo Stomatologiczne ; Powstawanie abfrakcji w świetle analizy numerycznej stanu naprężeń okolicy szyjki zęba ; 2005.
    12. Litonjua L.A., Andreana S., Bush P.J. ; American Journal of Dentistry ; Wedged cervical lesions produced by toothbrushing ; 2004.
    13. Lussi A. ; European Journal of Oral Sciences ; Dental erosion clinical diagnosis and case history taking ; 1996.
    14. Lussi A. ; London ; Dental erosion: from diagnosis to therapy ; 2006.
    15. Piątowska D. ; Kariologia współczesna. Postępowanie kliniczne ; 2009.
    16. Prymas A., Napiontek-Kubanek H., Stopa J. ; Dental Forum ; Występowanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia a zaburzenia czynnościowe w jamie ustnej ; 2010.
    17. Rada RE. ; Special Care In Dentistry ; Dental erosion due to GERD in patients with developmental disabilities: case theory ; 2014.
    18. Ramalingam L., Messer L.B., Reynolds E.C. ; Pediatric Dentistry ; Adding casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate to sports drinks to eliminate in vitro erosion ; 2005.
    19. Ranjitkar S., Kaidonis J.A., Smales R.J. ; International Journal of Dentistry ; Gastroesophageal reflux disease and tooth erosion ; 2012.
    20. Ranjitkar S., Narayana T., Kaidonis J.A., Hughes T.E., Richards L.C., Townsend G.C. ; The Australian Dental Journal ; The effect of casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate on erosive dentine wear ; 2009.
    21. Rees J., Loyn T., Chadwick B. ; The Journal of Dentistry ; Pronamel and tooth mousse: an initial assessment of erosion prevention in vitro ; 2007.
    22. Reynolds E.C. ; Anticariogenic complexes of amorphous calcium phosphate stabilized by casein phosphopeptides: a review. Special Care in Dentistry ; 1998.
    23. Rosak P., Kasperski J. ; Protetyka Stomatologiczna ; Leczenie pacjenta z artycją zębów. Opis przypadku ; 2006.
    24. Schlueter N., Glatzki J., Klimek J., Ganss C. ; Special Care in Dentistry ; Erosive-abrasive tissue loss in dentine under simulated bulimic conditions ; 2012.
    25. Schlueter N., Jaeggi T., Lussi A. ; Advances in Dental Research ; Is dental erosion really a problem? ; 2012.
    26. Smales R., Yip K. ; Prevention and control of tooth erosion ; Tooth Erosion: Prevention and Treatment. New Delhi, India: Jaypee Brothers Medical Publishers; 2006.
    27. Tomasik M., Lipski M. ; Roczniki pomorskiej akademii medycznej w Szczecinie ; Badanie częstości występowania i przyczyn powstawania niepróchnicowych ubytków przyszyjkowych powikłanych obnażeniem miazgi ; 2009.

    Nadłamanie

    słowa klucze: nadłamanie

    Wprowadzenie: nadłamanie jest urazem zęba polegającym na przerwaniu ciągłości szkliwa bez utraty struktury zęba. Przy dobrym oczyszczeniu i oświetleniu powierzchni zęba widoczne jest pęknięcie powierzchni. Pod wpływem niskiej temperatury lub bodźców chemicznych mogą występować dolegliwości bólowe. Najczęstszymi powikłaniami urazów mechanicznych zębów są martwica zęba, ankyloza oraz zwężenie kanałów (obliteracja). http://www.dentaltraumaguide.org http://www.iadt-dentaltrauma.org Badanie Podmiotowe Przebyty uraz w wywiadzie. Badanie Przedmiotowe Pęknięcie szkliwa bez utraty tkanek twardych zęba, brak tkliwości ; jeśli występuje należy wykluczyć zwichnięcie lub złamanie korzenia zęba, brak zmian na zdjęciu radiologicznym, zalecane jest wykonanie zdjęcia metodą kąta prostego, zdjęcia zgryzowego oraz zdjecia skośno-bocznego celowanych na okolicę okołowierzchołkową w celu wykluczenia przemieszczenia zęba lub złamania korzenia oraz zdjęcia wargi lub policzka w poszukiwaniu fragmentów zęba lub ciał obcych. Metody Leczenia Zalecone wykonanie zdjęcia radiologicznego okolicy okołowierzchołkowej, w przypadku wyraźnego nadłamania – wytrawienie i uszczelnienie żywicą łączącą aby zapobiec przebarwieniu linii pęknięcia ; w innych przypadkach leczenie nie jest konieczne. Nie ma konieczności wizyt kontrolnych. Za korzystny wynik leczenia uznaje się brak dolegliwości bólowych, dodatni wynik testu żywotności miazgi (może być fałszywie ujemny do 3 miesięcy od wystąpienia urazu), kontynuacja rozwoju korzenia w zębach z niezakończonym rozwojem korzenia. Za niekorzystny wynik leczenia uznaje się występowanie dolegliwości bólowych, ujemny wynik testu żywotności miazgi, zatrzymanie rozwoju korzenia w zębach z niezakończonym rozwojem korzenia, objawy zapalenia tkanek okołowierzchołkowych. Wówczas konieczne jest przeprowadzenie leczenia kanałowego. Różnicowanie Postępowanie Leczenie nadłamania polega na pokryciu powierzchni preparatem fluoru oraz przeprowadzaniu okresowych kontroli zęba. Antybiotykoterapia ani szynowanie nie są zalecane. Dowody na skuteczność ogólnoustrojowej antybiotykoterapii w leczeniu urazów mechanicznych zębów są bardzo ograniczone, przy czym nie ma danych wyraźnie wskazujących, że antybiotykoterapia polepsza wyniki leczenia. Ze względu na możliwość równoczesnego występowania urazów tkanek miękkich, inne towarzyszące obrażenia oraz ogólny stan chorego, może jednak istnieć potrzeba stosowania antybiotykoterapii, dlatego ostateczną decyzję pozostawia się lekarzowi. Zalecenia: miękka dieta przez 7 dni, zwiększona higiena jamy ustnej, szczotkowanie zębów miękką szczoteczką, płukanie jamy ustnej preparatami bez zawartości alkoholu np.chlorheksydyną 0,1% przez 1-2 tygodni, regularne wizyty kontrolne. ((Andreasen J.O., Andreasen F.M., Andersson L.: Textbook and color atlas of traumatic injuries to the teeth, 4th ed. Oxford, UK, Wiley-Blackwell, 2007.)) ((Petersson E.E., Andersson L., Sorensen S.: Traumatic oral vs nonoral injuries. Swed. Dent. J., 1997; 21L 55-68.)) ((Glendor U.: Epidemiology of traumatic dental injuries – a 12 year review of the literature. Dent. Traumatol., 2008; 24: 603-611.)) ((Flores M.T.: Traumatic injuries in the primary dentition. Dent. Traumatol., 2002; 18: 287-298.)) ((Kramer P.F., Zembruski C., Ferreira S.H., Feldens C.A.: Traumatic dental injuries in Brazilian preschool children. Dent. Traumatol., 2003; 19: 299-303.)) ((Flores MT, Andersson L, Andreasen JO, Bakland LK, Malmgren B, Barnett F, Bourguignon C, DiAngelis A, Hicks L, Sigurdsson A, Trope M, Tsukiboshi M, von Arx T. Guidelines for the management of traumatic dental injuries. I. Fractures and luxations of permanent teeth. Dent Traumatol 2007; 23: 66-71..)) ((Moorrees CF, Fanning EA, Hunt EE. Age variation of formation stages for ten permanent teeth. J Dent Res 1963; 42: 1490-1502..)) ((Andreasen JO, Andreasen FM, Bakland LK, Flores MT. Concussion. Traumatic Dental Injuries. A Manual. Oxford: Blackwell/Munksgaard Publishing Company. 2003, 38-39..)) ((Andreasen FM, Andreasen JO. Concussion and subluxation. In: Andreasen JO, Andreasen FM, Andersson L, (eds.). Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth (4th ed.). Oxford, Blackwell 2007. 404-410..)) ((Flores M.T., Andersson L., Andreasen J.O., Bakland L.K., Malmgren B., Barnett F., et al.: Guidelines for the management of traumatic dental injuries. 11. Avulsion of permanent teeth. Dent. Traumatol., 2007; 23:130-136.)) ((Flores M.T., Malmgren B., Andersson L., Andreasen J.O., Bakland L.K., Barnett F., et al.: Guidelines for the management of traumatic dental injuries. 111. Primary Teeth. Dent. Traumatol., 2007; 23:196-202.)) ((Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 1 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:1-4.)) ((Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 2 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:49-52.)) ((Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B,, Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 3 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:97-102.)) ((Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K„ et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 4 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:145-148.)) ((Flores M.T., Andreasen J.O., Bakland L.K., Feiglin B., Gutmann J.L., Oikarinen K., et al.: Guidelines for the evaluation and management of traumatic dental injuries (part 5 of the series). Dent. Traumatol., 2001; 17:193-198.)) ((Andreasen J.O., Bakland L.K., Flores M.T., Andreasen F.M.: Traumatic dental injuries: a manual, 3rd ed. Chichester, West Sussex, Wiley-Blackwell, 2011.)) ((Pinkham J.R., Casamassino P.S., Fields H.W. Jr, McTigue D.J., Mowak A., eds: Pediatric dentistry, 4th ed. St. Louis, MO, Elsevier Saunders, 2005.)) ((Cohenca M., Simon J.H., Roges R., Morag Y., Malfax J.M.: Clinical indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part I: traumatic injuries. Dent. Traumatol., 2007; 23:95-104.)) ((Cohenca N., Simon J.H., Mathur A., Malfax J.M.: Clinical Indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part 2: root resorption. Dent. Traumatol., 2007; 23:105-113.)) ((Kahler B., Heithersay G.S.: An evidence-based appraisal of splinting luxated, avulsed and root-fractured teeth. Dent. Traumatol., 2008; 241:2-10.)) ((Andreasen J.O., Andreasen F.M., Mejare I., Cvek M.: Healing of 400 intra-alveolar root fractures 2. Effect of treatment factors such as treatment delay, repositioning, splinting type and period and antibiotics. Dent. Traumatol., 2004; 20: 203-211.)) ((Hinckfuss S.E., Messer L.B.: An evidence-based assessment of the clinical guidelines for replanted avulsed teeth. Part II: prescription of systemic antibiotics. Dent. Traumatol., 2009; 25:158-164.)) ((Cvek M.: A clinical report on partial pulpotomy and capping with calcium hydroxide in permanent incisors with complicated crown fractures. J. Endod., 1978; 4: 232-237.)) ((Fuks A.B., Bielak S., Chosak A.: Clinical and radiographic assessment of direct pulp capping and pulpotomy in young permanent teeth. Pediatr. Dent., 1982; 4: 240-244.)) ((Olsburgh S., JacobyT., Krejei I.: Crown fractures in the permanent dentition: pulpal and restorative considerations. Dent. Traumatol., 2002; 18:103-115.)) ((Witherspoon D.E.: Vital pulp therapy with new materials: new directions and treatment perspectives-permanent teeth. Pediatr. Dent., 2008; 30:220-224.)) ((Huang G.T.: A paradigm shift in endodontic management of immature teeth: conservation of stem cells for regeneration. J. Dent., 2008; 36:379-386.)) ((Chueh L.H., Ho Y.C., KuoT.C., Lai W.H., Chen Y.H., Chiang C.P.: Regenerative endodontic treatment for necrotic immature permanent teeth. J. Endod., 2009; 35:160-164.)) ((Bose R., Nummikoski P., Hargreaves K.: A retrospective evaluation of radiographic outcomes in immature teeth with necrotic root canal systems treated with regenerative endodontic procedures. J. Endod., 2009; 35:1343-1349 (epub 15 August 2009) ((Thibodeau B., Trope M.: Pulp revascularization of a necrotic infected immature permanent tooth: case report and review of the literature. Pediatr. Dent., 2007; 29: 47-50.)) ((Trope M.: Treatment of the immature tooth with a non-vital pulp and apical periodontitis. Dent. Clin. North Am., 2010; 54: 313-324.)) ((Jung I.Y., Lee S.J., Hargreaves K.M.: Biologically based treatment of immature permanent teeth with pulpal necrosis: a case series. J. Endod., 2008; 34: 876-887.)) ((Robertson A., Andreasen F.M., Andreasen J.O., Noren J.G.: Longterm prognosis of crown-fractured permanent incisors: the effect of stage of root development and associated luxation injuries. Int. J. Paediatr. Dent., 2000; 103:191-199.)) ((Holcomb J.B., Gregory W.B. Jr: Calcific metamorphosis of the pulp; its incidence and treatment. Oral. Surg. Oral. Med. Oral. Pathol., 1967; 24: 825-830.)) ((Neto J.J., Gondim J.O., deCarvalho F.M., Giro E.M.: Longitudinal clinical and radiographic evaluations of severely intruded permanent incisors in a pediatric population. Dent. Traumatol., 2009; 25: 510-524.)) ((Robertson A.: A retrospective evaluation of patients with uncomplicated crown fractures and luxation injuries. Endod. Dent. Traumatol., 1998; 14: 245-256.)) ((Amir F.A., Gutmann J.L., Witherspoon D.E.: Calcific metamorphosis: a challenge in endodontic diagnosis and treatment. Quintessence Int., 2001; 32:447-455.)) ((Andreasen F.M., Andreasen J.O., Bayer T.: Prognosis of root fractured permanent incisors; prediction of healing modalities. Endod. Dent. Traumatol., 1989; 5:11-22.)) ((Andreasen J.O., Andreasen F.M., Skeie A., Hjorting-Hansen E., Schwartz 0.: Effect of treatment delay upon pulp and periodontal healing of traumatic dental injuries-a review article. Dent. Traumatol., 2002; 18:116-128.)) ((Andreasen J.O., Bakland L.Ki? Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 3. A clinical study of the effect of treatment variables such as treatment delay, method of repositioning, type of splint, length of splinting and antibiotics on 140 teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22:99-111.)) ((Kenny D.J., Barrett E.J., Casas M.J.: Avulsions and Intrusions: the controversial displacement injuries. J. Can. Dent. Assoc., 2003; 69: 308-313.)) ((Stewart C., Dawson M., Phillips J., Shafi I., Kinirons M., Welburg R.: A study of the management of 55 traumatically intruded permanent incisor teeth in children. Eur. Arch. Paediatr. Dent., 2009; 10: 25-28.)) ((Albadri S., Zaitoun H., Kinirons M.J.: UK National Clinical Guidelines in Paediatric Dentistry: treatment of traumatically intruded permanent incisor teeth in children. Int. J. Pediatr. Dent., 2010; 20 (suppl. 1): 1-2 ((Andreasen J.O., Bakland L.K., Matras R.C., Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 1. An epidermiological study of 216 intruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22: 83-89 ((Andreasen J.O., Bakland L.K., Andreasen F.M.: Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 2. A clinical study of the effect of preinjury and injury factors such as sex, age, stage of root development, tooth location and extent of injury including number of intruded teeth on 140 intruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2006; 22:90-98.)) ((Wigen T.I., Agnalt R., Jacobsen I.: Intrusive luxation of permanent incisors in Norwegians aged 6-17 years: a retrospective study of treatment and outcome. Dent. Traumatol., 2008; 24: 612-618.)) ((Ebeleseder K.A., Santler G., Glockner K., Huller H., Perfl C., Quehenberger F.: An analysis of 58 traumatically intruded and surgically extruded permanent teeth. Dent. Traumatol., 2000;16:34-39.)) ((Humphrey J.M., Kenny D.J., Barrett E.J.: Clinical outcomes for permanent incisor luxations in a pediatric population. I. Intrusions. Dent. Traumatol., 2003; 19: 266-273.)) ((Al Badri S., Kinirons M., Cole B., Welbury R.: Factors affecting resorption in traumatically intruded permanent incisors in children. Dent. Traumatol., 2002; 18: 73-76.)) ((Andreasen J.O., Andreasen F.M., Mejare I., Cvek M.: Healing of 400 intra-alveolar root fractures. I. Effect of pre-injury and injury factors such as sex, age, stage of root development, fracture type, location of fracture and severity of dislocation. Dent. Traumatol., 2004; 20:192-202.)) ((Cvek M., Andreasen J.O., Borum M.K.: Healing of 208 intraalveolar root fractures in patients aged 7-17 years. Dent. Traumatol., 2001; 17:53-62.)) ((Welbury R.R., Kinirons M.J., Day P., Humphreys K., Gregg T.A.: Outcomes for root-fractured permanent incisors; a retrospective study. Pediatr. Dent., 2002; 24:98-102.)) ((Cvek M., Mejare I., Andreasen J.O.: Healing and prognosis of teeth with intra-alveolar fractures involving the cervical part of the root. Dent. Traumatol., 2002; 18:57-65.)) ((Cvek M., Tsillingaridis G., Andreasen J.O.: Survival of 534 incisors after intra-alveolar root fracture in 7-17 years. Dent. Traumatol., 2008; 24:379-387 Farsi N., Alamoudi N., Balto K., Al Muskagy A.: Clinical assessment of mineral trioxide aggregate (MTA) as direct pulp capping in young permanent teeth. J. Clin. Pediatr. Dent., 2006;31:72-76.)) ((Moule A.J., Moule C.A.: The endodontic management of traumatized anterior teeth: a review. Aust. Dent. J., 2007; 52 (suppl. 1): S122-S137.)) ((Bakland L.K.: Revisiting traumatic pulpal exposure: materials, management principles and techniques. Dent. Clin. N. Am., 2009; 53:661-673.)) ((Cavalleri G., Zerman N.: Traumatic crown fractures in permanent incisors with immature roots: a follow-up study. Endod. Dent. Traumatol., 1995; 11: 294-296 Ferrazzini Pozzi E.C., von Arx T.: Pulp and periodontal healing of laterally luxated permanent teeth; results after 4 years. Dent. Traumatol., 2008; 24:658-662.)) ((Nikoui M., Kenny D.J., Barrett E.J.: Clinical outcomes for permanent incisor luxation in a pediatric population. III. Lateral luxations. Dent. Traumatol., 2003; 19: 280-285.)) ((Jackson N.G., Waterhouse P.J., Maguire A.: Factors affecting treatment outcomes following complicated crown fractures managed in primary and secondary care. Dent. Traumatol., 2006; 22:179-185.)) ((About I., Murray P.E., Franquin J.C., Remusat M., Smith A.J.: The effect of cavity restoration variables on odontoblast cell numbers and dental repair. J. Dent., 2001; 29:109-117 Murray P.E., Smith A.J., Windsor L.J., Mjor I.A.: Remaining dentine thickness and human pulp responses. Int. Endod. J., 2003; 36: 33-43.)) ((Subay R.K., Demirci M.: Pulp tissue reactions to a dentin bonding agent as a direct capping agent. J. Endod., 2005; 31:201-204.)) ((Bogen G„ Kim J.S., Bakland L.K.: Direct pulp capping with mineral trioxide aggregate: an observational study. J. Am. Dent. Assoc., 2008; 139:305-315.)) ((Cvek M., Mejare I., Andreasen J.O.: Conservative endodontic treatment in the middle or apical part of the root. Dent. Traumatol., 2004; 20:261-269 Hinckfuss S., Messer L.B.: Splinting duration and periodontal outcomes for replanted avulsed teeth, a systematic review. Dent. Traumatol., 2009; 25:150-157.)) ((Oikarinen K.: Tooth Splinting – a review of the literature and consideration of the versatility of a wire-composite splint. Endod. Dent. Traumatol., 1990; 6:237-250.)) ((VonArx T., Fillipi A., Lussi A.: Comparison of a new dental trauma splint device (TTS) with three commonly used splinting techniques. Dent. Traumatol., 2001; 17: 266-274 Berthold C., Thaler A., Petschelt A.: Rigidity of commonly used dental trauma splints. Dent. Traumatol., 2009; 25:248-255.)) ((Andreasen J.O., Storgaard Jensen S., Sae-Lim V.: The role of antibiotics in presenting healing complications after traumatic dental injuries: a literature review. Endod. Topics, 2006; 14: 80-92.))


    Periodontologia

    Wprowadzenie: maści gotowe: Aperisan Gel, Salumin, Sachol, Solcoseryl wygładzać zęby. Corsodyl, Acalut activ, płukanie kieszonek CHX + Elugel do kieszonek maści robione: 1)Rp.Vit.A lub Vit.E liq. 1,0 lub razem 3% Sol. Ac.Borici 25,0 Eucerini vel Lanolini 30,0 M.f.unguentum D.S.maść 2)Rp.Nystatini 500,000 j.m. Neomycini Anesthesini aa 0,5 Hydrocortisoni 0,025 Glicerini 20,0 M.f.sol. D.S.do pędzlowania błony śluzowej jamy ustnej 3)Rp.Nystatini 1,000,000 j.m. Neomycini 1,25 Hydrocortisoni 1,0 Ol. Parafini 100,00 M.f. ung. D.S.do pędzlowania błony śluzowej jamy ustnej 4)Rp. Anasthesini 1,25 Boracis 3,0 Glicerini ad 30,0 M.f.sol. D.S.do pędzlowania błony śluzowej jamy ustnej Tardyferon (żelazo) 2xdziennie przy anemii, bladości Clobederm najsilniejszy glikokortykosteryd max 2 tyg.zmniejszać aż do odstawienia.pacjent ma nie czytać ulotki gdzie pisze, że jest na skórę. zapalenie przyzębia: Augumentin 0,625 in tabl. Lag No 1 DS.1 tabl co 12h Metronidazol 0,25 in tabl DS.3x dz przez 7dni Lacidofil


    Afty

    słowa klucze: afty

    Wprowadzenie: afty mogą być wywołane przyjmowaniem przez pacjenta leków cytostatycznych (metotreksat, winblastyna, winkrystyna, doksorubicyna, cytarabina, flurouracyl, busulfan, lorambucil), przewlekle stosowane NLPZ (aspiryna, idometazyna, fenylobutazon).

    Leczenie: Carident, Aphtin, Dezaftan


    Leukoplakia

    słowa klucze: rogowacenie białe, hyperkeratosis, plama palacza

    Wprowadzenie: leukoplakia jest stan przedrakowy o charakterze białej plamy, mający dużą skłonność do złośliwienia /10-12%/, początkowo przebiega bezobjawowo, później występuje napięcie, pieczenie, mrowienie. nie da się jej usunąć przez ścieranie a jej obecność nie jest spowodowana przez inne schorzenie. Po raz pierwszy została opisana przez Aliberta z Paryża w 1818 r. Charakteryzuje się zróżnicowanym obrazem klinicznym podlegającym zmianom w czasie. Etiologia jej powstawania nie została dotychczas ustalona. Definicję leukoplakii ustalono na zjeździe WHO w Kopenhadze w 1967r. "leukoplakia to biała plamka lub tarczka, nie dająca się usunąć przez pocieranie i której obecności nie można przypisać innemu schorzeniu". Najczęściej dotyczy mężczyzn i osób starszych.

    Etiologia: przyczynami powstawania leukoplakii są prawdopodobnie drażnienie mechaniczne /brzegi wypełnień, złamane zęby, klamry protez/, czynniki termiczne i chemiczne /palenie tytoniu, gorące potrawy/, promieniowanie UV, podatność błony śluzowej uwarunkowana czynnikami ogólnoustrojowymi /zaburzenia hormonalne, niedobory witamin A i B, niedokrwistość z niedoboru żelaza/, związki chemiczne /alkohol, węglowodory aromatyczne, pochodne arsenu, barwniki/, prądy galwaniczne, alergie na materiały. Podział uwzględniający obraz morfologiczny, czynniki etiopatologiczne i obraz kliniczny, ma znaczenie praktyczne. I* - rozlane zmętnienie gładkiej błony śluzowej, II* - ograniczone uniesienie błony śluzowej pokryte bruzdami /mozaika/, III* - szorstkie tarczki ostro odgraniczone od otoczenia, IV* - zmiany brodawkowate, białe twarde wyrośla. Leukoplakia występuje na języku, kącikach ust, podniebieniu twardym, błonie śluzowej policzków na wysokości linii zgryzu, dnie jamy ustnej /lokalizacja niebezpieczna, łatwo przechodzi w proces nowotworowy, rokowanie jest złe/. Najczęściej odczuwanymi dolegliwościami są mrowienie, pieczenie, ból samoistny.

    Różnicowanie: liszaj płaski Wilsona, kiła drugorzędowa, toczeń rumieniowaty.

    Leczenie: eliminacja czynników drażniących jeżeli zostały rozpoznane /tytoń, alkohol, pieprz, papryka, ocet, gorące potrawy, uzupełnienia metalowe, alergeny/, zwiększenie ilości przyjmowanych witamin, eliminacja parafunkcji, dieta bogata w świeże warzywa i owoce (w kolorze żółtym, pomarańczowym, zielonym). W przypadku braku poprawy po 5-6 tygodniach stosuje się krioterapię, leczenie chirurgiczne (skalpelem, laserem), terapię fotodynamiczną. U pacjentów użytkujących protezy z łącznikami podniebiennymi, obszary przez nie przykryte pozostają niezmienione chorobowo. Zalecane jest całkowite zaprzestanie palenia tytoniu (zasada 5xp): pytaj o nałóg palenia, doradzaj zaprzestanie palenia, pamiętaj o ocenie chęci zerwania z nałogiem, wspieraj pacjenta, planuj wizyty kontrolne.

    Bibliografia:

    1. Kumar V., Cotran R.S., Robbins S.L. ; Patologia ; Urban & Partner ; 2005.
    2. Groniowski J., Kruś S. ; Podstawy patomorfologii: podręcznik dla studentów medycyny ; PZWL ; 1984.
    3. Jabłońska S. ; Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową ; PZWL ; 2005.
    4. Lakshman P. Samaranayake ; Podstawy mikrobiologii dla stomatologów ; 2004.
    5. Górska R. ; Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej ; 2011.
    6. Włodek-Owińska B., Owiński T. ; Atlas chorób błony śluzowej jamy ustnej ; PZWL ; 1979.
    7. Michałowski R. ; Choroby warg i błony śluzowej jamy ustnej ; PZWL ; 1976.

    Pierwsza Pomoc

    słowa klucze: pierwsza pomoc

    Wprowadzenie: http://www.prc.krakow.pl/wyty/wyt2005.html reanimacja – przywrócenie krążenia,oddychania,przytomności, resuscytacja – przywrócenie krążenia,oddychania, Złota Godzina – 85% szans na przeżycie wśród chorych,którzy w ciągu godziny od chwili wystąpienia urazu znajdą się na sali operacyjnej, Platynowe 10 Minut – czas pozostający po dotarciu na miejsce,badaniu chorego i przetransportowaniu do szpitala, Ocena Miejsca Wypadku: ewentualne zagrożenia /ogień,lód,niebezpieczeństwo zawalenia,prąd/, kontakt z płynami ustrojowymi /rękawiczki,maski twarzowe,okulary/, liczba poszkodowanych, potrzebny sprzęt, przyczyna wypadku, człowiek nieprzytomny – wymaga zapewnienia drożności dróg oddechowych, człowiek nieprzytomny,bez oddechu – stan taki może trwać 2-4minuty,wymaga sztucznego oddychania i zapewnienia drożności dróg oddechowych, człowiek nieprzytomny,bez oddechu,bez krążenia – stan taki może trwać 2-4minuty,wymaga sztucznego oddychania,masażu serca,zapewnienia drożności dróg oddechowych, Airway potrząśnięcie leżącym pacjentem za ramiona /ostrożnie na reakcje/, zadanie kilku pytań, pochylenie się nad twarzą pacjenta,odchylenie głowy prawą dłonią za żuchwę z przedramieniem opartym na czole, lewą ręką badającą tętno na tętnicy szyjnej, wzrokiem skierowanym na klatkę piersiową, wyjątek stanowią podejrzenia wystąpienia urazu kręgosłupa szyjnego /wypadek komunikacyjny,upadek z wysokości/ uniesienie kąta żuchwy do wysunięcia zębów dolnych przed górne /manewr Eschmarka/, usunięcie z jamy ustnej ciał obcych /wymioty,protezy,złamane zęby,wodorosty/, intubacja->konikotomia->tracheostomia, pomiędzy brakiem oddechu a zatrzymaniem krążenia może minąć 2-4 minuty po stwierdzeniu zatrzymania krążenia, wezwanie karetki pogotowia, rozcięcie ubrań na klatce piersiowej, przystąpienie do resuscytacji, jeśli oddech jest zachowany, wezwanie pomocy, pozycja poczna ustalona, zapewnienie drożności dróg oddechowych, rodzaje niedrożności: wysoka i niska, częściowa i całkowita, wdechowa i wydechowa, mechaniczna i czynnościowa, przyczyny niedrożności: opadanie żuchwy, zapadanie się języka, treść żołądka, obecność wydzielin, ciała obce, Breathing rozpoczęcie resuscytacji od dwóch wydechów aż do lekkiego uniesienia się klatki piersiowej pacjenta, wyjątkowo można wykonać jedynie reanimację,jeśli nie zamierza się podjąć sztucznego oddychania. ucisk klatki piersiowej pobudzi w niewielkim stopniu wymianę gazową. Circulation zgniatanie serca pomiędzy mostkiem a kręgosłupem ma na celu wyciskanie krwi z serca. nasadę dłoni przykłada się w połowie mostka na wysokości linii międzysutkowej i wykonuje w równym tempie 30 uciśnięć bez odrywania rąk, przy głębokości 4-5cm. stosunek czasu akcji do czasu relaksacji powinien wynosić 1:1. ważne jest wykonanie 100-120 uciśnięć (głośne liczenie (1 i 2 i”). reanimację wykonuje się aż do zmęczenia wszystkich ratowników, przybycia karetki, miarą skuteczności pośredniego masażu serca jest obecność tętna na dużych tętnicach /szyjna,udowa/ w czasie jego wykonywania, przyczyny sercowe: migotanie komór, zatrzymanie serca, zespół słabego serca, Defibrilation AED cykl reanimacyjny: 30/2->defibrylacja->adrenalina Evacuation transport do szpitala Śmierć kliniczna->biologiczna->osobnicza /nieodwracalne niedotlenienie kory mózgowej/ abc X pierwsza pomoc X reanimacja X resuscytacja


    Omdlenie

    słowa klucze: omdlenie, syncope

    Wprowadzenie: omdlenie jest to nagła, krótkotrwała utrata przytomności i napięcia mięśniowego wywołana przejściowym niedokrwieniem mózgu spowodowana zmniejszonym przepływem krwi przy zachowanej akcji serca (wyczuwalne tętno na dużych tętnicach: szyjna, udowa). Zwiastunami omdlenia jest osłabienie, oszołomienie, zawroty głowy, zamglone widzenie, zaburzenia słuchu, bladość, pocenie się, słabe tętno 60/min, spadek ciśnienia 80/40 mmHg, nudności, wymioty, rozszerzenie źrenic. Omdlenie może być wywołane niedotlenieniem mózgu, chorobami serca (migotanie komór, zawał serca, tamponada serca), zaburzeniem naczynioruchowym, zaburzeniem wazowagalnym lub ortostatycznym (nagła zmiana pozycji), przyjmowaniem niektórych leków (acetylocholina, histamina, leki antyadrenergiczne, azotany, leki antyarytmiczne, morfina), pobudzeniem nerwu błędnego (ból, emocje, zabiegi, ucisk zatoki tętnicy szyjnej, gałek ocznych).

    Różnicowanie: padaczka, nagłe zatrzymanie krążenia i oddychania, udar mózgu, krwawienie wewnętrzne, choroby serca, zespół zatoki szyjnej, wstrząs anafilaktyczny, przedawkowanie znieczulenia.

    Postępowanie: w przypadku podawanych przez pacjenta omdleń w wywiadzie należy być przygotowanym na jego wystąpienie oraz przeprowadzać zabieg maksymalnie ograniczając stres. Pacjenta należy przyjmować w pozycji leżącej. Jeśli dojdzie do wystąpienia omdlenia, należy ułożyć pacjenta w cieniu, poziomo z uniesieniem kończyn górnych i dolnych nad poziom głowy (obniżenie zagłówka, zgięcie kolan) (pozycja Trendelenburga), ochładzać twarz stosując zimny okład, dostarczyć tlen (przewietrzenie pomieszczenia, podanie tlenu), zapewnić swobodny przepływ powietrza przez drogi oddechowe (rozpiąć krawat, kołnierzyk, zdjąć szalik), monitorować tętno i ciśnienie. Przy przedłużającym się omdleniu, jeśli pacjent nie choruje na nadciśnienie tętnicze ani zaburzenia rytmu serca można podać efedrynę 0,025g we wstrzyknięciu podskórnym lub domięśniowym. Nie wolno szarpać poszkodowanego, klepać po twarzy, zadawać bólu, cucić za pomocą soli trzeźwiących ani innych środków, wlewać napojów, podawać jedzenia ani podawać żadnych leków. W przypadku nawracających omdleń należy skierować pacjenta na konsultację do lekarza rodzinnego. W przypadku omdlenia z bradykardią zalecane jest podanie atropiny, czemu towarzyszy przyspieszenie rytmu serca i powrót przytomności. Atropina może być wstrzykiwana podjęzykowo lub domięśniowo 0,5 mg (0,5 ml) a dawka może być powtarzana co 5 min aż do 3mg (6x). Podawanie atropiny w mniejszych stężeniach (0,3 mg/ml - 0,4 mg/ml) może wywołać paradoksalnie spowolnienie rytmu serca.

    Bibliografia:

    1. Peterson L.J., Ellis E., Hupp J.R., Tucker M.R. ; Chirugia stomatologiczna i szczękowo - twarzowa ; 2001.
    2. Kapusta R. ; General Dentistry ; Vasovagal syncope in children and adolescents ; 2008.
    3. Szczeklik A. ; Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie ; Wydawnictwo Medycyna Praktyczna ; 2005.
    4. Niwa H., Hirota Y., Shibutani T., Matsuura H. ; Anaesthesia Progress ; Systemic emergencies and their management in dentistry: complications independent of underlying disease ; 1996.
    5. Boorin M.R. ; Dental Clinics of North America ; Anxiety. Its manifestation and role in the dental patient ; 1995.

    Zadławienie

    słowa klucze: zadławienie

    Wprowadzenie: zadławienie polega na upośledzeniu drożności górnych dróg oddechowych, najczęstszą przyczyną jego wystąpienia w gabinecie stomatologicznym jest zaaspirowanie ciała obcego do dróg oddechowych wywołujące odruch kaszlowy prowadzący najczęściej do wykrztuszenia. pojawiający się następnie odruchowy skurcz oskrzeli oraz obrzęk błony śluzowej dróg oddechowych wywołuje zwężenie światła dróg oddechowych stanowiąc wtórną przyczynę niedrożności. Częściowa niedrożność umożliwia pacjentowi wytworzenie odpowiedniego ciśnienia w klatce piersiowej samym kaszlem, jednak przy całkowitej niedrożności wytwarzana siła jest niewystarczająca i wówczas stan ten stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Rozpoznanie jest stosunkowo proste, ponieważ początek jest nagły, pacjent nie jest w stanie mówić i wskazuje lub chwyta się za gardło. Przy częściowej niedrożności pacjent w 72% intensywnie kaszle, natomiast przy całkowitej niedrożności nie jest w stanie mówić, kaszleć ani oddychać co prowadzi do utraty przytomności i zatrzymania krążenia.Postępowanie: jeżeli pacjent oddycha, należy zachęcać go do kaszlu, usunąć z jamy ustnej wszystkie ciała obce, natomiast gdy nie oddycha lub przestał oddychać i zaczyna słabnąć należy stanąć za pochylonym pacjentem i wykonać pięć uderzeń w okolicę międzyłopatkową. Jeżeli nie dojdzie do wykrztuszenia zaaspirowanego ciała obcego należy wykonać rękoczyn Heimlicha w celu gwałtownego zwiększenia ciśnienia w klatce piersiowej. W przypadku wystąpienia utraty przytomności, należy rozpocząć czynności resuscytacyjne rozpoczynając od odgięcia głowy do tyłu i usunięcia widocznych ciał obcych. Bibliografia:

    Leki Przeciwbólowe

    Wprowadzenie: Antybiotyki Clindamycinum (Clindamycin MIP) 600mg 3×600/24 Rovamycinum (Rovamycine) Dalacin C 300mg Leki Przeciwbólowe Nieselektywne (problemy z sercem i ciśnieniem) Ibuprofen 400mg 3x400mg/24h (Nurofen forte) gastrotoksyczny 30-45 min (Nurofen ultraforte 15min) po reendo Ketoprofenum 100mg 2x100mg/24h + omeprazol (osłona) bardzo gastrotoksyczny (Ketonal forte Dexak 3×25 /24 h niektórzy nie reagują na niego ale nie jest toksyczny Naproxenum 2x500mg/24 mało gastrotoksyczny, dla wrażliwych żołądków Preferencyjne Nimesulidum 2x100mg/24 gdy ząb jest dobrze wyleczony a boli saszetki 30 sztuk na 2 tygodnie Selektywne Celebrex 2x100mg/24h zwiększa lepkość krwi ?Paracetamol 4x500mg/24h granulat pod język jedyny dla ciężarnych Słabe opioidy Tramal retard 2x100mg/24h na noc po rozległym zabiegu Buprenorphinum 3×0,4/24h (Bunondol) przy bardzo bolesnych zabiegach Metamizolum p/ból, p/gorączkowo Pyralgina uczulenia, toksyczna Leki złożone: paracetamol + codeini phosphas Zoldiar: paracetamol 325mg p/zap, b/ból, b/gor ; tramadol 37,5 (2 tabl naraz a potem 1 tabl co 6h). Leki Uspokajające Hydroxizinum (Atarax) 10mg /kg tabl Dormicum (Midazolam) 7,5 /kg dobrze się łączy z kwaśnymi sokami 45min


    Klindamycyna

    słowa klucze: klindamycyna, clindamycin, antybiotyki

    Wprowadzenie: Zakażenia bakteryjne spowodowane szczepami wrażliwymi na klinadamycynę. Zakażenia kośći i stawów, zakażenia ucha, nosa oraz gardła. Zakażenia w obrębie zębów i odzębowe zapalenia kości szczęk, zakażenia dolnych dróg oddechowych, zakażenia w obrębie jamy brzusznej, zakażenia w obrębie miednicy i żeńskich narządów płciowych, zakażenia skóry i tkanek miękkich, płonica. W przypadku ciężkiego zakażenia zaleca się zastosowanie w postaci dożylnej zamiast doustnej. Dawkowanie: Tabletki-doustnie. Iniekcje-domięśniowo lub dożylnie. Dawkowanie i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Aby leczenie było skuteczne i jak najbardziej bezpieczne należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego zastosowaniem. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Lek ten został przepisany przez lekarza prowadzącego celem leczenia konkretnego schorzenia. Nie należy go odstępować innym osobom ani używać w innych okolicznościach bez konsultacji z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Niezbyt często zaburzenia żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka). Objawy te są zależne od dawki i ustępują w trakcie terapii lub po jej zakończeniu. Może również dojść do zapalenia przełyku, języka lub błony śluzowej jamy ustnej. Bardzo rzadko rzekomobłniaste zapalenie jelit. Należy wówczas odstawić lek i w zależności od ciężkości przebiegu zapalenia zastosować skuteczny antybiotyk lub chemioterapeutyk i w razie konieczności odpowiednie leczenie objawowe. Preparaty hamujące perystaltykę jelit są przeciwwskazane. Rzadko obserwuje się objawy alergiczne, zmiany obrazu krwi, zaburzenia funkcji wątroby (przemijające niewielkie podwyższenie aktywności aminotransferazy w surowicy). Bardzo rzadko przemijające zapalenie wątroby z żółtaczką cholestatyczną, świąd skóry, złuszczające i pęcherzowe zapalenie skóry, zapalenie pochwy, zapalenie wielostawowe. W przypadku iniekcji może wystąpić dodatkowo ból, podrażnienie, stwardnienie i jałowe ropnie po domięśniowym podaniu oraz ból i zakrzepowe zapalenie żyły po podaniu dożylnym. Długotrwałe i wielokrotne stosowanie klindamycyny może prowadzić do zakażenia i nadmiernego rozwoju opornych bakterii lub drożdżaków, zwłaszcza w obrębie skóry lub błon śluzowych. W przypadku wystąpienia innych niewymienionych działań niepożądanych należy o nich poinfromować lekarza. Uwaga! W trakcie długotrwałego (dłuższego niż 3 tygodnie) stosowania leku wskazania jest okresowa kontrola obrazu krwi, czynności wątroby oraz nerek. Lek stosowany zgodnie z zaleceniami nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę urządzeń mechanicznych. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na klindamycynę lub linkomycynę (alergia krzyżowa) lub jakąkolwiek substancję pomocniczą preparatu, ostre wirusowe zakażenia dróg oddechowych, zaburzenia funkcji wątroby, zaburzenia w przewodnictwie nerwowo-mięśniowym, choroby żołądka i jelit. Gdy przyjmujesz antybiotyki makrolidowe, doustne leki antykoncepcyjne (w czasie leczenia klinadamycyną należy stosować inne metody antykoncepcji). Ponadto należy poinformować lekarza o wszystkich ostatnio przyjmowanych lekach, nawet tych dostępnych bez recepty. Gdy jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Stosownie w ciąży ograniczone jest do przypadków, gdy potencjalne korzyści dla matki przewyższają ewentualne ryzyko dla płodu. Preparaty dostępne w sprzedaży: Clindamycin MIP 300, tabletki powlekane, 300 mg, 16 szt Clindamycin MIP 600, tabletki powlekane, 600 mg, 12 szt Clindamycin MIP 600, tabletki powlekane, 600 mg, 30 szt Wprowadzenie: klindamycyna, clindamycin jest antybiotykiem stosowanym najczęściej w leczeniu zakażeń zębów, kości twarzoczaszki, ucha, nosa i gardła, dolnych dróg oddechowych, jamy brzusznej, miednicy, żeńskich narządów płciowych, skóry, tkanek miękkich, a także w płonicy. Profilaktyka: klindamycyna podawana jest najczęściej w dawce 600 mg u dorosłych lub 20 mg/kg masy ciała u dzieci na godzinę przed zabiegiem, dzięki czemu maksymalnie stężenie we krwi osiąga po 45-60 minutach, co ogranicza liczbę istniejących drobnoustrojów w tkankach, we krwi oraz zmniejsza zdecydowanie ryzyko wystąpienia powikłań pozabiegowych w następstwie bakteriemii (infekcyjne zapalenie wsierdzia, ropień wątroby, ropień mózgu). Uwolniona klindamycyna eliminuje bakterie tlenowe oraz odsłania dla układu immunologicznego bakterie beztlenowe poprzez niszczenie glikokaliksu. Magazynowana klindamycyna powoduje całkowite zahamowanie biosyntezy białek bakteryjnych. Klindamycyna dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego i szybko osiąga maksymalne stężenie w tkankach i osoczu. Klindamycyna jest antybiotykiem zalecanym przy uczuleniu pacjenta na penicylinę. Bibliografia: Bartz H., Nonnenmacher C. ; Usunięcie zęba – opis przypadku ; Hygiene und Mikrobiologie ; 2004. Brook I., Lewis M.A., Sandor G.K., Jeffcoat M., Samaranyake L.P., Vera Rojas J. ; Clindamycin in dentistry: more than just effective prophylaxis for endocarditis? ; Oral Surgery Oral Medicine Oral Pathology Oraz Radiology & Endodontics ; 2005. Danchin N., Duval X., Leport C. ; Prophylaxix of infective endocarditis: French Recommendations ; Heart ; 2005. Filipiak K.J., Rewerski W., Newad M. ; Informacja o leku, farmakologia kliniczna klindamycyny ; Farmacja Polska ; 2000. Gould K.F., Elliott T.S.J., Foweraker J., Fulford M., Perry J.D., Roberts G.J., Sandoe J.A.T., Watkin R.W. ; Guidelines for the prevention of endocarditis: Report of the working party of the British society for antimicrobial chemotherapy ; Journal of Antimicrobial Chemotherapy ; 2006. Groppo F.C., Castro F.M., Pacheco A.B., Motta R.H., Filho T.R., Ramacciato J.C., Florio F.M., Meechan J.G. ; Antimicrobial resistance of Staphylococcus aureus and oral streptococci strains from high-risk endocarditis patients ; General Dentistry ; 2005. Steinder J., Zarzecka J. ; Profilaktyka antybiotykowa u chorych z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia choroby odogniskowej ; Poradnik Stomatologiczny ; 2006. Samaranyake L.P. ; Podstawy mikrobiologii dla stomatologów ; Wydawnictwo Lekarskie PZWL ; 2004. Hryniewicz W., Meszarosa M. ; Antybiotyki w profilaktyce i leczeniu zakażeń ; 2001.


    Rovamycine

    Wprowadzenie: Zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych. Zapobiegawczo w toksoplazmozie wrodzonej. W stomatologii, w stanach ostrych. Dawkowanie: Doustnie. Dawkę i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Nie należy stosować u dzieci poniżej 6 roku życia. Możliwe skutki uboczne: Mogą pojawić się nudności, wymioty, biegunka, reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, świąd). Poinformuj lekarza: Gdy wykazujesz nadwrażliwość na spiramycynę lub inne antybiotyki makrolidowe (np. Davercin, Erythromycin, Klacid, Rulid), masz niedobór enzymu dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. Gdy przyjmujesz przyjmujesz jednocześnie karbidopę i lewodopę (np. Madopar, Nakom, Sinemet). Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Nie stosuje się w okresie karmienia piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Rovamycine, tabletki powlekane, 1.500.000 j.m., 16 szt Rovamycine, tabletki powlekane, 3.000.000 j.m., 10 szt


    Dalacin C

    Wprowadzenie: Zakażenia wywołane przez bakterie wrażliwe na klindamycynę, tj. zakażenia kości i stawów, zapalenie ucha środkowego, gardła i zatok, zakażenia zębów i jamy ustnej, zakażenia dolnych dróg oddechowych, zakażenia w obrębie jamy brzusznej i miednicy mniejszej, zakażenia żeńskich narządów płciowych, zakażenia skóry i tkanek miękkich, płonica, posocznica i zapalenie wsierdzia. Dawkowanie: Doustnie. Kapsułki należy popić pełną szklanką płynu. Jednoczesne przyjęcie pokarmu nieznacznie wydłuża czas wchłaniania. Dawkę i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Możliwe skutki uboczne: Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, zapalenie przełyku i błony śluzowej jamy ustnej, rzadko rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Rzadko obserwowano reakcje nadwrażliwości (świąd, wysypka skórna, pokrzywka); bardzo rzadko obrzęki, gorączka polekowa, rumień wielopostaciowy, zespół Lyella, sporadycznie reakcje anafilaktyczne o ciężkim przebiegu. Rzadko mogą wystąpić zaburzenia hematologiczne, zaburzenia przewodzenia nerwowo-mięśniowego, przemijające zwiększenie aktywności aminotransferaz we krwi, sporadycznie z przemijającym zapaleniem wątroby z żółtaczką cholestatyczną. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na antybiotyki linkozamidowe, chorujesz na miastenię (nużliwość mięśniową), masz niedobór laktazy, nietolerancję galaktozy lub zaburzenia wchłaniania glukozy i galaktozy. Opisz czynne lub przebyte choroby przeowdu pokarmowego. Gdy jesteś leczony lekami zwiotczającymi mięśnie, przyjmujesz inne antybiotyki, doustne środki antykoncepcyjne (zaleca się stosowanie dodatkowych metod antykoncepcji podczas leczenia klindamycyną). Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Dalacin C, granulat do przygotowania syropu, (75 mg / 5 ml), 80 ml Dalacin C, kapsułki, 150 mg, 16 szt Dalacin C, kapsułki, 300 mg, 16 szt Dalacin C, kapsułki, 75 mg, 16 szt


    Ibuprofen

    Wprowadzenie: Ibuprofen (Ibum, Ibuprom,Nurofen) 1 tabletka zawiera: ibuprofen 400 mg oraz substancje pomocnicze m.in. laktozę i sacharozę. Wskazania Bóle o różnej etiologii o nasileniu słabym do umiarkowanego, w tym: bóle głowy, migrena, bóle zębów, bóle mięśniowe, bóle okolicy lędźwiowo-krzyżowej, bóle kostne i stawowe, nerwobóle. Bolesne miesiączkowanie. Gorączka (między innymi w przebiegu grypy, przeziębienia lub innych chorób zakaźnych). Dawkowanie Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 1 tabletka doustnie co 4 godziny (nie należy stosować dawki większej niż 3 tabletki na dobę). Leku nie należy stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat. U osób w podeszłym wieku nie jest wymagana modyfikacja dawkowania). Bóle różnego pochodzenia o umiarkowanym i słabym nasileniu: ból głowy, migrena, ból zębów, bóle mięśniowe, kostne, stawowe, okolicy lędźwiowo-krzyżowej, pourazowe, nerwobóle, rwa kulszowa, bolesne miesiączkowanie. Gorączka. Dawkowanie: Doustnie. Dorośli i dzieci powyżej 12 roku życia: 200-400 mg co 4-6 godzin, w zależności od nasilenia bólu. Maksymalna dawka dobowa wynosi 1200 mg. Nie stosować dawki podwójnej w celu uzupełnienia pominiętej dawki. Stosować po posiłkach. Nie należy stosować jednocześnie z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) np. naproksenem. W czasie stosowania leku unikaj spożywania napojów alkoholowych. Nie należy stosować u dzieci poniżej 12 roku życia. Jeśli objawy nasilą się lub nie ustąpią po kilku dniach należy się skontaktować z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Często mogą wystąpić: nudności, wymioty, zgaga, niestrawność, wzdęcia, biegunka, zaparcia, ból w nadbrzuszu, duszność, zaostrzenie astmy oskrzelowej, ból i zawroty głowy, nadpobudliwość, świąd, pokrzywka, wysypka, zatrzymanie płynów i obrzęki. Rzadko obserwowano: nadciśnienie, zaburzenia smaku i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Czasem mogą wystąpić: zaburzenia krzepnięcia, krwawienia z przewodu pokarmowego, senność lub bezsenność. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy i senność, należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów mechanicznych. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na ibuprofen lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), chorobę wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy (czynną lub przebytą), astmę, skazę krwotoczną, ciężkie schorzenia wątroby i/lub nerek. Gdy przyjmujesz inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki moczopędne, leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi, leki przeciwzakrzepowe, preparaty litu, metotreksat, kortykosteroidy, zydowudynę. Skonsultuj się z lekarzem także, jeśli masz chorobę wieńcową i przyjmujesz kwas acetylosalicylowy (np. Acard). Jeśli jesteś lub podejrzewasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Przed zastosowaniem leku należy poradzić się lekarza. Nie należy stosować leku u kobiet w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze. Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Dexak

    Wprowadzenie: Objawowe leczenie bólu o niewielkim lub umiarkowanym nasileniu (np. bóle mięśniowo-kostne, ból zębów, bolesne miesiączkowanie). Dawkowanie: Doustnie. Dawkę i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Zaleca się podawanie leku 30 minut przed posiłkiem. Uwaga! Lek nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania. Aby leczenie było skuteczne i jak najbardziej bezpieczne należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego zastosowaniem. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Lek ten został przepisany przez lekarza prowadzącego celem leczenia konkretnego schorzenia. Nie należy go odstępować innym osobom ani używać w innych okolicznościach bez konsultacji z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Często: nudności, wymioty, ból brzucha, niestrawność, biegunka. Niezbyt często: zaburzenia snu, niepokój, bóle i zawroty głowy, kołatanie serca, zapalenie błony śluzowej żołądka, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaparcia, wzdęcia, wysypka, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia czynności gruczołu krokowego, zmęczenie, uderzenia gorąca, osłabienie, sztywność mięśni, złe samopoczucie. Rzadko: zaburzenia czucia, nadciśnienie tętnicze, obrzęki obwodowe, zmniejszenie częstotliwości oddychania, wrzód trawienny, krwawienie i(lub) pęknięcie wrzodu, anoreksja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, pokrzywka, trądzik, zwiększona potliwość, wielomocz, ból pleców. Występowanie po zastosowaniu leku takich działań niepożądanych jak np. zawroty głowy, senność, stwarza niebezpieczeństwo związane z prowadzeniem pojazdów oraz obsługą maszyn. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na deksketoprofen, inne niesteroidowe leki przeciwzapalne lub jakąkolwiek substancję pomocniczą preparatu, chorobę wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy, niestrawność, krwawienia z przewodu pokarmowego, inne krwawienia lub zaburzenia krzepnięcia, skazę krwotoczną, chorobę Crohna – przewlekłe zapalenie jelita, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, astmę oskrzelową, ciężką niewydolność serca, zaburzenia funkcji nerek i/lub wątroby, skłonność do alergii, zapalenie przełyku i/ub żołądka, choroby tkanki łącznej, zatrzymanie płynów, obrzęki. Gdy przyjmujesz inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), doustne leki przeciwzakrzepowe, heparynę, tiklopidynę, preparaty litu, metotreksat, hydantoinę, sulfonamidy, leki moczopędne, pentoksyfilnę, zidowudynę, pochodne sulfonylomocznika, leki blokujące receptory β-adrenergiczne, cyklosporynę, takrolimus, leki trombolityczne, probenecid. Ponadto należy poinformować lekarza o wszystkich ostatnio przyjmowanych lekach, nawet tych dostępnych bez recepty. Jeśli jesteś lub podejrzewasz, ze jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Nie stosować w ciąży i okresie karmienia piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Dexak, tabletki powlekane, 25 mg, 10 szt Dexak, tabletki powlekane, 25 mg, 30 szt Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Naproxen

    Wprowadzenie: Reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zapalenie kości i stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów. Ostre stany zapalne narządu ruchu, jak zapalenie kaletek maziowych, zapalenie pochewek ścięgnistych. Ostry napad dny moczanowej. Bóle słabe do umiarkowanych różnego pochodzenia, w tym bóle pooperacyjne, pourazowe i inne; bóle mięśni, kości, stawów, ból głowy, również migrenowy, bóle zębów, nerwobóle. Bolesne miesiączkowanie. Gorączka różnego pochodzenia, łagodzenie objawów przeziębienia i grypy. Dawkowanie: Dawkę i częstotliwość przyjmowanego leku ustala lekarz. Zawiesinę przyjmować po posiłku, tabletki w czasie posiłku (tabletek dojelitowych nie rozgryzać). Możliwe skutki uboczne: Mogą wystąpić: bóle brzucha, nudności, zaparcie, zgaga; rzadziej – biegunka, niestrawność, zapalenie jamy ustnej, ból i zawroty głowy, senność, rzadziej oszołomienie. Szumy uszne, rzadziej zaburzenia słuchu i widzenia, duszność, obrzęki, rzadziej kołatanie serca. Świąd, wybroczyny, wysypka, rzadziej – nadmierne pocenie, nadmierne pragnienie. Rzadko występują: smoliste stolce, krwawienie lub perforacja w obrębie przewodu pokarmowego, nieżyt okrężnicy, wrzód trawienny z krwawieniem lub perforacją, wymioty, wymioty z krwią, żółtaczka, zapalenie nerek, krwiomocz, niewydolność nerek, ból lub osłabienie mięśni, depresja, niezwykłe sny, złe samopoczucie, trudności w koncentracji, nadwrażliwość na światło, wyłysienie, wysypka, niedosłyszenie, niewydolność serca, zapalenie płuc, dreszcze, gorączka, reakcje uczuleniowe, zaburzenia miesiączkowania. Lek może upośledzać zdolność psychomotoryczną (Należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn). Poinformuj lekarza: Gdy masz astmę lub inne choroby przebiegające ze skurczem oskrzeli, niewydolność mięśnia sercowego, ciężkie zaburzenia czynności wątroby i/lub choroby nerek, chorobę wrzodową oraz jeśli jesteś uzależniony od tytoniu. Gdy przyjmujesz kwas acetylosalicylowy ub inne niesteroidowe leki przeciwzaplane, hydantoinę, fenytoinę, doustne leki przeciwcukrzycowe, leki przeciwzakrzepowe, sulfonamidy, furosemid, lit, digoksynę, glikokortykosteroidy, probenecid. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Pabi Naproxen (Naproxen), tabletki, 250 mg, 50 szt Pabi Naproxen (Naproxen), tabletki, 500 mg, 20 szt Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Nimesil

    Wprowadzenie: Leczenie ostrego bólu. Leczenie objawowe dolegliwości bólowych w przebiegu zapalenia kości i stawów. Pierwotne bolesne miesiączkowanie. Dawkowanie: Doustnie. Granulat do sporządzenia zawiesiny rozpuścić w szklance wody, przyjmować po posiłkach. Dawkę i częstotliwość stosowania leku ustala lekarz. Nimesil powinien być stosowany najkrócej jak to tylko jest możliwe w danej sytuacji klinicznej. Uwaga! Podczas leczenia nie należy spożywać alkoholu. Nie należy stosować jednocześnie innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Nie należy stosować leku u dzieci poniżej 12 roku życia. Aby leczenie było skuteczne i jak najbardziej bezpieczne należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Lek ten został przepisany przez lekarza prowadzącego celem leczenia konkretnego schorzenia. Nie należy go odstępować innym osobom ani używać w innych okolicznościach bez konsultacji z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Często: biegunka, nudności, wymioty, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Niezbyt często: zawroty głowy, nadciśnienie tętnicze, duszność, zaparcia, wzdęcia, zapalenie błony śluzowej żołądka, świąd, wysypka, obrzęki. Rzadko: złe samopoczucie, osłabienie, bolesne oddawania moczu, krwiomocz, zatrzymanie moczu, rumień, zapalenie skóry, krwotoki, wahania ciśnienia tętniczego, nagłe zaczerwienienie twarzy. Bardzo rzadko: zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia hematologiczne, nadmierne obniżenie temperatury ciała, krwawienia z przewodu pokarmowego, wrzody i perforacja żołądka i/lub dwunastnicy, zapalenie wątroby, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, obrzęki twarzy, rumień wielopostaciowy, niewydolność nerek, skąpomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek. Występowanie po zastosowaniu leku takich działań niepożądanych jak np. zawroty głowy, zaburzenia równowagi, senność może niekorzystnie wpływać na sprawność psychomotoryczną, zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługi maszyn. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na nimesulid lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne – NLPZ (w przeszłości wystąpiły u Ciebie reakcje nadwrażliwości np. skurcz oskrzeli, nieżyt nosa, pokrzywka), chore serce, zaburzenia krzepnięcia, czynną chorobę wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy, schorzenia nerek i/lub wątroby. Gdy przyjmujesz inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki moczopędne, doustne leki przeciwzakrzepowe, glikokortykosteroidy, cyklosporynę, metotreksat, preparaty zawierające lit. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Nie zaleca się stosowania w ciąży i okresie karmienia piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Nimesil, granulat do sporządzania zawiesiny, 100 mg / 2 g, 30 saszetek Nimesil, granulat do sporządzania zawiesiny, 100 mg / 2 g, 9 saszetek Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Celebrex

    Wprowadzenie: Objawowe leczenie stanu zapalnego i bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów i reumatoidalnym zapaleniu stawów. Dawkowanie: Doustnie. Dawkę i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Lek może być przyjmowany z posiłkiem lub bez. Preparat przeznaczony dla osób dorosłych. Nie stosować u dzieci i młodzieży. Aby leczenie było skuteczne i jak najbardziej bezpieczne należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego zastosowaniem. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Lek ten został przepisany przez lekarza prowadzącego celem leczenia konkretnego schorzenia. Nie należy go odstępować innym osobom ani używać w innych okolicznościach bez konsultacji z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Obrzęki obwodowe, zatrzymanie płynów, bóle brzucha, biegunka, niestrawność, nadmierne oddawanie gazów, zawroty głowy, bezsenność, zapalenie gardła, zapalenie przewodów nosowych, zapalenie zatok, infekcje górnych dróg oddechowych, wysypka. Nieczęsto: niedokrwistość, nadciśnienie, kołatanie serca, zaparcia, odbijanie, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, wymioty, kaszel, duszność, pokrzywka, kurcze nóg, szum w uszach, znużenie, zakażenie dróg moczowych. Występowanie po zastosowaniu leku takich działań niepożądanych jak np.: zawroty głowy, senność stwarza niebezpieczeństwo związane z prowadzeniem pojazdów oraz obsługą maszyn. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na składniki preparatu, kwas acetylosalicylowy ( tzw. astma aspirynowa) lub jakąkolwiek substancję pomocniczą preparatu, skłonność do krwawień z przewodu pokarmowego, astmę, chorobę wrzodową, choroby jelit, chore serce (szczególnie niewydolność serca), zaburzenia czynności wątroby i/lub nerek. Gdy przyjmujesz leki na serce, na nadciśnienie (szczególnie leki moczopędne), na depresję, inne leki przeciwbólowe, leki przeciwgrzybicze, przeciwnowotworowe (głównie metotreksat), leki uspokajające, przeciwzakrzepowe. Ponadto należy poinformować lekarza o wszystkich ostatnio przyjmowanych lekach, nawet tych dostępnych bez recepty. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Nie stosować w okresie ciąży i karmienia piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Celebrex, kapsułki, 100 mg, 10 szt Celebrex, kapsułki, 100 mg, 30 szt Celebrex, kapsułki, 200 mg, 10 szt Celebrex, kapsułki, 200 mg, 30 szt Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Paracetamol

    Wprowadzenie: Ból głowy, bóle mięśniowe, ból zębów, nerwobóle, bolesne miesiączkowanie oraz bóle kostno-stawowe, pooperacyjne i pourazowe. Łagodzenie objawów przeziębienia i grypy. Dawkowanie: Doustnie. Dorośli i dzieci powyżej 12 roku życia: 1-2 tabletki co 4-6 godzin. W czasie stosowania leku nie należy pić alkoholu. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego zastosowaniem. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Możliwe skutki uboczne: Mogą wystąpić skórne reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, wysypka), nudności, zaburzenia trawienia, niemiarowość rytmu serca, bezsenność, osłabienie koncentracji, drżenia mięśniowe, drażliwość. Lek może niekorzystnie wpływać na sprawność psychomotoryczną, zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługę maszyn. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na składniki preparatu, schorzenia nerek i/lub wątroby, chore serce, chorobę alkoholową, astmę oskrzelową, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia snu. Gdy przyjmujesz inne leki zawierające paracetamol i/lub kofeinę, leki przeciwzakrzepowe, doustne leki przeciwcukrzycowe, leki z grupy inhibitorów MAO (monoaminooksydazy), leki przeciwpadaczkowe, uspokajające i nasenne, hormony tarczycy, doustne środki antykoncepcyjne, cymetydynę. Uwaga! Podczas stosowania inhibitorów MAO i w okresie do 2 tygodni od zaprzestania przyjmowania tych leków nie należy przyjmować preparatu Apap Extra. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Nie stosować w pierwszym trymestrze ciąży. W drugim i trzecim trymestrze przed zastosowaniem leku należy poradzić się lekarza. Nie stosować w okresie karmienia piersią. Preparaty dostępne w sprzedaży: Apap Extra, (500 mg+65 mg), tabletki powlekane, 50 szt, butelka Apap Extra, tabletki powlekane, (500 mg + 65 mg), 10 szt Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Hydroksyzyna

    Wprowadzenie: (Atarax) drażetki 10 mg; 25 mg; iniekcje 50 mg/ml; syrop 0,2%Zawartość substancja czynna – hydroxyzine hydrochloride 1 draż. zawiera 10 mg lub 25 mg chlorowodorku hydroksyzynyZamienniki LekuHydroxyzine hydrochloride Sposób działaniaHydroxyzinum hamuje pewne funkcje mózgu oraz blokuje działanie substancji własnej ustroju – histaminy, która uaktywnia się m. in. w stanach uczuleniowych. Dzięki tym działaniom preparat znosi uczucie napięcia, niepokoju, strachu, zaburzenia równowagi umysłowej a także łagodzi świąd w pokrzywce skórnej. Preparat przynosi ulgę w świądzie po 1 godzinie od momentu zastosowania a efekt działania leku utrzymuje się przez 24 godziny. W stanach niepokoju i napięcia ulga następuje po 15 minutach od momentu zażycia leku, a działanie to utrzymuje się przez 12 godzin. Lek o działaniu uspokajającym i przeciwlękowym. Mechanizm działania prawdopodobnie polega na zahamowaniu aktywności niektórych podkorowych obszarów ośrodkowego układu nerwowego. Nie wpływa natomiast hamująco na czynności kory mózgowej. Zmniejsza stan napięcia wewnętrznego, niepokój, lęk, chwiejność emocjonalną oraz napięcie mięśniowe. Wykazuje także właściwości przeciwhistaminowe, przeciwbólowe oraz przeciwwymiotne.Zastosowanie Niepokój, stany napięcia. Nadpobudliwość u dzieci. Stany lękowe u pacjentów starszych. Świąd skóry z pokrzywką. Pokrzywka na tle nerwowym. Dolegliwości w okresie pokwitania.Ostrzeżenie Pacjenci cierpiący na uszkodzenia nerek lub wątroby, jaskrę oraz przerost gruczołu krokowego powinni powiadomić o tym lekarza przed rozpoczęciem kuracji Hydroxizinum. Nie należy spożywać alkoholu w trakcie leczenia, ponieważ alkohol wzmaga działanie preparatu. Lek wzmacnia działanie leków przeciwbólowych. Oczekiwany skutek leczenia może ulec zmianie, jeśli Hydroxizinum stosuje się jednocześnie z innymi lekami. Zamiar zażywania innych leków łącznie z Hydroxizinum należy omówić z lekarzem. Lek upośledza sprawność psychofizyczną, dlatego też nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych ani wykonywać czynności precyzyjnych w trakcie stosowania preparatu.Działania niepożądane>1/100 – Ospałość, nudności, suchość błon śluzowych jamy ustnej, dlatego niezbędna jest dokładna higiena zębów po każdym posiłku. 1/100- 1/1000 – Drażliwość. – Bóle i zawroty głowy. – Utrudnienia w oddawaniu moczu. – Wzrost ciśnienia śródgałkowego.DawkowanieDawkę ustala lekarz. Pokrzywka ze świądem Dorośli 25 – 50 mg wieczorem. Dzieci w wieku 1-5 roku życia 0,5-1 mg/kg wagi ciała 1 raz dziennie; 5-12 roku życia 10-25 mg na noc. Dzieciom podaje się lek w postaci syropu (1 ml syropu = 2 mg leku). Stany niepokoju i napięcia Dorośli 10-30 mg 3 razy dziennie w formie tabletek lub syropu. Dzieci poniżej roku życia 2 ml syropu 1 raz dziennie; 1-5 roku życia 2,5 ml syropu 1 raz dziennie; 5-10 roku życia 5 ml syropu lub tabletka 10 mg1-2 razy dziennie. Zastrzyki wykonuje wyłącznie służba zdrowia, która udziela bliższych informacji o leku. Doustnie. Indywidualnie, stosowanie do stanu i reakcji chorego. Objawy niepokoju, lęku i napięcia w przebiegu nerwic, a także chorób organicznych, dorośli: 50-100 mg 4 razy dziennie; dzieci poniżej 6 rż.: 50 mg dziennie w dawkach podzielonych, powyżej 6 rż.: 50-100 mg dziennie w dawkach podzielonych. Świąd na tle alergicznym (np. w przebiegu przewlekłej pokrzywki, atopowych i kontaktowych dermatoz): Dorośli: 25 mg 3-4 razy dziennie. Dzieci poniżej 6 rż.: 50 mg dziennie w dawkach podzielonych powyżej 6 rż.: 50-100 mg dziennie w dawkach podzielonych. Jako lek uspokajający w premedykacji i w okresie pooperacyjnym, dorośli: 50-100 mg, dzieci: 0,6 mg/kg mc.Ciąża i karmienieNie stwierdzono jakiegokolwiek szkodliwego wpływu preparatu na płód. Hydroxizinum przenika do mleka matki, lecz oddziaływanie leku na karmione dziecko jest mało prawdopodobne. Należy jednak zasięgnąć porady lekarza w razie zamiaru regularnego stosowania leku podczas karmienia dziecka piersią. W okresie ciąży i karmienia piersią stosowanie preparatu jest przeciwwskazane.


    Dormicum

    Wprowadzenie: iniekcje 1 mg/ml; iniekcje 5 mg/ ml; tabletki 7,5 mg; tabletki 15 mg. Zawartość substancja czynna – midazolam maleate. Dormicum /Midazolam/ maksymalne stężenie w surowicy otrzymywane jest u dzieci po podaniu doustnym po 60min i 45min u dorosłych. Midazolam jest utleniany w wątrobie do trzech aktywnych metabolitów wykazujących działanie sedacyjne.

    Wskazania: Doraźnie w leczeniu zaburzeń snu, przy bezsenności, trudnościach w zasypianiu. Stosowanie benzodiazepin jest wskazane jedynie w przypadku, gdy dolegliwości są ciężkie i uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Lek ma również zastosowanie jak lek uspokajający w przygotowaniu do zabiegów chirurgicznych i krótkich zabiegów diagnostycznych.

    Działanie: Dormicum jest pochodną benzodiazepiny. Działa uspokajająco, rozkurczowo, przeciwdrgawkowo oraz nasennie. Po podaniu dożylnym efekt nasenny pojawia się po 2 minutach. Zastosowanie Lek w zastrzykach stosowany jest głównie przedoperacyjnie lub w zabiegach diagnostycznych jako środek wprowadzający do znieczulenia oraz środek uspokajający. Tabletki stosuje się jako środek nasenny. Ostrzeżenie Lek należy podawać ostrożnie pacjentom starszym, pacjentom z niedomogą serca lub niewydolnością płuc, wątroby, nerek. Lek stosuje się ostrożnie u pacjentów z chorobliwym zwiotczeniem mięśni (miastenia gravis), pacjentów wycieńczonych oraz u pacjentów uzależnionych od narkotyków. Dormicum wywołuje silne uzależnienie. Oczekiwany skutek leczenia może ulec zmianie, jeśli Dormicum stosuje się jednocześnie z innymi lekami. Preparat wzmacnia działanie środków przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych oraz neuroleptyków. Zamiar stosowania innych leków jednocześnie z Dormicum należy przedyskutować z lekarzem. Nie należy spożywać alkoholu w trakcie leczenia, ponieważ alkohol wzmaga działanie preparatu. Lek upośledza sprawność psychofizyczną, dlatego też nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych ani wykonywać czynności precyzyjnych w trakcie stosowania preparatu.

    Działania Niepożądane: >1/100 - Obniżenie ciśnienia krwi. - Wstrzyknięcie leku może wywołać miejscowy zakrzep krwi oraz ból w miejscu wstrzyknięcia, mdłości, czkawkę oraz bezdech. 1/1000 - Zawroty głowy. - Przyspieszenie pulsu. - Po zastrzyku może wystąpić dezorientacja oraz przejściowy brak pamięci. <1/1000 - Skurcze mięśni. - Podniecenie, agresja, nadmierna aktywność. - Po zastrzyku może wystąpić depresja oddychania oraz wstrząs alergiczny. Dawkowanie Dawkę ustala lekarz. Tabletki - zazwyczaj dawka nasenna dla pacjenta dorosłego wynosi 7,5-30 mg. Zastrzyki o mocy zgodnej z zaleceniem lekarza anestezjologa wykonuje wyłącznie służba zdrowia, która udziela bliższych informacji o leku. Ciąża i karmienie Lek działa szkodliwie na płód. Nie wolno podawać Dormicum w czasie ciąży. Preparat przenika do mleka matki. Zamiar stosowania leku podczas karmienia piersią należy omówić z lekarzem. Senność w ciągu dnia, zobojętnienie, splątanie, uczucie zmęczenia, ból i zawroty głowy, osłabienie mięśniowe, zaburzenia widzenia (tego typu działania niepożądane obserwowane są zwykle na początku leczenia i ustępują po zażyciu kolejnych dawek). Podczas stosowania leku może wystąpić niepamięć następcza. Nadpobudliwość, niepokój, drażliwość, agresja, omamy, koszmary senne (ryzyko wystąpienia tego typu działań niepożądanych jest większe u osób w wieku podeszłym). Reakcje nadwrażliwości. Stosowanie leku może prowadzić do uzależnienia fizycznego i psychicznego. W przypadku wystąpienia innych, niewymienionych działań niepożądanych należy poinformować lekarza. Lek upośledza sprawności psychofizyczną i zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługę maszyn. Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na benzodiazepiny lub ktrórąkolwiek substancję pomocniczą, nużliwość mięśni (miastenię), bezdech śródsenny, niewydolność oddechową, choroby wątroby. Gdy przyjmujesz inne leki działające na ośrodkowy układ nerwowy (leki nasenne, leki przeciwdepresyjne, leki uspokajające), erytromycynę. Ponadto należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach nawet tych dostępnych bez repcepty. Gdy jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. W okresie ciąży można stosować jedynie w razie bezwzględnej konieczności. Midazolam przenika do mleka matki (nie powinien być stosowany przez matki karmiące piersią).

    Dawkowanie: Tabletkę należy podawać podjęzykowo do całkowitego rozpuszczenia, które występuje po 10min u 72% badanych. Zaobserwowano większy stopień sedacji po podaniu podjęzykowym w stosunku do połknięcia tabletki bez rozgryzania. Tabletkę należy przyjąć popijając niewielką ilością płynu 60 min przed zabiegiem. Preparat można przyjmować o każdej porze pod warunkiem, że po przyjęciu leku pacjent uda się na spoczynek (7-8 godzin). Należy unikać spożywania alkoholu w czasie leczenia midazolamem. Dawka dla małych dzieci wynosi 7,5mg czyli 1/2 tabletki. Iniekcje 1 mg/ml; iniekcje 5 mg/ ml; tabletki 7,5 mg; tabletki 15 mg.

    Postępowanie: w przypadku wystąpienia reakcji alergicznych na benzodiazepiny można podać Flumazelin (Anexate). .

    Zamienniki Leku Midazolam maleate Sposób działania Dormicum jest pochodną benzodiazepiny. Działa uspokajająco, rozkurczowo, przeciwdrgawkowo oraz nasennie. Po podaniu dożylnym efekt nasenny pojawia się po 2 minutach.Zastosowanie Lek w zastrzykach stosowany jest głównie przedoperacyjnie lub w zabiegach diagnostycznych jako środek wprowadzający do znieczulenia oraz środek uspokajający. Tabletki stosuje się jako środek nasenny.Ostrzeżenie Lek należy podawać ostrożnie pacjentom starszym, pacjentom z niedomogą serca lub niewydolnością płuc, wątroby, nerek. Lek stosuje się ostrożnie u pacjentów z chorobliwym zwiotczeniem mięśni (miastenia gravis), pacjentów wycieńczonych oraz u pacjentów uzależnionych od narkotyków. Dormicum wywołuje silne uzależnienie. Oczekiwany skutek leczenia może ulec zmianie, jeśli Dormicum stosuje się jednocześnie z innymi lekami. Preparat wzmacnia działanie środków przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych oraz neuroleptyków. Zamiar stosowania innych leków jednocześnie z Dormicum należy przedyskutować z lekarzem. Nie należy spożywać alkoholu w trakcie leczenia, ponieważ alkohol wzmaga działanie preparatu. Lek upośledza sprawność psychofizyczną, dlatego też nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych ani wykonywać czynności precyzyjnych w trakcie stosowania preparatu.Działania niepożądaneDziałania niepożądane: >1/100 – Obniżenie ciśnienia krwi. – Wstrzyknięcie leku może wywołać miejscowy zakrzep krwi oraz ból w miejscu wstrzyknięcia, mdłości, czkawkę oraz bezdech. 1/1000 – Zawroty głowy. – Przyspieszenie pulsu. – Po zastrzyku może wystąpić dezorientacja oraz przejściowy brak pamięci. <1/1000 - Skurcze mięśni. - Podniecenie, agresja, nadmierna aktywność. - Po zastrzyku może wystąpić depresja oddychania oraz wstrząs alergiczny.DawkowanieDawkę ustala lekarz. Tabletki - zazwyczaj dawka nasenna dla pacjenta dorosłego wynosi 7,5-30 mg. Zastrzyki o mocy zgodnej z zaleceniem lekarza anestezjologa wykonuje wyłącznie służba zdrowia, która udziela bliższych informacji o leku.Ciąża i karmienieLek działa szkodliwie na płód. Nie wolno podawać Dormicum w czasie ciąży. Preparat przenika do mleka matki. Zamiar stosowania leku podczas karmienia piersią należy omówić z lekarzem. dobrze się łączy z kwaśnymi sokami 45min


    Ketonal forte

    Wprowadzenie:

    Wskazania: Leczenie objawowe zapalnych i zwyrodnieniowych schorzeń reumatycznych (reumatoidalne zapalenie stawów, osteoartrozy). Łagodzenie niektórych zespołów bólowych (bóle o umiarkowanym nasileniu, bolesne miesiączkowanie). Dawkowanie: Doustnie, podczas posiłków. Dawkę i częstotliwość przyjmowania leku ustala lekarz. Nie należy stosować u dzieci. W trakcie leczenia nie wolno spożywać alkoholu. Aby leczenie było skuteczne i jak najbardziej bezpieczne należy przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego. Zapoznaj się z właściwościami leku opisanymi w ulotce przed jego zastosowaniem. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić datę ważności podaną na opakowaniu (etykiecie). Nie należy stosować leku po terminie ważności. Przechowuj lek w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci, zgodnie z wymogami producenta. Lek ten został przepisany przez lekarza prowadzącego celem leczenia konkretnego schorzenia. Nie należy go odstępować innym osobom ani używać w innych okolicznościach bez konsultacji z lekarzem. Możliwe skutki uboczne: Najczęściej występują zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (niestrawność, nudności, wzdęcia, bóle brzucha, biegunka lub zaparcia), ból głowy. Mogą wystąpić skórne reakcje alergiczne. Rzadziej mogą wystąpić: wymioty, brak łaknienia, zapalenie jamy ustnej, zawroty głowy, bezsenność, zaburzenia psychiczne. Podobnie jak dla całej grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych) może wystąpić ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, wrzodu żołądka. Preparat może wpływać na sprawność psychofizyczną (zawroty głowy, senność) – w trakcie jego przyjmowania nie zaleca się prowadzenia pojazdów i obsługi urządzeń mechanicznych. W przypadku wystąpienia innych, niewymienionych objawów niepożądanych, należy również poinformować o nich lekarza Poinformuj lekarza: Gdy masz nadwrażliwość na ketoprofen lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), czynną chorobę wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy, schorzenia wątroby i/lub nerek. Opisz szczegółowo swoje dolegliwości. Gdy przyjmujesz inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki przeciwzakrzepowe, preparaty litu, metotreksat, leki moczopędne. Należy poinformować lekarza o pozostałych, przyjmowanych preparatach, nawet o tych dostępnych bez recepty. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią. Preparat może być zastosowany w I i II trymetrze ciąży, jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności. Nie stosować w III trymestrze ciąży. Nie zaleca się stosowania ketoprofenu u kobiet podczas karmienia piersią. Zawsze z Poprazolem na osłonę błony śluzowej żołądka.


    Aspiryna

    aspiryna, kwas acetylosalicylowy

    Wprowadzenie: aspiryna może wywoływać w jamie ustnej stany zapalne, krwawienia, afty, owrzodzenia.


    Wybielanie

    Wprowadzenie: Wybielanie zwiększa ryzyko wystąpienia resorpcji korzenia zęba oraz kruchość spowodowaną odwodnieniem.


    Łuk Twarzowy

    Wprowadzenie: łuk twarzowy służy do orientacji przestrzennej modelu szczęki w stosunku do osi zawiasowej stawów skroniowo - żuchwowych.

    Podział: arbitralne: rejestracja w odniesieniu do czaszki (CE lub FH), kinematyczne: rejestracja w odniesieniu do stawów skroniowo - żuchwowych.

    stolik sieczny jest wykonywany w celu prawidłowej rekonstrukcji prowadzenia siecznego żuchwy.

    Odleżyna

    Wprowadzenie:

    Leczenie: Carident


    Test Depresji Becka

    stan psychonerwowy, depresja, test depresji becka, skala depresji becka, beck depression inventory, bdi

    Wprowadzenie: jest to skala samooceny stosowana w diagnostyce depresji autorstwa Aarona Becka i służy do przesiewowego rozpoznawania u siebie objawów depresji, jednakże jest to tylko narzędzie pomocnicze, nie zastępuje ono badania lekarskiego – depresja może zostać zdiagnozowana jedynie przez lekarza. Skala składa się z 21 pytań, na które pacjent samodzielnie udziela odpowiedzi. Możliwe są 4 warianty odpowiedzi, które są inaczej oceniane. Kolejne warianty odpowiedzi odpowiadają zwiększonej intensywności objawów, są więc odpowiednio również wzrastająco punktowane od 0 do 3 punktów. Poziom depresji obliczany jest z uzyskanej po zsumowaniu liczby punktów. Istnieją różne normy, jednak ogólnie przyjmuje się następującą punktację: 0-10 pkt – brak depresji lub obniżenie nastroju; 11-27 – depresja umiarkowana; 28 i więcej – depresja ciężka. Istotnym uzupełnieniem Testu Depresji Becka jest zbadanie pacjenta przez klinicystę przy wykorzystaniu skali depresji Hamiltona. Podejrzenie przez lekarza depresji u pacjenta stanowi przeciwwskazanie do dalszego leczenia i zalecane jest skierowanie pacjenta do psychologa lub psychiatry w celu przeprowadzenia dalszej diagnostyki.

    Instrukcja: spokojnie zastanów się nad każdym pytaniem, tak by zaznaczone odpowiedzi stanowiły wiarygodne odzwierciedlenie Twojego samopoczucia. Aby test miał wartość diagnostyczną należy wybrać odpowiedź najbliższą średniej wartości w trakcie minionych 30 dni. Na wypełnienie testu powinno poświęcić się ok. 10-20 minut.

    Pytania:

  • 1. a)nie jestem smutny ani przygnębiony, b)odczuwam często smutek i przygnębienie, c)przeżywam stale smutek, przygnębienie i nie mogę uwolnić się od tych przeżyć, d)jestem stale tak smutny i nieszczęśliwy, że jest to nie do wytrzymania,
  • 2. a)nie przejmuję się zbytnio przyszłością, b)często martwię się o przyszłość, c)obawiam się, że w przyszłości nic dobrego mnie nie czeka, d)czuję, że przyszłość jest beznadziejna i nic tego nie zmieni,
  • 3. a)sądzę że nie popełniam większych zaniedbań, b)sądzę że czynię więcej zaniedbań niż inni, c)kiedy spoglądam na to co robiłem, widzę mnóstwo błędów i zaniedbań, d)jestem zupełnie niewydolny i wszystko robię źle,
  • 4. a)to co robię sprawia mi przyjemność, b)nie cieszy mnie to co robię, c)nic mi teraz nie daje prawdziwego zadowolenia, d)nie potrafię przeżywać zadowolenia i przyjemności i wszystko mnie nuży,
  • 5. a)nie czuję się winnym ani wobec siebie ani wobec innych, b)dość często miewam wyrzuty sumienia, c)często czuję że zawiniłem, d)stale czuję się winnym,
  • 6. a)sądzę, że nie zasługuję na karę, b)sądzę, że zasługuję na karę, c)spodziewam się ukarania, d)wiem, że jestem karany (lub ukarany),
  • 7. a)jestem z siebie zadowolony, b)nie jestem z siebie zadowolony, c)czuję do siebie niechęć, d)nienawidzę siebie,
  • 8. a)nie czuję się gorszy od innych, b)zarzucam sobie że jestem nieudolny i popełniam błędy, c)stale potępiam siebie za popełnione błędy, d)winie siebie za wszystko zło które istnieje,
  • 9. a)nie myślę o odebraniu sobie życia, b)myślę o samobójstwie ale nie mógłbym tego dokonać, c)pragnę odebrać sobie życie, d)popełnię samobójstwo jak będzie odpowiednia sposobność,
  • 10. a)nie płaczę częściej niż zwykle, b)płaczę częściej niż dawniej, c)ciągle chce mi się płakać, d)chciałbym płakać lecz nie jestem w stanie,
  • 11. a)nie jestem bardziej podenerwowany niż dawniej, b)jestem bardziej nerwowy i przykry niż dawniej, c)jestem stale nerwowy i rozdrażniony, d)wszystko co dawniej mnie drażniło stało się obojętne,
  • 12. a)ludzie interesują mnie jak dawniej, b)interesuje się ludźmi mniej niż dawniej, c)utraciłem większość zainteresowań innymi ludźmi, d)utraciłem wszelkie zainteresowania innymi ludźmi,
  • 13. a)decyzje podejmuję łatwo tak jak dawniej, b)częściej niż kiedyś odwlekam podjęcie decyzji, c)mam dużo trudności z podjęciem decyzji, d)nie jestem w stanie podjąć żadnej decyzji,
  • 14. a)sądzę, że wyglądam nie gorzej niż dawniej, b)martwię się tym, że wyglądam staro i nieatrakcyjnie, c)czuję, że wyglądam coraz gorzej, d)jestem przekonany że wyglądam okropnie i odpychająco,
  • 15. a)mogę pracować tak jak dawniej, b)z trudem rozpoczynam każdą czynność, c)z wielkim wysiłkiem zmuszam się do zrobienia czegokolwiek, d)nie jestem w stanie nic robić,
  • 16. a)sypiam dobrze jak zwykle, b)sypiam gorzej niż dawniej, c)rano budzę się 1 - 2 godziny za wcześnie i trudno jest mi ponownie usnąć, d)budzę się kilka godzin za wcześnie i nie mogę usnąć,
  • 17. a)nie męczę się bardziej niż dawniej, b)meczę się znacznie łatwiej niż poprzednio, c)męczę się wszystkim co robię, d)jestem zbyt zmęczony aby cokolwiek robić,
  • 18. a)mam apetyt nie gorszy niż dawniej, b)mam trochę gorszy apetyt, c)apetyt mam wyraźnie gorszy, d)nie mam w ogóle apetytu,
  • 19. a)nie tracę na wadze ciała (w okresie ostatniego miesiąca), b)straciłem na wadze więcej niż 2 kg, c)straciłem na wadze więcej niż 4 kg, d)straciłem na wadze więcej niż 6 kg (jeśli się odchudzasz specjalnie to się nie liczy),
  • 20. a)nie martwię się o swoje zdrowie bardziej niż zawsze, b)martwię się swoimi dolegliwościami, mam rozstrój żołądka, zaparcia, bóle, c)stan mego zdrowia bardzo mnie martwi często o tym myślę, d)tak bardzo martwię się o swoje zdrowie, że nie mogę o niczym innym myśleć,
  • 21. a)moje zainteresowania seksualne nie uległy zmianom, b)jestem mniej zainteresowany sprawami płci (seksu), c)problemy płciowe wyraźnie mnie interesują, d)utraciłem wszelkie zainteresowania sprawami seksualnymi,

  • Z

    Wprowadzenie:


    Zatrzask

    zatrzask

    Wprowadzenie: jest to precyzyjny element retencyjny stosowany w protezach stałych. Zajmuje mniej miejsca w zwarciu niż zasuwa. Różne elementy bezklamrowe można łączyć pod warunkiem jednego toru wprowadzenia.


    Zasuwa

    zasuwa

    Wprowadzenie: jest to precyzyjny element retencyjny stosowany w protezach stałych zapewniajacych prezycyjny tor wprowadzenia i utrzymania protezy. W przypadku braku miejsca w zgryzie na zastosowanie zasuwy, można wykonać zasuwę otwartą (przewiercony ząb) lub zaczep kulowy. Zasuwa jest podparciem bliskim, dlatego wymaga oddalenia przez zastosowanie interlocka.


    Interlock

    interlock

    Wprowadzenie: jest to precyzyjny element retencyjny stosowany w protezach stałych zabezpieczających przed działaniem sił ciągnących do tyłu. Retencja aktywna (kulka) ściera się. bierna (zasuwa) nie ściera się.


    Teleskop

    teleskop, korona teleskopowa, proteza teleskopowa

    Wprowadzenie: teleskopy to system koron podwójnych, których główną siłę utrzymania zapewnia bezpośrednie tarcie (metal - metal). Elementy zakotwiczające (rygle, zamki, zespolenia kładkowe, zatrzaski korzeniowe) mogą być umieszczone wewnątrz korony lub na zewnątrz korony. Korony teleskopowe mogą być wykonane przy wszystkich rodzajach braków zębowych. Proteza teleskopowa na implantach musi być pasywna ponieważ nie ma tolerancji na odchylenie zębów. Wkładki na korony teleskopowe wykonywane są z tłoczonego teflonu. Gdy korona teleskopowa wykonywana jest w odcinku przednim, zęby należy licować tym samym materiałem, aby kolor pasował. Korony wewnętrzne cementuje się mocnym cementem a korony zewnętrzne słabym. Ringteleskop zapewnia dużą powierzchnię retencyjną. Teleskopy wymagają więcej miejsca ze względu na podwójny system koron, a w odcinku przednim wychylają zęby. Przy alergii na metale można wykonać teleskop z tlenku cyrkonu, w którym którym jest pokrywany akrylem. W przypadku obecności jedynie dwóch zębów na środku łuku należy wykonać teleskopy 0* (rezylientne). Wizyty kontrolne powinny odbywać się co rok, na których należy sprawdzać czy nie trzeba podścielić protezy (GC Relign). Podczas pracy z koronami teleskopowymi przydatne są specjalne mocne kleszcze ułatwiające ich zdejmowanie. Korona wewnętrzna powinna być wykonana z bardziej miękkiego chrom-kobaltu (Cr-Co), zewnętrzna z twardego. Przed wykonaniem teleskopów zalecane jest wykonanie leczenia kanałowego. Wykonując protezę na teleskopach należy zastosować minimum 4 teleskopy na zęby najlepiej rokujące, natomiast słabe zęby można wykorzystać jako podpórki korzeniowe zabezpieczając je kompozytem, kompomerem lub czapeczkami metalowymi. Dziąsło można odtworzyć akrylem lub różowym kompozytem.

    Zalety: stabilizacja rozchwianych zębów, lepsze utrzymanie protezy, zmniejszenie działania sił poziomych i rotacyjnych na zgodne z długą osią zęba eliminujące tym samym rozchwianie i wyciąganie, które występuje w protezach klamrowych, duże siły tarcia pomiędzy częścią zewnętrzną i wewnętrzną, łatwe zakładanie i zdejmowanie protezy, możliwość uniknięcia szlifowania i leczenia kanałowego zębów znacznie pochylonych, lepsza higiena niż w koronach zblokowanych, duża możliwość redukcji płyty protezy, osiowe przenoszenie sił żucia, podparcie ozębnowe, odczuwanie sił żucia, dobra estetyka. Należy pamiętać, aby technik nie tworzył pustej przestrzeni na powierzchniach żujących kikutów w nadbudowie protetycznej. W przypadku zwiększenia ruchomości można zastosować wewnątrzkoronowe wkładki rozprężające z żywicy do uszczelniania teleskopów (FGP), wkładki ze złota galwanicznego lub wkładki z tworzywa sztucznego w systemie press wklejane do suprakonstrukcji.

    Wady: wysoki koszt, konieczność pogrubienia przedniego odcinka protezy dla dwóch koron i licowania (akryl, kompozyt, porcelana) /estetyka, wymowa/, skłonność do wywoływania zmian w przyzębiu i recesji z przeciążeń.

    Budowa: teleskop stanowi połączenie dwóch koron: wewnętrznej i zewnętrznej. Korona wewnętrzna jest osadzona na stałe na zębie filarowym, wykonana z metalu (chrom-kobalt, złoto), ma kształt schodka (chamfer), jej ściany są cylindryczne lub skośne. Korona zewnętrzna jest wbudowana w protezę częściową, całkowitą overdenture lub most ruchomy, może być metalowa lub licowana akrylem lub porcelaną.

    Wskazania: zęby żywe, zęby przeleczone kanałowe z wkładem koronowo-korzeniowym, korona zęba filarowego musi być idealnie równoległa do pozostałych, korona musi być odpowiednio długa.

    Podział: ze względu na kształt: cylindryczne: równoległe ściany boczne zapewniające utrzymanie poprzez tarcie podczas zakładania i wyjmowania ; stożkowe: zbieżne ściany boczne zapewniające utrzymanie poprzez zaklinowanie między koroną wewnętrzną i zewnętrzną w ostatniej fazie wkładania ; z wyrównaną sprężystością: przestrzeń sprężysta 250um pozwalająca na balansowanie korony. właściwe teleskopy 0* (jeden zachowany ząb), teleskopy stożkowe (2*,4*,6*), pełne korony teleskopowe zewnętrzne, teleskopy pierścieniowe (jedynie powierzchnia obwodowa), teleskopy ze stopniem lub bez stopnia. Podział ze względu na licowanie: kompozyt - jest przezierny ale wymaga znacznego szlifowania, przebarwi się przy szyjce ; akryl - jest gruby i wymaga dużego szlifowania ; porcelana - jest estetyczna, wymaga niewielkiego szlifowania, ale ze względu na naprężenia i ciągłe zdejmowanie są odpryski, które mogą być jednak naprawiane kompozytem.

    Szlifowanie na powierzchni podniebiennej może być niewielkie ze względu na potrzebne miejsce jedynie dla metalu. Przedsionkowo i podniebiennie lub językowo szlifowanie powinno jedynie usuwać podcienie, natomiast mezjalnie i dystalnie z odpowiednim kątem. Korona zewnętrzna powinna mieć rant metalowy a ceramika ma się zaczynać od 0,4 - 0,5 mm. Pacjent powinien zostać poinformowany, że korona teleskopowa będzie miała widoczny rant metalowy ze względu na dostęp bakterii w płynach między koronami.

    Wykonanie:

    jeśli przewidujemy podścielanie to płyty nie robimy metalowej, ponieważ materiał podścielający trudno jest połączyć z metalem.


    Implant połączony nadbudową protetyczną z własnym zębem zwiększa ryzyko niepowodzeń o 15% w ciągu 10 lat, paradoksalnie więcej powikłań obserwuje się gdy implanty sąsiadują ze sobą, jednak można takie połączenie wykonać za pomocą protezy teleskopowej. Na ostatnim zębie powinna być umieszczona klamra samodzielna protezy szkieletowej wypreparowana w obrębie szkliwa, nie zawsze istnieje konieczność wykonywania korony. Najbardziej stabilnym utrzymaniem protezy są zasuwy z interlockiem, który przeciwdziała sile ciągnącej w tył. Zasuwy przy braku miejsca można wykonać otwarte polegające na pozostawieniu przewierconego zęba w protezie zawierającej element bezklamrowy. W przypadku braków międzyzębowych z brakiem jednostronnym zalecane jest zespolenie belkowe. Metalowy łącznik protezy szkieletowej może przebiegać od strony językowej (estetyka, niewygoda) lub od strony wargowej (brak estetyki, wygoda). Należy pamiętać o prawidłowym umiejscowieniu łącznika 4 mm od powierzchni zębów oraz zachowaniu odległości od dna jamy ustnej aby nie doprowadzić do powstawania urazów w trakcie ruchów mięśni dna jamy ustnej. Jeżeli od strony językowej wyrostek zębodołowy ma podcień, łącznik będzie stanowił znaczną przeszkodę dla pacjenta, ponieważ język będzie układał się poniżej. Retencja elementów bezklamrowych może być aktywna - kulka (ściera się) lub bierna - zasuwa (nie ściera się). Zasuwa jest podparciem bliskim, dlatego trzeba je oddalić. Podczas wykonywania protez ozębnowych nie ma znaczenia czy wykonuje się zasuwy czy zatrzaski, istotna jest ilość miejsca, ponieważ zatrzask zajmuje mniej miejsca niż zasuwa. w przypadku pozostawienia w jamie ustnej tylko jednego zęba, wskazane jest wykonanie korony teleskopowej 0* a nie zaczepu kulowego ze względu na rotację lub łamanie protezy. Również teleskop 2,4,6* jest przeciwwskazany, ponieważ wystąpi na zębie oś obrotu prowadząc do jego rozchwiania lub pękania protezy. folia cynowa o grubości 0,3 mm imituje podatność ozębnej. Matryce mogą być czerwone (twarde), żółte (średnie), zielone (miękkie). Pod zaczepy kulowe wystarczą dwa zęby najlepiej rokujące, natomiast pozostałe można przykryć jedynie metalowymi czapeczkami zamykającymi. Wykonując protezy szkieletowe należy pacjenta uprzedzić, że będzie występował przerost dziąsła i przy elementach bezklamrowych może być widoczny metal. Kompozyt przy dziąśle się przebarwi. Będą występowały recesje dziąseł ale zęby pozostaną stabilne. Wizyty kontrolne należy przeprowadzać co rok i sprawdzać konieczność podścielania. Podczas kontroli korony teleskopowej wprowadza się masę light i ma być przestrzeń. Jeśli nie ma to konieczne jest podścielenie. w przypadku uczulenia na wszystkie materiały (metal, akryl), materiałami z wyboru jest akron lub PEEK. idealny wycisk ma dokładność 60 um, dokładność skanera wynosi 20 um, ważne jest natomiast poźniejsze wykorzystanie modelu drukowanych aby nie stracić precyzji skanowania.

    Wycisk

    słowa klucze: wycisk

    Wprowadzenie: Definicja negatyw pola protetycznego będący odwzorowaniem sytuacji panującej w jamie ustnej pacjenta, Anatomiczny UNIQ4eee9ec543832ca3-IncArticle-00000004-QINU Czynnościowy UNIQ4eee9ec543832ca3-IncArticle-00000005-QINU Wybiórczo-Odciążający przy znaczych różnicach w podatności na ucisk,przy wrażliwych miejscach na ucisk: szczęka: wyrośla kostne,grzebień koguci,brodawka sieczna,wał podniebienny,otwory podniebienne żuchwa:bolesna kresa żuchwowo-gnykowa,guzek żuchwowy,wyrośla kostne,otwory bródkowe łyżkę indywidualną należy sperforować w miejscu odciążenia,aby podczas wykonywania wycisku,nadmiar masy wychodził przed otwór, Rozprzestrzeniający /ekstensyjny/ wykonywany jest przy trudnych warunkach tylko w żuchwie,przy znaczym zaniku wyrostka zębodołowego,wycisk powiększa się o obszar tkanek ruchomych,w których napięcie jest nieduże: przednia część przedsionka z wycięciem na wędzidełka, dokolica kieszonek policzkowych, okolica guzka żuchwowego, okolica podjęzykowa, Zgryzowy /przy ustach zamkniętych/ może być wykonany u każdego pacjenta,dokładniej odbijają się tkanki otaczające i tkanki w części tylnej,mogą być wykonywane na etapie przymiarki protezy z zębami,ilość wizyt jest skrócona z 3 do 2,przyleganie i przyssanie czynnościowe są lepsze,uciskanie podłoża protetycznego jest równomierne /eliminacja ręki lekarza/,mniejsza liczba potrzebnych korekt,szybka adaptacja do protez, I wizyta: pobranie wycisku i ustalenie wysokości zwarcia, II wizyta: ustalenie zwarcia centralnego i wykonanie wycisku czynnościowego Testy: szerokie otwarcie ust,okrężne ruchy języka,zwilżanie warg,cmokanie,rozciągnięcie warg /śmiech/,ruchy żuchwy na boki i do przodu,zwarcie zębów bez ucisku,połykanie z wodą,liczenie dla odciągnięcia uwagi, Wyciski: nie wykonuje się wycisków jeśli pacjent posiada resztki korzeni zębów,przetoki,zapalenie przyzębia,opryszczkę /HSV/,katar,zapalenie gardła, pytanie o odruch wymiotny,czy miał pobierane wyciski i jak je znosił, jeśli pacjent ma rozszczep należy na rozsunięty szczep założyć gazę, łyżka metalowa przy wysokim wyrostku zębodołowym, metalowa perforowana przy aparatach stałych, plastikowa perforowana obejmuje także podłoże, wycisk górny powinien obejmować guzowatość szczęki,a wycisk dolny trójkąt zatrzonowcowy.w obu przypadkach powinny zostać odbite powierzchnie dystalne ostatnich zębów bocznych, dolny wycisk powinien być pobierany jako pierwszy,język wysunięty do przodu i do góry,głowa pochylona do dołu, w celu zdjęcia wycisku należy palcem wskazującym odchylić łyżkę w okolicy trójkąta zatrzonowcowego aby pod powierzchnię masy dostało się powietrze, środek łyżki wyciskowej powinien się znajdować w środku linii pośrodkowej, pochylona łyżka obejmuje ostatnie zęby a następnie podobnie do zatrzasku,domyka się łyżką zęby przednie,jednocześnie prosząc pacjenta o pochylenie głowy do przodu, oddychanie przez nos, pochylenie głowy, rozluźnienie mięśni, odwrócenie uwagi /podniesienie nóg/, kęsek zwarciowy z wosku umożliwiające późniejsze,prawidłowe przestrzenne ułożenie modeli, sprawdzenie sposobu zagryzania zębów przez pacjenta /przełykając z utrzymaniem języka na podniebieniu/, odcięcie 1/3 płytki wosku, rozgrzanie nad płomieniem aż do wyginania się wosku, uformowanie na kształt łuku, zagryzienie kęska przez pacjenta, odcięcie wzdłuż szczytów guzków, umieszczenie wycisków,kęska zwarciowego i mokrej ligniny w foliowym woreczku /ograniczenie zmniejszenia objętości/, uszczelnienie pobrzeża łyżki indywidualnej /masa putty/,założenie cienkiego wałeczka masy na suchą łyżkę, polecenie pacjentowi wykonywania testów Herbsta /łyżka musi być cały czas równomiernie dociśnięta do podłoża jednym palcem na podniebieniu lub dwoma na wyrostkach/, nałożenie masy na całą łyżkę /masa light/, polecenie pacjentowi wykonywania testów Herbsta /łyżka musi być cały czas równomiernie dociśnięta do podłoża jednym palcem na podniebieniu lub dwoma na wyrostkach/, gotowa proteza będzie trzymała się tak jak łyżka indywidualna na tym etapie, jeśli przez wycisk prześwituje łyżka,należy ją pogłębić i dołożyć materiał, na brzegach łyżki można wykonać nacięcia w celu lepszego umocowania masy, przy kolbowatym wyrostku pobrzeże musi być dostatecznie grube,aby później można było wybrać akryl nie tracąc przy tym szczelności, Masy Wyciskowe gipsowe, alginatowe /wymagają łyżki perforowanej oklejonej plastrem/, silikonowe A /wycisk musi być odlany do 7 dni/, silikonowe C /katalizatory płynne,żelowe,pasty/, polimerowe /bardzo precyzyjne/, Wymagania Mas Wyciskowych: mały kąt kontaktu, duża zwilżalność, nieszkodliwość dla tkanek jamy ustnej, łatwość zarabiania, przyjemny smak,zapach,zabarwienie, regulowany czas wiązania, łatwość wprowadzania i wyjmowania, zdolność do zachowania kształtu mimo rozciągnięcia /elastyczność wokół podcieni/ wytrzymałość mechaniczna potrzebna do odlania modelu, Terminy: putty /różne gęstości/ - do mieszania ręcznego, tray /różne gęstości/ - do automatycznych mixerów, wash /półpłynna/ - w jednorazowych strzykawkach, pobieranie wycisku szczęki: średnie otwarcie jamy ustnej, boczne wprowadzenie łyżki, objęcie najpierw powierzchni tylnej /guzy szczęki/, zdecydowane dociśnięcie dwoma palcami do podniebienia, pochylenie głowy pacjenta do klatki piersiowej, równomierny nacisk aż do utwardzenia materiału, spłukanie śliny pod bierzącą wodą, zamknięcie wycisku w szczelnym opakowaniu z mokrą ligniną maksymalnie 24h, pobieranie wycisku żuchwy: podobnie jak w szczęce, wysunięcie przez pacjenta języka do przodu i do góry, Pobieranie Wycisku Dwuwarstwowego Dwufazowego/Dwuczasowego/Dwuetapowego: przepłukanie jamy ustnej, założenie nici retrakcyjnych, przygotowanie łyżki wyciskowej, równomierne rozprowadzenie masy bez odrywania końcówki, pobranie wycisku, wycięcie masy,która weszła do kieszonki dziąsłowej, nacięcie kanalików odpływowych, usunięcie brzegów w odcinkach bocznych, usunięcie nici retrakcyjnych /180sekund do zamknięcia kieszonki/, nałożenie drugiej warstwy /wash/ w okolicę opracowanego zęba /bezpośrednio i pośrednio/, pobranie wycisku, przepłukanie,dezynfekcja, określenie ołówkiem zasięgu pola protetycznego /granica ruchomej i nieruchomej błony śluzowej/, Pobieranie Wycisku Dwuwarstwowego Jednofazowego/Jednoczasowego/Jednoetapowego: jak wyżej,ale równocześnie zakłada się pierwszą warstwę na łyżkę a drugą na opracowanego zęba, wymieszanie końcami palców bez rękawiczek równe ilości bazy i katalizatora, rozprowadzenie na łyżce, odcięcie wszystkich powierzchni,które miały kontakt ze śliną /lub wcześniejsze pokrycie masy przed umieszczeniem w jamie ustnej pacjenta folią/, powstaje w ten sposób łyżka indywidualna, nałożenie masy wash do 3/4 wysokości łyżki, nałożenie masy wash na filary, wykorzystuje się masy o skrajnych gęstościach /bardzo gęsta putty jako baza i półpłynna wash jako odwzorowanie/ Najczęstsze Błędy: zbyt dużo/mało masy,pęcherzyki,zniekształcenie podczas wyjmowania,rozlane,


    Carident

    carident, afty, odleżyny, opryszczka, nadżerki, owrzodzenia, liszaj Wilsona

    Wprowadzenie: Preparat zawiera substancję: framycetyna + papaina + benzoesan sodu Lek dostępny na receptę Co to jest Carident? Preparat o działaniu przeciwinfekcyjnym do stosowania w jamie ustnej. Co zawiera i jak działa Carident? Jest to preparat złożony zawierający: framycetynę, papainę oraz benzoesan sodu. Framycetyna (neomycyna B) jest antybiotykiem aminoglikozydowym o szerokim spektrum działania. Mechanizm jej działania, wspólny dla całej grupy aminoglikozydów, polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych. Papaina jest mieszaniną enzymów proteolitycznych otrzymywanych z soku mlecznego niedojrzałych owoców melonowca właściwego (Carica papaya). Papaina oczyszcza ranę przez rozpuszczenie tkanek martwiczych, skrzepu i ropy. Ponadto niszczy peptydy, które są odpowiedzialne za przekrwienie tkanek i ich obrzęk. Ułatwia działanie pozostałym składnikom maści. Benzoesan sodu ma działanie przeciwbakteryjne. Kiedy stosować Carident? Wskazania do stosowania preparatu obejmują: · choroby błony śluzowej jamy ustnej (nawracające afty, owrzodzenia, nadżerki, odleżyny protetyczne, postacie nadżerkowe liszaja Wilsona, zajady kącików ust, opryszczka zwykła nawrotowa) · leczenie uzupełniające chorób przyzębia (powierzchownych i głębokich) · zespół Stevensa i Johnsona (pomocniczo). Kiedy nie stosować tego preparatu? Niestety, nawet jeżeli istnieją wskazania do stosowania preparatu, nie zawsze można go stosować. Nie możesz stosować preparatu jeżeli jesteś uczulony (wykazujesz nadwrażliwość) na którykolwiek składnik preparatu. Nie stosować w przypadku nowotworowych owrzodzeń jamy ustnej. Nie stosować u noworodków, niemowląt i dzieci, które nie mogą zastosować się do zaleceń (które nie będą w stanie powstrzymać się od natychmiastowego połykania śliny i zjadania preparatu). Kiedy zachować szczególną ostrożność stosując Carident? Niektóre choroby i inne okoliczności mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania lub wskazanie do zmiany dawkowania preparatu. W pewnych sytuacjach może okazać się konieczne przeprowadzanie określonych badań kontrolnych. Preparat przeznaczony jest do wyłącznie do stosowania zewnętrznego w jamie ustnej. Należy unikać połykania śliny po nałożeniu maści na błonę śluzową jamy ustnej. Czy ten preparat ma wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów? Nie stwierdzono wpływu preparatu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń/maszyn. Dawkowanie preparatu Carident Preparat ma postać maści do stosowania w jamie ustnej. Stosuj preparat zgodnie z zaleceniami. Nie przekraczaj zaleconych dawek ponieważ nie zwiększy to skuteczności działania leku a może zaszkodzić Twojemu zdrowiu i życiu. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące stosowania preparatu skonsultuj się z lekarzem. Choroby błony śluzowej jamy ustnej: stosować w postaci okładów lub wcierać przez 2 minuty w zmienioną chorobowo błonę śluzową 3 razy na dobę przez 4–6 dni. Choroby przyzębia: smarować zmienione chorobowo miejsca 2–3 razy na dobę przez 4–6 dni. Stosować po jedzeniu, najlepiej po umyciu zębów. Po zastosowaniu preparatu nie należy jeść ani pić przez co najmniej 30 minut. Po nałożeniu maści należy unikać połykania śliny. Czy można stosować Carident w okresie ciąży i karmienia piersią? W okresie ciąży nie stosuj żadnego leku bez konsultacji z lekarzem! Bardzo ważne jest, aby przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku w okresie ciąży lub w okresie karmienia piersią skonsultować się z lekarzem i wyjaśnić ponad wszelką wątpliwość potencjalne zagrożenia i korzyści związane ze stosowaniem danego leku. Jeżeli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę poinformuj o tym lekarza przepisującego receptę na ten lek. Nie należy stosować preparatu u kobiet w ciąży ani u kobiet w okresie karmienia piersią, z wyjątkiem sytuacji, gdy lekarz po rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka uzna stosowanie preparatu za absolutnie konieczne. Tylko lekarz może ocenić stosunek korzyści do ryzyka w Twoim przypadku. Czy mogę stosować równolegle inne preparaty? Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych ostatnio lekach, również o tych, które są wydawane bez recepty. Nie stwierdzono występowania interakcji stosowanego miejscowo preparatu z innymi lekami. Nie stosować równolegle innych leków stosowanych miejscowo w jamie ustnej. Przyjmowanie antybiotyków o działaniu ogólnym wymaga konsultacji z lekarzem. Jakie działania niepożądane mogą wystąpić? Jak każdy lek, również Carident może powodować działania niepożądane, chociaż nie wystąpią one u wszystkich chorych stosujących ten preparat. Pamiętaj, że oczekiwane korzyści ze stosowania leku są z reguły większe, niż szkody wynikające z pojawienia się działań niepożądanych. Może wystąpić podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej oraz reakcje alergiczne.


    Reanimacja

    słowa klucze: reanimacja

    Wprowadzenie: /2012 http://www.prc.krakow.pl/wyty/wyt2005.html reanimacja - przywrócenie krążenia,oddychania,przytomności, resuscytacja - przywrócenie krążenia,oddychania, Złota Godzina - 85% szans na przeżycie wśród chorych,którzy w ciągu godziny od chwili wystąpienia urazu znajdą się na sali operacyjnej, Platynowe 10 Minut - czas pozostający po dotarciu na miejsce,badaniu chorego i przetransportowaniu do szpitala, Ocena Miejsca Wypadku: ewentualne zagrożenia /ogień,lód,niebezpieczeństwo zawalenia,prąd/, kontakt z płynami ustrojowymi /rękawiczki,maski twarzowe,okulary/, liczba poszkodowanych, potrzebny sprzęt, przyczyna wypadku, człowiek nieprzytomny - wymaga zapewnienia drożności dróg oddechowych, człowiek nieprzytomny,bez oddechu - stan taki może trwać 2-4minuty,wymaga sztucznego oddychania i zapewnienia drożności dróg oddechowych, człowiek nieprzytomny,bez oddechu,bez krążenia - stan taki może trwać 2-4minuty,wymaga sztucznego oddychania,masażu serca,zapewnienia drożności dróg oddechowych, Airway potrząśnięcie leżącym pacjentem za ramiona /ostrożnie na reakcje/, zadanie kilku pytań, pochylenie się nad twarzą pacjenta,odchylenie głowy prawą dłonią za żuchwę z przedramieniem opartym na czole, lewą ręką badającą tętno na tętnicy szyjnej, wzrokiem skierowanym na klatkę piersiową, wyjątek stanowią podejrzenia wystąpienia urazu kręgosłupa szyjnego /wypadek komunikacyjny,upadek z wysokości/ uniesienie kąta żuchwy do wysunięcia zębów dolnych przed górne /manewr Eschmarka/, usunięcie z jamy ustnej ciał obcych /wymioty,protezy,złamane zęby,wodorosty/, intubacja->konikotomia->tracheostomia, pomiędzy brakiem oddechu a zatrzymaniem krążenia może minąć 2-4 minuty po stwierdzeniu zatrzymania krążenia, wezwanie karetki pogotowia, rozcięcie ubrań na klatce piersiowej, przystąpienie do resuscytacji, jeśli oddech jest zachowany, wezwanie pomocy, pozycja poczna ustalona, zapewnienie drożności dróg oddechowych, rodzaje niedrożności: wysoka i niska, częściowa i całkowita, wdechowa i wydechowa, mechaniczna i czynnościowa, przyczyny niedrożności: opadanie żuchwy, zapadanie się języka, treść żołądka, obecność wydzielin, ciała obce, Breathing rozpoczęcie resuscytacji od dwóch wydechów aż do lekkiego uniesienia się klatki piersiowej pacjenta, wyjątkowo można wykonać jedynie reanimację,jeśli nie zamierza się podjąć sztucznego oddychania. ucisk klatki piersiowej pobudzi w niewielkim stopniu wymianę gazową. Circulation zgniatanie serca pomiędzy mostkiem a kręgosłupem ma na celu wyciskanie krwi z serca. nasadę dłoni przykłada się w połowie mostka na wysokości linii międzysutkowej i wykonuje w równym tempie 30 uciśnięć bez odrywania rąk, przy głębokości 4-5cm. stosunek czasu akcji do czasu relaksacji powinien wynosić 1:1. ważne jest wykonanie 100-120 uciśnięć (głośne liczenie (1 i 2 i"). reanimację wykonuje się aż do zmęczenia wszystkich ratowników, przybycia karetki, miarą skuteczności pośredniego masażu serca jest obecność tętna na dużych tętnicach /szyjna,udowa/ w czasie jego wykonywania, przyczyny sercowe: migotanie komór, zatrzymanie serca, zespół słabego serca, Defibrilation AED cykl reanimacyjny: 30/2->defibrylacja->adrenalina Evacuation transport do szpitala Śmierć kliniczna->biologiczna->osobnicza /nieodwracalne niedotlenienie kory mózgowej/


    Bifluorid

    słowa klucze: bifluorid, fluor

    Wprowadzenie: Szybkoschnąca zawiesina stomatologiczna wykazująca dobrą adhezję do suchego szkliwa i zębiny i pozwalająca uzyskać bardzo dokładne i trwałe uszczelnienie kanalików zębiny. Bifluorid 10 tworzy wodoodporną izolacyjną warstwę chroniącą powierzchnię przed wpływem czynników termicznych i chemicznych. Przed rozpoczęciem fluorkowania szkliwa zębów należy usunąć kamień nazębny.

    Wskazania: powierzchnie szyjek oraz krawędzi korony, nadwrażliwość po profesjonalnym czyszczeniu i usuwaniu kamienia, powierzchnie zębów po preparacji i/lub opiłowaniu, zużyte powierzchnie zwarciowe i zęby zaopatrzone w klamry, pourazowe uszkodzenia szkliwa (np. złamania, odpryski), uszczelnianie brzegów ubytku po jego wypełnieniu, zwłaszcza po wytrawianiu, do ochrony zębiny/podkład pod wypełnienia amalgamatowe.

    Skład: 1 g lakieru do zębów zawiera 60 mg fluorku sodu i 60 mg fluorku wapnia.

    Działanie: preparat fluoru, zwiększający odporność zębów na próchnicę. Wspomaga remineralizację i hamuje wytwarzanie przez bakterie kwasów niszczących szkliwo zębów. Preparat ma postać szybkoschnącego lakieru, który dobrze przylega do suchego szkliwa i zębiny, umożliwiając wchłonięcie fluoru do tkanek zęba. Lakier tworzy na powierzchni zębów wodoszczelną warstwę, która chroni zęby przed czynnikami termicznymi i chemicznymi. Lakier pozostaje na zębach do kilku dni.

    Wskazania: nadwrażliwość obnażonych szyjek zębowych, korzeni i brzegów koron, również po profesjonalnym czyszczeniu mechanicznym (usuwanie kamienia nazębnego, polerowanie), po założeniu wypełnień kompozytowych i szyn unieruchamiających zęby (jeśli wytrawiano szkliwo) oraz po oszlifowaniu zębów. U dorosłych i młodzieży w zapobieganiu próchnicy: powierzchni przydziąsłowych i stycznych, w miejscach uszkodzeń szkliwa, bruzdach, pęknięciach, niedorozwoju szkliwa, ubytkach klinowych, okolicach klamer, protez, aparatów ortodontycznych i szyn, po osadzeniu koron i mostów oraz w przypadku plam próchniczych w celu zahamowania rozwoju próchnicy.

    Przeciwwskazania: nadwrażliwość na składniki preparatu. W dniu lakierowania zębów nie należy stosować innych preparatów zawierających fluor (tabletki, żele). Preparatu nie należy stosować u dzieci.

    Dawkowanie: lakier nanieść na powierzchnie zębów za pomocą pędzelka lub gąbki i pozostawić na około 20-30 sekund, następnie osuszyć strumieniem powietrza. W nadwrażliwości szyjek zębowych oraz brzegów koron leczenie należy powtarzać 2-3 razy w odstępach tygodniowych. W zapobieganiu próchnicy u dorosłych i młodzieży: preparat stosować 2-3 razy w roku.


    Bobodent

    słowa klucze: bobodent, ząbkowanie

    Wprowadzenie: Wskazania ząbkowanie, zapalenie dziąseł /gingivitis/, wyrzynanie się zębów mądrości, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, Skład Chamomillae extr. sicc. 0,50 g Thymi extr. sicc. 0,50 g Lidocaini hydrochloridi 0,50 g Vehiculum ad 100,00 g Działanie lidokaina działa miejscowo znieczulająco, wyciąg rumiankowy i tymiankowy działają przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, Dawkowanie 3x dziennie, maksymalnie 6x na dobę wcierać kroplę żelu w bolesne miejsca palcem lub wacikiem, najlepiej po posiłkach i przed snem,


    Remin Pro

    słowa klucze: remin pro

    Wprowadzenie: Wskazania po leczeniu zachowawczym, profesjonalnym oczyszczaniu zębów, po wybielaniu, po leczeniu ortodontycznym, nadwrażliwość zębiny, Działanie Remin Pro przyczynia się do neutralizacji kwasów, wytwarzanych przez bakterie, znajdujących się w płytce nazębnej. Dzięki zawartości hydroksyapatytu oraz fluorków wspomaga on naturalną remineralizację i wzmacnia szkliwo. Nałożony na twarde tkanki zęba zachowuje się jak film ochronny, zapobiegając rozwojowi nadwrażliwości. Dzięki właściwościom wypełniającym wygładza on powierzchnię szkliwa, utrudniając przyleganie osadu bakteryjnego. Stosowanie Nakładanie preparatu Remin Pro jest nadzwyczaj proste, a sam preparat stanowi idealne uzupełnienie pielęgnacji zębów. Produkowany przez bakterie kariogenne kwas oraz produkty spożywcze, zawierające kwasy, przyczyniają się w dużej mierze do demineralizacji i erozji twardych tkanek zęba. Jeśli proces ten nie zostanie skutecznie powstrzymany, może dojść do rozwoju procesów erozyjnych i w rezultacie do utraty twardych tkanek zęba. - przy pomocy palca lub odpowiedniego narzędzia nanieść i równomiernie rozprowadzić na powierzchni zębów niewielką ilość preparatu, - pozostałą ilość preparatu pacjent powinien rozprowadzić w jamie ustnej przy pomocy języka, optymalny efekt uzyskuje się pozostawiając preparat i ślinę możliwie długo w jamie ustnej( przez co najmniej 3 min) - resztę preparatu wypluć - nie płukać jamy ustnej jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne, pacjent powinien powstrzymać się od jedzenia i picia przez co najmniej 30 min po stosowaniu. Rodzaje miętowy, melonowy, truskawkowy, Skład fluorki, ksylitol, hydroksyapatyt, Hydroksyapatyt, główny składnik mineralny naturalnych twardych tkanek zęba, wypełnia najmniejsze uszkodzenia powierzchni twardych tkanek zęba, zapobiegając tym samym rozwojowi nadwrażliwości. Równocześnie wygładza powierzchnię zęba, utrudniając gromadzenie się osadu bakteryjnego. Obecność fluorków przyczynia się nie tylko do utwardzenia szkliwa, ale przekształca również hydroksyapatyt w odporny na działanie kwasów i mający właściwości remineralizujące fluoroapatyt. Zawarty w preparacie Remin Pro ksylitol ma również właściwości kariostatyczne, gdyż nie może zostać przekształcony przez bakterie kariogenne w szkodliwy dla tkanek zęba metabolit – kwas mlekowy. Pobudzając wydzielanie śliny w sposób naturalny, Remin Pro pomaga zneutralizować kwaśny odczyn w jamie ustnej. Remin Pro – Gentle protection for the teeth Remin Pro is the new protective dental cream from VOCO to expand the oral care offered by the dentist. It provides gentle regeneration of the tooth substance for several different indications, such as: after conservative dental treatment, professional tooth cleaning and whitening or with orthodontic treatments. Remin Pro contributes to the neutralisation of acids caused by plaque. With its hydroxyl apatite and fluoride content, it promotes natural remineralisation and thus provides fortification of the dental enamel. Remin Pro prevents hypersensitivities by placing a protective coating on the tooth substance. It noticeable smoothes the tooth surfaces with its enamel filling effect and impedes the adherence of bacterial plaque. Remin Pro is well-suited for use after professional cleaning and it provides a pleasant feeling in the mouth. This is further reinforced with three flavours: mint, melon and strawberry. Remin Pro is simple to apply and the ideal addition to oral care in the surgery and at home. Three components for protection against demineralisation and erosion The acid production of cariogenic bacteria and acidic foods cause demineralisation and erosion of the tooth substance. If this process is not effectively stopped, the erosions can penetrate the dentine and lead to loss of tooth substance. Remin Pro combines three equally effective components for protection against demineralisation and erosion: hydroxyl apatite, fluoride and xylitol. Hydroxyl apatite, the main mineral component of natural tooth substance, fills the tiniest surface lesions in the tooth substance, so that hypersensitivities can be prevented. The tooth surfaces are simultaneously smoothed, so that harmful, bacterial plaque cannot easily settle. The fluoride, in turn, not only hardens the dental enamel, but it also ensures that the hydroxyl apatite is converted into acid-resistant and remineralising fluorapatite. The xylitol contained in Remin Pro also has cariostatic properties, since xylitol, the sugar substitute, cannot be converted from cariogenic bacteria into the harmful metabolite lactic acid. Since Remin Pro also stimulates salivation in a natural way, it helps neutralise the acidic environment in the oral cavity. Remin Pro - Recuperation for the teeth, satisfied patients. PS-Remin-Pro.jpg Podobne Bifluorid Tooth Mousse



    Stomatologia Łabno © 2012 - 2017 Wszystkie Prawa Zastrzeżone